De olieprijs is maandag scherp gestegen en aandelenmarkten zijn gedaald, nadat zware Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran de vrees aanwakkerden voor grote verstoringen in de wereldeconomie. De scheepvaart door de Straat van Hormuz ligt onder druk, met directe gevolgen voor energie- en transportmarkten.
De prijs van Brent-olie liep in de vroege handel op tot ongeveer 82 dollar per vat, het hoogste niveau in veertien maanden. Later op de dag zakte de prijs iets terug, maar bleef Brent nog altijd rond 6% hoger op bijna 78 dollar per vat. Beleggers reageren daarmee op de onzekerheid over de olie-aanvoer nu de spanning in het Midden-Oosten verder oploopt.
Tegelijk kwamen aandelenmarkten in Europa onder druk te staan. In Londen daalde de FTSE 100 met circa 1% tot 10.798 punten. Vooral luchtvaart- en reisgerelateerde aandelen leverden in, nadat duizenden vluchten werden geschrapt: IAG (het moederbedrijf van British Airways) ging ongeveer 5% omlaag en easyJet circa 3%.
Beurzen en energieprijzen onder druk
Ook andere Europese beurzen kleurden rood. De Duitse DAX zakte ongeveer 1,6%, de Franse CAC 40 1,5%, de Italiaanse FTSE MIB 1,8% en de Spaanse IBEX 2,4%. Tegelijkertijd stegen oliegerelateerde aandelen: BP en Shell wonnen respectievelijk rond 5% en 3%. Defensieaandelen trokken eveneens aan; BAE Systems steeg ongeveer 4,5%.
Op de energiemarkt liep de nervositeit verder op. Europese gasprijzen stegen maandagochtend tot 28%, de grootste sprong sinds augustus 2023. Ook stroomprijzen in Europa gingen omhoog. Duitsland zag het jaarcontract voor baseload-vermogen stijgen tot ongeveer € 82,50 per megawattuur, terwijl het vergelijkbare Franse contract rond € 51,00/MWh uitkwam.
QatarEnergy meldde bovendien dat het de productie van vloeibaar aardgas (LNG) heeft stilgelegd na aanvallen op faciliteiten in Ras Laffan en Mesaieed. Buiten Europa reageerden markten eveneens negatief: in Tokio daalde de Nikkei 225 aanvankelijk bijna 2,4% (later circa 1,4% lager). In Australië herstelde de markt na een scherpe opening en sloot uiteindelijk vlak; de Shenzhen Composite in China verloor ongeveer 0,7%.
Goud, dat vaak als ‘veilige haven’ wordt gezien in crisistijd, steeg volgens de marktgegevens met 2,5% tot ongeveer 5.408 dollar per ounce.
Scheepvaart wijkt uit
De onrust concentreert zich rond de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste routes voor wereldhandel in energie. Ongeveer een vijfde van de mondiale olie-aanvoer en een groot deel van het zeetransport van gas passeert deze doorgang. Kort na de aanvallen zou Teheran tankers hebben gewaarschuwd dat schepen niet langer zouden mogen passeren.
Hoewel Iran volgens berichten nog geen officiële blokkade heeft bevestigd, tonen maritieme trackingdiensten dat tankers zich aan beide zijden van de zeestraat ophopen, uit vrees voor aanvallen of door problemen met verzekering en risico-inschatting.
De Britse maritieme veiligheidsdienst UKMTO meldde dat twee schepen zijn aangevallen: één nabij Oman en één nabij de Verenigde Arabische Emiraten. De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) riep rederijen op om maximale voorzichtigheid te betrachten en, waar mogelijk, de regio te vermijden. Er zijn volgens de IMO ook zeelieden gewond geraakt bij incidenten.
Scheepvaartgigant Maersk kondigde zondag aan tijdelijk geen vaarten meer uit te voeren via de Straat van Hormuz en ook de Suezkanaalroute te mijden, met verwijzing naar veiligheidsrisico’s.
Risico op olie boven 100 dollar
Analisten waarschuwen dat de olieprijs boven de 100 dollar per vat kan uitkomen als de doorstroming via de Straat van Hormuz niet snel wordt hersteld. Daar komt bij dat Opec+ zondag een relatief beperkte productieverhoging overeenkwam van 206.000 vaten per dag voor april, maar die extra volumes moeten nog steeds via tankers uit het Midden-Oosten worden vervoerd.
Iran is daarnaast een van de grotere producenten binnen de Opec+-groep en zou ongeveer 4,5% van de wereldwijde olieproductie leveren. Elke verstoring van Iraanse exporten of regionale scheepvaart kan daarom breder doorwerken in de olie- en gasvoorziening. Energieconsultancy Wood Mackenzie waarschuwde in een analyse dat er sprake kan zijn van een dubbele schok: niet alleen vallen huidige exportstromen weg, maar ook extra Opec+-volumes en een belangrijk deel van de ‘spare capacity’ blijven moeilijk inzetbaar zolang de route onveilig is.
Effect op brandstofprijzen
In het Verenigd Koninkrijk waarschuwt de automobilistenorganisatie RAC dat hogere olieprijzen kunnen doorwerken in pompprijzen. Die waren volgens de organisatie al licht aan het stijgen in de afgelopen weken. Wereldwijd kan een aanhoudende olie- en gasrally leiden tot hogere kosten voor transport, logistiek en import, met mogelijke effecten op consumentenprijzen in meerdere landen.
Volgens de Amerikaanse president Donald Trump is er vooralsnog geen sprake van snelle de-escalatie. Hij suggereerde dat het conflict nog weken kan aanhouden en dat aanvallen doorgaan totdat Amerikaanse doelstellingen zijn bereikt.
