Toen Lionel Messi, twee jaar geleden, in tranen afscheid nam van de club en de stad Barcelona, was het niet heel moeilijk te raden of er ooit een hereniging zou kunnen volgen. En hoewel voor veel seizoenen Messi en Barça een perfect huwelijk leken te leven, had die ‘symbiose’ ook een keerzijde: zwak of ontbrekend leiderschap. Met een terugkeer van de Argentijnse virtuoos wordt het probleem opnieuw binnengehaald.
Bij Barça lijken ze zich nu in een heleboel bochten te wringen, om vooral financiële ruimte te maken, voor de eventuele terugkeer van Messi. Maar al deze inspanning voor de kleine Argentijn kan, hoe raar het ook klinkt, verkeerd uitpakken. Bij voorbaat kan gesteld worden dat elke schrijver die het waagt een kritisch artikel te schrijven over de wereldwijde geliefde Messi, weet dat hij of zij dit doet met het risico de woede van obsessieve fans over zich heen te krijgen. Dat is alleen maar meer en sterker geworden nadat de uitzonderlijke linkspoot in december, het WK won met zijn land Argentinië.
Dat tekent tegelijk ook het kader waarin Messi heeft bestaan en gepresteerd: geen slecht woord over hem. Ook tegenstanders kunnen het niet opbrengen hem erg hard aan te pakken. Vaker, na overtredingen op hem, hebben boosdoeners zo een schuldbewuste houding dat het lachwekkend is. Messi is goed, uitzonderlijk goed. Maar als er een ding is waar de zevenvoudig Gouden Bal winnaar ernstig in tekortschiet, dan is het wel leiderschap. Hij draagt wel de aanvoerdersband – bij Argentinië veel langer dan hij dat deed bij Barcelona – maar is geen leidersfiguur. Hij is simpelweg niet gemaakt van ‘leiders materiaal’. Die tekortkoming heeft bijvoorbeeld in zijn laatste drie, vier seizoenen bij Barcelona, een behoorlijk negatieve rol gespeeld op de prestaties van zijn medespelers en de club. Bij Argentinië speelde dit probleem reeds langer, omdat Messi daar al veel eerder de leidersrol toebedeeld kreeg.
WK inzinkingen
Ook tijdens Qatar 2022 deed dit ‘leiders-vacuüm’ Argentinië bijna weer de das om. In de eerste ontmoeting tegen Saoedi-Arabië ging het direct mis, toen na een 1-0 voorsprong en een comfortabele eerste helft met 2-1 werd verloren. Messi’s onvermogen om zichtbaar en verbaal leiderschap te tonen wanneer het tegenzit, was nooit eerder zo duidelijk als in dat spectaculair verlies. Een speler van Saoedi-Arabië liep, nadat zijn land op 2-1 was gekomen, naar Messi toe en intimideerde de aanvoerder van Argentinië. In plaats van te reageren, liep Messi met een hangende kop weg. Die reactie van hun idool maakte veel Argentijnen boos. Hun team plaatste zich, ondanks dat verlies, voor de knock-outfase door overwinningen tegen Mexico en Polen.
Maar daarna ging het nog twee keer bijna fout. Tegen zowel Nederland, in de kwartfinale, als in de finale tegen Frankrijk, werd een 2-0 voorsprong uit handen gegeven. Geen van beide keren wist Messi, het baken van rust te zijn. Hij heeft wel het voordeel dat hij met de bal en zijn talent beslissend kan zijn en dat was hij ook tijdens het WK. Maar dat waren uiteindelijk wel maar zeven wedstrijden om de wereldtitel te halen. In een seizoen met 38 competitiewedstrijden, minimaal zes Champions League ontmoetingen, een reeks bekerwedstrijden met Barcelona, zal Messi zijn gebrek aan leiderschap niet kunnen compenseren met doe-het-zelfoverwinningen. Dat was al gebleken, in zijn laatste twee seizoenen, bij de Catalaanse club. Aan het einde van het seizoen 2018-2019 was Barcelona kampioen van Spanje.
Maar de 4-0 afgang tegen Liverpool, in de halve finale van de Champions League, nadat Barcelona de eerste ontmoeting met 3-0 had gewonnen, overschaduwde de landstitel. Het was vooral het gebrek aan een echte leider dat het probleem bleek. Het bij leven als legendarische aanvoerder, die in tijden van crisis niet praat, niet eist van zijn medespelers en ze niet confronteert. Wanneer het goed gaat, geen probleem. Messi straalt, toont emotie en lacht. Wanneer het tegenzit, verdwijnt alle uitdrukking op zijn gezicht en hij geeft dan ook niet om thuis. Wegkijken en weglopen wanneer het tegenzit of na een tegentreffer. Hij staat op dat soort momenten dan bijna altijd alleen en zakt weg in zichzelf terwijl de rest van het team houvast, leiderschap dus, zoekt.
Ook bij PSG niet
Messi was nog maar een jonge tiener toen de wereld al aan zijn voeten lag. Iedereen wilde voor hem zorgen en hem beschermen. Dat gebeurde ook. Maar dat belette Messi om als man te groeien. Hij hoefde nooit tegen tegenstanders in het geweer te komen. Ook tegenstanders waren zijn fans en deden hem nooit echt kwaad. En als er toch teruggevochten moest worden, deden Messi’s ploeggenoten dat voor hem. Bijvoorbeeld zijn goede vriend, Luis Suarez, was een van zijn Barca ploeggenoten die altijd klaarstond om voor Messi te vechten, als dat nodig was. Maar al die bescherming heeft de kans op het ontwikkelen van eigen leiderschapskwaliteiten verstikt. De verhuizing naar Parijs had een goede impact kunnen hebben op Messi.
Weg uit de comfortabele omgeving had hem kunnen prikkelen om te groeien. Maar dat lijkt ook niet te zijn gebeurd. Messi spreekt geen Engels en, lijkt het, ook geen Frans. Normaal communiceren gaat moeilijk met zo een internationale spelersgroep bij PSG. Hij kan geen babbels houden met fans die geen Spaans spreken, terwijl hij een globale megaster is. Hij lijkt zichzelf ook niet te verplichten Engels te leren. Het was tenenkrommend mee te maken tijdens de 2019 FIFA Gouden Bal gala, toen Messi naast zijn grote rivaal Ronaldo zat. In het Engels prees de Portugese superster Messi en deed zijn best een volwassen sfeer te bouwen rond hun jarenlange rivaliteit.
De hele wereld luisterde mee en was teleurgesteld toen Messi slechts met een onzeker lachje op zijn gezicht kon reageren. Het was bijna gênant mee te maken hoe Messi, na al die jaren in de spotlights en ontelbare onderscheidingen, zich nog steeds geen houding wist. Als het gaat om hun publieke imago’s en bijbehorende optredens, kan Messi zich niet meten met Ronaldo. De Portugese superster heeft zich ontwikkeld naar de eisen en verantwoordelijkheden die komen met zijn publieke status en kan moeiteloos grote interviews doen. Messi is nog steeds zichtbaar oncomfortabel bij uitgebreide een-op-een interviews, ondanks alles vooraf strak geregisseerd wordt door zijn management, zijn vader dus.
Opkomende talenten
Messi’s gebrek aan moed om leiderschap te tonen had, al voor zijn vertrek, invloed op Barcelona’s talenten. Messi is een legende en voor jonge spelers – medespelers en tegenstanders – is zijn aanwezigheid zowel inspirerend als intimiderend. Ook voor bijvoorbeeld Barça-aanvaller Ansu Fati was het een droom die uitkwam, toen hij in 2019 zijn debuut maakte en met zijn grote idool Messi mocht samenspelen. Maar op 20 februari 2020 tegen Athletic Bilbao, was ook te zien hoe Fati, toen 17 jaar, was toen hij openlijk werd afgeblaft door Messi. Dat was niet de eerste keer dat de aanvoerder en zijn levenslange idool geen moeite deed zijn misnoegen te verbergen met het piepjonge talent.
Na jaren heeft Barcelona het geluk dat er weer een aantal goede jonge spelers, uit de eigen opleiding, met succes een plek weet te veroveren in het eerste elftal. Alejandro Balde, 19 jaar, Gavi, 18 jaar en Pedri 20 jaar waren belangrijk in het seizoen dat onlangs werd afgesloten met de eerste Spaanse landstitel sinds 2019. Linksback Balde speelde de zeer ervaren Jordi Alba uit het basiselftal bij Barca en bij het Spaanse nationale elftal. Voor elk van de jonge talenten, inclusief Fati, geldt een euro 1 miljard afkoopsom. Hoeveel Messi ook heeft betekend voor Barcelona en omgekeerd, hij is niet de toekomst. Niet meer. Extreme krachtsinspanningen om hem weer een speler van FC Barcelona te maken is, in elk geval, geen garantie voor succes.
