De zoektocht naar de leefomgeving van de Surinaamse sidderalen is niet makkelijk. Dat beaamt Devika Narain, wildlife onderzoeker bij de Van Larenstein University of Applied Science in Nederland. Samen met onderzoekers en studenten van de Anton de Kom Universiteit is zij een onderzoek gestart naar sidderalen in Suriname.
“Er is heel weinig bekend over de leefomgeving en leefgewoonten van sidderalen in Suriname. Binnen dit onderzoek willen wij antwoorden zoeken en ook weten hoe veel elektriciteit ze eigenlijk genereren”, zegt Narain. Haar onderzoek brengt haar naar Centraal Suriname en West Suriname, waar sidderalen voornamelijk voorkomen. In totaal heeft zij voor haar onderzoek drie verschillende locaties aangedaan.
Binnen haar onderzoek heeft Narain ongeveer 22 sidderalen gevangen. Als onderdeel van haar data heeft ze monsters genomen van de vissen, maar ze heeft ook informatie van hun milieu en omgeving moeten verzamelen. Met dataloggers heeft zij in het water informatie verzameld van licht, geluid en elektrische signalen. Dit is volgens Narain nodig om te weten onder welke omstandigheden sidderalen jagen, wat ze zien en hoe ze leven.
Ook zijn er data van de maaginhoud van de sidderalen verzameld te Avanavero. Het is opmerkelijk dat Narain lege magen heeft aangetroffen bij de sidderalen. Ze vermoedt dat de extreme droogte de oorzaak daarvan is. “Door de droogte tussen de rotsen zijn er kleinere plasjes waar de sidderalen zich bevinden, binnen deze waterplassen heb je bitter weinig voeding lijkt het”, zegt Narain. Wel geeft ze aan dat de sidderalen hun voeding aanpassen naar wat de omgeving ter beschikking heeft, dus sidderalen kunnen planten en vissen eten. “Maar we hebben geen planten of vissen waargenomen in de magen van de sidderalen.” Ook bij andere vissen, zoals de katvissen en mesvissen, is er maagonderzoek gedaan. Daar bleken de dieren ook weinig of bijna niks in hun maag te hebben. Dus het kan best dat de extreme droogte impact heeft om het voedingspatroon van de vissen”, is de voorzichtige conclusie die Narain trekt.
Uitdagingen
Het vinden van sidderalen zelf is geen probleem geweest. Met de extreme droogte die Suriname heeft gehad met een El Niño jaar, was het juist makkelijk om de sidderalen, die verre familie zijn van de katvissen, te spotten. Lange bustochten, slechte laterietwegen door het bos en over heuvelgebieden met boot, wagen en te voet is een kleine omschrijving van de uitdagingen naar de sidderalen toe. “Wat een uitdaging was is de heentocht naar de verschillende plekken waar we de sidderalen moesten onderzoeken. Het ver lopen en sjouwen met zwaar equipment zijn uitdagingen geweest. Ook het uitvoeren van de metingen was een uitdaging”, vertelt Narain.
Behalve het bijna onbegaanbare gebied is een andere uitdaging het aanvragen van een onderzoeksvergunning bij LBB geweest. Alvorens een wetenschapper onderzoek mag doen aan planten en dieren in een beschermd gebied, moet deze eerst bij LBB een onderzoeksvergunning aanvragen. “Maar het is best bureaucratisch en soms laat het antwoord niet duidelijk merken wat je wel en niet mag doen. Voor het sidderalenproject heb ik een vrij simpele vergunning aangevraagd, echter ging dat zo stroef”, vertelt Narain.
Uit verschillende gesprekken met de verschillende stakeholders is aangegeven dat LBB data nodig heeft om beter beleid uit te voeren. Het vermoeden is dat met climate change de leefgewoonten en paringsperiode van dieren zijn veranderd. De vraag naar wetenschappelijk onderzoek is groot, maar Narain vreest dat met de bureaucratische uitdaging voor het aanvragen van onderzoeksvergunningen dat wetenschappers hierdoor niet happig zijn om de nodige data te verzamelen. “Daar moet echt verandering in komen.” Aan de andere kant ging het verkrijgen van toestemming door de Visserijdienst (LVV) voor onderzoek aan vissen buiten natuurreservaten meer gestructureerd.
Gebruik van sidderalen door lokale gemeenschappen
De sidderalen worden zowel bij de Marrons als de inheemsen gebruikt in culturele rituelen. Bij de Marrons van Kaimanston en Witagron worden de sidderalen gebruikt in een cultureel bad met kruiden, dit wordt voornamelijk gebruikt als de mannen zich gereed maken voor een oorlogsgevecht. “Volgens hen maakt de sidderaal ze sterk en worden ze zelf bestendig worden de stroomschokken van de sidderaal.” De inheemsen van Apoera, Washabo, Section en Sandlanding geven aan dat de sidderaal voor bescherming worden gebruikt. “Je kan een levende sidderaal begraven voor je poort en deze moet je huis beschermen tegen sllechte invloeden.” Anderen zeggen weer dat een sidderaal doden en de staart in de kop plaatsen en deze begraven op je terrein, ook bescherming moet bieden”, legt Narain uit. Met deze data krijgt Narain een beter beeld hoe de lokale tribale gemeenschappen de sidderalen gebruiken en zien in hun dagelijks leven.
Zijn de sidderalen gevaarlijk?
Een vis die elektriciteit genereert om zijn prooi te immobiliseren is zonder meer gevaarlijk. Ook voor de mens schuilt er enig gevaar, maar om sidderalen als ‘gevaarlijk’ te typeren wil Narain niet zo hard stellen. De sidderalen worden pas gevaarlijk als ze geagiteerd raken. “Dan pas genereren ze elektriciteit, maar vaak genoeg is het moeilijk in te schatten of ze geïrriteerd zijn. Over het algemeen zijn ze gewoon rustig en ik wil bijna zeggen elegant, want ze zijn vaak genoeg bij elkaar, maar stoten geen stroom uit wanneer ze op elkaar liggen”, merkt Narain op.
De verhalen over de sidderalen kloppen volgens de onderzoeker niet helemaal, maar met de inzichten die zij opdoet uit haar onderzoek moet ze meer begrip opbrengen voor de ‘misunderstood’ beesten. Er zijn wel extreme gevallen waar de elektriciteit die wordt gegenereerd best gevaarlijk kan zijn. Zo vertelde een local dat hij ooit eens is geraakt door een sidderaal in zijn nek, het was zodanig dat hij er gezondheidsklachten van heeft overgehouden. Maar, zo stelt Narain duidelijk, “dit zijn echt extreme gevallen, normaal zijn ze best relaxed.”
Meer vragen, maar ook antwoorden
Als onderzoeker heeft ze op enkele vragen wel antwoord gekregen, maar zelf is ze nog niet helemaal tevreden. Er is volgens Narain nu pas een begin gemaakt van de wereld en leefgewoonten van de Surinaamse sidderalen. “We hebben nu een klein beeld van wat zich in hun wereld afspeelt, dit is slechts een tipje van de sluier”, zegt Narain. Als het aan haar ligt, gaat zij door met haar onderzoek, maar dat kan pas als ze haar evaluatie heeft afgerond. “Ik kan in elk geval nu al vaststellen dat er meer vragen zijn en enkele antwoorden. We moeten het mysterie rond de Surinaamse sidderalen nog verder ontrafelen.”
