De FIFA heeft niet toegestaan dat het verkiezingsgeschil binnen de SVB, bij de onafhankelijke rechter beslecht werd. De wereldvoetbalbond gebruikt zijn eigen systeem en procedures en accepteert als hoogste extern rechtsprekend orgaan, alleen de CAS, het internationale sporttribunaal. En hoewel dit bedoeld is om werelds grootste sport te beschermen, is het tegelijk ook een potentiële blinde vlek die kan leiden tot wat vrijdag gebeurde.
Voor voetbalfans in Suriname is de recente crisis bij de Surinaamse Voetbal Bond een showcase geworden, die blootlegde hoe machtig en resoluut de FIFA kan zijn, als het gaat om zeggenschap over voetbal. Mogelijk tegen de wens van een meerderheid van de voetbalwereld, werd een groot deel van het oude, impopulaire bestuur van de SVB bij acclamatie herkozen. De verkiezing werd controversieel toen een tegenlijst van kandidaten, vanwege overtreding van regels en statuten, werd uitgesloten van deelname.
De gebelgde groep kandidaten, onder leiding van oud-doelman Rodney Oldenstam, spande een kort geding aan, om via de civiele rechter gedaan te krijgen dat de verkiezingen, gepland voor vrijdag 2 april, zouden worden aangehouden. De rechter ging mee in de eis van de groep-Oldenstam. Maar daarmee begon de crisis pas goed.
Zoals dat nu bij de bestuursverkiezingen van elke lidbond gebeurt, stuurde de FIFA twee waarnemers naar Suriname: een van de FIFA en een van de Concacaf. Die stelden vast dat de kandidatuur van de groep-Oldenstam op cruciale punten niet voldeed aan de administratief-juridische eisen, dat hun uitsluiting dus terecht was, en dat er maar een geldige kandidatenlijst was. Maar belangrijker, de waarnemers waarschuwden dat de verkiezing normaal moest doorgaan.
Als dat zou gebeuren, riskeerde de SVB – de Surinaamse voetbalwereld dus – een schorsing, wat zou inhouden per direct uitsluiting van alle toernooien – inclusief de Gold Cup en WK-kwalificatie – en stopzetting van alle vormen van steun vanuit de FIFA. Uiteindelijk zegevierde de wil van de FIFA en werd het bestuur gekozen dat geleid door de nieuwe voorzitter Dayasankar Mathoera. Ex-voorzitter John Krishnadath mocht zich, vanwege van het maximaal aantal toegestane zittingstermijnen, niet herkiesbaar stellen.
Voetbal afschermen
Dat de FIFA de uitspraak van een lokale kortgedingrechter terzijde kon leggen en vervangen met een eigen oordeel en daarmee ook een uitslag, die bij een groot deel tegenvalt, verbaasd velen in de gemeenschap. In de eerste plaats heeft dit aangetoond dat uiteindelijk alleen de FIFA te zeggen heeft over voetbal en dat heel veel macht van misschien wel het grootste en krachtigste gedeelde werelderfgoed, geconcentreerd is in de handen van een zeer kleine groep.
Voor veel personen kan dat raar klinken of aanvoelen, maar er is hiervoor eigenlijk een redelijk simpele verklaring: de FIFA heeft een dusdanig systeem voor rechtshandhaving en rechtspraak opgezet dat het de organisatie in staat stelt geschillen en conflicten binnen de voetbalwereld, grotendeels intern op te lossen en beslechten.
Normaal gesproken, als in een geschil op lokaal niveau partijen er niet uitkomen, eist de FIFA in voorgeschreven procedures dat het probleem wordt voorgelegd aan de CAS, het Hof van Arbitrage voor Sport, ingesteld in 1984 voor het beslechten van geschillen op het gebied van sport.
De FIFA verbiedt een gang naar de lokale rechter, zoals de groep-Oldenstam deed. En de wereldvoetbalbond is er steeds strenger geworden hierin. Waarom de wereldvoetbalbond zo ondubbelzinnig en hard is hierin, ligt iets dieper en gevoeliger.
Voetbal is groot, gigantisch eigenlijk en qua omvang ongeëvenaard: een op de twee mensen op aarde – dat komt neer op ongeveer vier miljard personen – beschouwt zichzelf voetbalfan. Van geen enkele religie of politieke ideologie kan gezegd worden dat de helft van de wereldbevolking daar een fan of volgeling van is. Van voetbal wel.
Maar voetbal is meer dan alleen een sport. Het is ook een ontwikkelingsinstrument dat gemeenschappen moet dienen, helpen tegen bijvoorbeeld achtergesteldheid, racisme, ongelijkheid en armoede.
Voetbal is ook gebleken te zijn een uitstekend instrument om bijvoorbeeld ook achtergestelde meisjes en vrouwen te helpen een betere maatschappelijke plek voor zichzelf op te eisen. Het mooiste spelletje op aarde bekoort, zweept op, maakt blij, creëert saamhorigheid en is in sommige delen van de wereld bijna ook religie. En daarbovenop: voetbal zet heel veel geld om en trekt groot kapitaal aan.
De commerciële waarde en aantrekkingskracht van the beautiful game veroorzaken ook een keerzijde: voetbal trekt met name ook politieke roofdieren en criminele organisaties.
Met name repressieve regimes en totalitaire leiders kijken al decennia watertandend naar voetbal als een soort super machtsmiddel om massa’s mensen beïnvloeden en controleren en waarmee de eigen politieke macht kan worden geconsolideerd.
Eerste lijn
En precies tegen deze dreiging probeert de FIFA de populairste op aarde te beschermen. De eerste verdedigingslinie: niemand buiten het gekozen bestuur, van de nationale bond, mag ook maar de minste bemoeienis hebben met het besturen van en de besluitvorming rond voetbal in het land. Het maakt niet uit wat de koning, gekozen regeringsleider of dictator denkt, vindt of wil. Alleen het gekozen bestuur van de bond bepaalt.
Zodra deze regel wordt overtreden, schorst de FIFA de nationale bond via een verlammende reeks strafmaatregelen. De bond kant ook onder streng toezicht worden geplaatst. Het angstbeeld daarbij is terecht. Het land raakt geïsoleerd: geen enkel ander FIFA-lid zal een wedstrijd tegen een geschorst lid spelen. De schorsing aanvechten is bijna onmogelijk en deze opgeheven krijgen hangt af van de FIFA.
Tussen 2008 en 2022 kregen Irak, Tsjaad, Nigeria, Koeweit en Indonesië schorsingen opgelegd vanwege politieke inmenging in het lokale voetbal. In alle gevallen kreeg de FIFA de lokale bestuurders op de knieën.
Momenteel zijn de bonden van drie landen geschorst: Pakistan vanwege het niet implementeren van nieuwe statuten bij de nationale bond, Congo vanwege externe inmenging en Rusland vanwege de invasie van Oekraïne.
De FIFA doet wat zelfs de Verenigde Naties niet lukt: politieke bestuurders, regeringsmensen en politici in het gareel en op afstand houden.
Nog een linie
De tweede verdedigingslinie in het wereldwijd goed draaiende houden van voetbal, is de semi-interne rechtshandhaving om inmenging te voorkomen. In landen, waar dictators, totalitaire regeringen, populistische leiders of onderdrukkende regimes het voor het zeggen hebben, is er meestal ook geen onafhankelijke rechtspraak. Rechters staan in die landen vrijwel altijd, in mindere of meerdere mate, onder invloed of druk van machthebbers.
Die zouden, via rechters en rechtspraak dus, indirect wel invloed kunnen uitoefenen op het voetbal en proberen zaken naar hun hand zetten. Als dat gebeurt, zou dat betekenen het einde van de onschuld van voetbal en het “eigendomsrecht” van de massa. Tegen die achtergrond is het dus begrijpelijk dat de FIFA onverbiddelijk vasthoudt aan het principe van (semi-) interne rechtshandhaving.
Er zijn wel uitzonderingen op de regels van de FIFA, als het gaat over het uitsluiten van normale rechters. Die gelden in landen als Spanje en Engeland, waar de rechtstaat geldt en waar er een grote, goed ontwikkelde en transparante voetbalindustrie is, die beschermd wordt door specifieke, nationale sport- en voetbalwetten.
Corruptiegevoelig
FIFA’s manier van dingen doen en afhandelen, is glashard en resoluut, maar is, zoals alle aardse dingen, niet perfect. Het biedt ruimte voor het ontstaan van blinde vlekken, interne scheefgroei en gerommel. Bestuurders van nationale bonden weten dat een lidvereniging of een bestuurder van een lidvereniging geen rechtszaak buiten het FIFA ecosysteem kan beginnen. Dat kan bijdragen tot het ontstaan van een cultuur van onaantastbaarheid of straffeloosheid.
Maar het eigen recente verleden heeft nog meer zwakheden, die komen met het intern rechtshandhavingssysteem bij de FIFA, blootgelegd. De nationale bonden – zij zijn de officiële leden van de FIFA – zijn het aanspreekpunt voor de wereldvoetbalbond. Maar ze zijn ook degenen, die namens het land stemmen wanneer onder meer een nieuwe president voor de wereldvoetbalbond wordt gekozen.
Zowel de gevallen oud FIFA-baas Sepp Blatter als de huidige president Gianni Infantino, zijn beschuldigd van het “kopen” van de stemmen van nationale bonden. Als tegenprestatie voor hun stem zouden zowel Blatter als Infantino bestuurders van nationale bonden de hand boven het hoofd houden, bij geschillen op lokaal niveau en die bonden beloond hebben met geld en goederen, onder de paraplu van legitieme programma’s en projecten van de FIFA. Het bestuur van de bond krijgt heel vaak gelijk bij interne geschillen en bij aanvragen van fondsen, bijvoorbeeld, makkelijker “ja” van de FIFA, is de verdenking.
FIFA-president Infantino mag blind rekenen op de stem van de SVB, wanneer hij, zoals de verwachting is, zich herkiesbaar stelt in 2027, voor een derde en laatste termijn. Dat de controversiële Bidjaikoemar Mankoe al sinds 1999 deel uitmaakt van het bestuur van de SVB en daarbij al meer dan 25 jaar (een kwart eeuw) ook de financiën van de organisatie beheert, is een grote doorn in het oog van velen in de voetbalwereld. Dit zou op weinig andere plekken geaccepteerd worden.
Maar het heeft blijkbaar weinig uitgemaakt voor de “strenge” externe waarnemers. Mankoe werd herkozen en krijgt onder voorzitterschap van Mathoera, die zelf ook al bijna 20 jaar aanzit, nog een termijn.
Met de complimenten van “de FIFA”
