Gelukkig zijn in een ontwikkelingsland als Suriname

Wat betekent het om gelukkig te zijn in een ontwikkelingsland als Suriname? Die vraag lijkt eenvoudig, maar raakt aan iets diepers dan geld, bezit of tijdelijke tevredenheid. In een land waar mensen dagelijks geconfronteerd worden met hoge prijzen, politieke onzekerheid, gebrekkige voorzieningen, werkdruk en sociale ongelijkheid, lijkt geluk soms een luxe. Toch is het misschien juist in zulke omstandigheden dat wij opnieuw moeten nadenken over de ware betekenis van geluk.

Geluk wordt vaak verward met comfort. Wie een goed salaris heeft, een mooie auto rijdt, een veilig huis bezit en zich geen zorgen hoeft te maken over de volgende rekening, wordt al snel als gelukkig gezien. Natuurlijk zijn materiële zekerheid, goede gezondheidszorg, onderwijs en veiligheid belangrijk. Niemand kan rustig nadenken over levensgeluk wanneer er geen eten op tafel staat of wanneer de toekomst van zijn kinderen onzeker is. Maar de vraag blijft: is geluk alleen afhankelijk van wat wij bezitten?

Aristoteles, een van de grote denkers uit de Oudheid, stelde dat geluk uiteindelijk afhangt van onszelf. Voor hem was geluk geen kort moment van plezier, maar een manier van leven. Hij sprak over *eudaimonia*: het goede, zinvolle en deugdzame leven. In die gedachte ligt een belangrijke les voor Suriname. Een samenleving kan pas echt vooruitgaan wanneer burgers niet alleen vragen wat het land voor hen doet, maar ook wat zij zelf bijdragen aan het geheel. Geluk zit dan niet alleen in ontvangen, maar ook in deelnemen, opbouwen en verantwoordelijkheid nemen.

Toch is dat makkelijker gezegd dan gedaan. In Suriname leven veel mensen met teleurstelling. Men ziet corruptie, vriendjespolitiek, traag bestuur en kansen die niet altijd eerlijk verdeeld zijn. Jongeren vragen zich af of zij hun toekomst hier moeten opbouwen of elders moeten zoeken. Ouderen vragen zich af of hun offers voldoende hebben opgeleverd. In zo’n samenleving kan bitterheid snel groeien. Maar juist daar komt de wijsheid van Epictetus binnen. Deze stoïcijnse filosoof zei: “Niet de dingen zelf maken ons van streek, maar onze opvattingen daarover.”

Dat betekent niet dat onrecht genegeerd moet worden. Het betekent ook niet dat armoede, slecht bestuur of ongelijkheid minder ernstig zijn. Het betekent wel dat de mens een innerlijke ruimte bezit waarin hij kan kiezen hoe hij reageert. Tussen tegenslag en wanhoop zit een kleine ruimte. In die ruimte bevinden zich waardigheid, karakter en hoop. Een volk dat alleen klaagt, verliest langzaam zijn kracht. Een volk dat problemen benoemt én tegelijk blijft bouwen, bewaart zijn toekomst.

Seneca, eveneens een denker uit de Oudheid, herinnerde ons eraan dat het grootste bezit van de mens “in onszelf en binnen ons bereik” ligt. Dat is een krachtige gedachte voor een ontwikkelingsland. Want wanneer externe omstandigheden onzeker zijn, wordt innerlijke kracht des te belangrijker. De Surinamer heeft door de geschiedenis heen geleerd om te overleven, te improviseren en opnieuw te beginnen. Die veerkracht is geen klein bezit. Het is een vorm van rijkdom die niet op een bankrekening staat, maar zichtbaar wordt in familiebanden, geloof, humor, creativiteit en gemeenschapszin.

Gelukkig zijn in een ontwikkelingsland als Suriname. Integendeel: waar geluk serieus wordt genomen, moet ook rechtvaardigheid serieus worden genomen. Een samenleving waarin burgers voortdurend moeten strijden voor basisvoorzieningen, kan niet volstaan met de boodschap dat mensen maar positief moeten blijven. Werkelijk geluk vraagt ook om goed bestuur, eerlijke kansen, veilige buurten, toegang tot zorg, degelijk onderwijs en respect voor de menselijke waardigheid.

Gelukkig zijn in een ontwikkelingsland als Suriname

Maar geluk is ook niet iets wat volledig door de overheid kan worden uitgedeeld. Geen enkele president, minister of politieke partij kan een volk gelukkig maken als mensen zelf hun verantwoordelijkheid verliezen. Hier sluit een moderne stem aan bij de oude filosofie. Jordan Peterson zei: “Vergelijk jezelf met wie je gisteren was, niet met wie iemand anders vandaag is.” Die uitspraak is vooral belangrijk in een tijd waarin sociale media ons voortdurend laten kijken naar het leven van anderen. Men vergelijkt huizen, reizen, kleding, succes en status. Maar vergelijking maakt vaak ontevreden. Vooruitgang begint niet altijd met beter zijn dan de ander, maar met beter worden dan gisteren.

Voor Suriname betekent dat ook iets collectiefs. Wij kunnen ons blijven vergelijken met grotere landen, rijkere economieën of perfect georganiseerde samenlevingen. Maar de eerlijkere vraag is: zijn wij vandaag beter dan gisteren? Is ons bestuur transparanter? Is ons onderwijs sterker? Gaan wij zorgvuldiger om met natuur en grondstoffen? Behandelen wij elkaar met meer respect? Maken wij minder excuses en nemen wij meer verantwoordelijkheid?

Geluk in een ontwikkelingsland is dus een paradox. Het is leven met tekort, maar toch zoeken naar overvloed in betekenis. Het is teleurgesteld zijn, maar niet verbitterd raken. Het is kritisch blijven, zonder cynisch te worden. Het is dromen van een beter land, terwijl men vandaag toch zijn plicht doet. Het is weten dat vooruitgang traag kan zijn, maar dat stilstand geen optie is.

Voor Suriname betekent dat ook iets collectiefs

Misschien is geluk in Suriname niet het beeld van een zorgeloos leven. Misschien is het eerder het besef dat men, ondanks alles, nog kan liefhebben, werken, geloven, lachen, opvoeden, bouwen en hopen. In een ontwikkelingsland is geluk niet altijd een eindbestemming. Het is vaak een houding onderweg.

De uitdaging voor Suriname is daarom niet alleen economisch of politiek. Zij is ook moreel en geestelijk. Wij moeten opnieuw leren dat geluk niet alleen gaat over wat wij krijgen, maar ook over wie wij worden. Een gelukkiger Suriname begint niet bij grote woorden, maar bij kleine daden: eerlijk werk, fatsoenlijk leiderschap, zorg voor elkaar, respect voor het algemeen belang en de moed om elke dag iets beter te doen dan gisteren.

Wie zo naar geluk kijkt, ziet dat Suriname ondanks alle problemen geen arm land hoeft te zijn in geest. Want een samenleving die haar ziel bewaart, haar fouten durft te zien en haar mensen blijft oproepen tot verantwoordelijkheid, heeft nog altijd toekomst. En misschien is dat de diepste vorm van geluk: niet dat alles al goed is, maar dat wij blijven geloven dat het beter kan.