Hugo Essed: ‘Derde instantie is afleiding, echte inzet is politieke greep op OM

De veelbesproken invoering van een derde rechtsinstantie noemt hij daarbij vooral een “afleidingsmanoeuvre”. Volgens Essed ligt de werkelijke inzet bij het wijzigen van de positie van het Openbaar Ministerie (OM) en de procureur-generaal (pg), met als risico dat de vervolgingsmacht uiteindelijk onder politieke invloed komt te staan.

Derde instantie volgens Essed niet op korte termijn haalbaar

Essed stelt dat de discussie aanvankelijk de indruk wekte dat de hervormingen vooral zouden draaien om de invoering van een derde rechtsinstantie. Die focus noemt hij misleidend. Hoewel hij erkent dat een derde instantie op zichzelf een wenselijk doel kan zijn, verwacht hij niet dat dit binnen deze regeertermijn werkelijkheid wordt. Uitspraken dat dit binnen tien maanden zou kunnen gebeuren, acht hij niet realistisch.

“Kern is politieke greep op OM en procureur-generaal”

Volgens Essed draait het wetsvoorstel in essentie om het verkrijgen van een grondwettelijk mandaat waarmee later – via gewone wetgeving en met een eenvoudige meerderheid – de verhouding tussen regering, OM en pg ingrijpend kan worden gewijzigd. Hij wijst erop dat de procureur-generaal momenteel het vervolgingsmonopolie heeft en zelfstandig bepaalt wie wel en niet wordt vervolgd.

In dat verband verwijst Essed naar uitlatingen van mede-initiatiefnemer Ronny Asabina (BEP) in DNA, waarin werd aangegeven dat nu nog niet vaststaat hoe een toekomstig college van procureurs-generaal eruit zou moeten zien. Dat zou later worden uitgewerkt in een organieke wet. Essed stelt dat deze benadering de route zichtbaar maakt: eerst de grondwet aanpassen en vervolgens met gewone wetgeving de machtsverhoudingen wijzigen.

Ook uitspraken van mede-initiatiefnemer Ebu Jones (NDP) kwamen aan bod. Jones stelde in het parlement dat de voorstellen bedoeld zijn om burgers beter te beschermen tegen willekeur, machtsconcentratie en politieke inmenging. Essed betwist dat standpunt en zegt dat daarvoor onvoldoende feitelijke onderbouwing is gegeven. Volgens hem dreigt juist het tegenovergestelde: dat na de wijzigingen niet langer de procureur-generaal, maar de regering bepaalt wie wordt vervolgd.

Waarschuwing voor politieke vervolging

Essed waarschuwt dat de voorgestelde grondwetswijziging volgens hem “de deur openzet” voor politieke vervolgingen. Dat zou volgens hem haaks staan op het principe van een onafhankelijke vervolgingsautoriteit en daarmee een ernstige bedreiging vormen voor de rechtsstaat.

Terugkijkend op de behandeling in DNA stelt Essed dat “vele maskers zijn gevallen”. Hij spreekt over verdraaiing van feiten, opportunisme en uitlatingen die hij als racistisch kwalificeert. Volgens de advocaat onderstreept dit hoe scherp en gepolariseerd het debat over de hervorming van de rechterlijke macht is geworden.