Mag er een constructieve samenwerking tussen vicepresident Ronnie Brunswijk en granman Albert Aboikoni verwacht worden? Deze vraag mogen wij zeker opwerpen gezien de meest recente ontwikkeling. Gaama Aboikoni, grootopperhoofd van het Saramaccaanse volk, heeft officieel bezoek gehad van de regeringsfunctionaris. De vp heeft op zaterdag 5 november te Asidonhopo in het district Sipaliwini zijn opwachting gemaakt bij de hoogste Saramaccaanse gezagdrager. De regeringsfunctionaris was in het dorp om van gedachten te wisselen met dignitarissen en bewoners van het Saamaka-gebied. Zij hebben gesproken over een in versneld tempo ontwikkelen van het gebied.
Asidonhopo is een authentiek dorp dat grenst aan de Pikin Rio oftewel Pikin-lio, die een zijtak is van de Surinamerivier. De Surinamerivier ontspringt in de hooglanden onder de naam Gran Rio op de grens tussen het Wilhelmina- en het Eilerts de Haangebergte. De Gran Rio stroomt daarop tot in Djoemoe waar zij samenvloeit met de Pikin Rio en verder stroomt als Surinamerivier. Asidonhopo is ook de residentie van de gaama. Hier hebben het grootopperhoofd en de vicepresident een kort onderhoud gehad. Het onderhoud kan echter gezien worden als een belangrijk moment. Sinds het aantreden van Albert Aboikoni heeft Ronnie Brunswijk, vooral als politicus, een bepaalde gedachtegang geëtaleerd.
Er was eerder dit jaar commotie ontstaan toen de vicepresident een bezoek bracht aan Asidonhopo zonder de hoogste gezagdrager in kennis te stellen. Het is meer regel dan traditie dat men als functionaris de opwachting maakt bij het grootopperhoofd. De granman heeft in september in een brief kenbaar gemaakt “de schoffering” van het Saamaka-gezag niet te zullen tolereren. De brief is toen per deurwaardersexploot bezorgd aan Brunswijk. De brief is ook naar president Chan Santokhi, assembleevoorzitter Marinus Bee, procureur-generaal Garcia Paragsingh en Hofpresident Iwan Rasoelbaks verstuurd. In een telefonisch gesprek zegt granman Aboikoni dat de vp heeft aangegeven dat het om een omissie ging. “Hij heeft onder woorden gebracht dat het een misverstand was. En in het belang van betere samenwerking is het hem zeker vergeven.”
Aboikoni wil intensieve samenwerking met Saamaka-volk en centrale overheid
Op vrijdag 12 augustus 2022 werd gaama Aboikoni op het presidentieel paleis door de toenmalige president Desiré Delano Bouterse beëdigd tot stamleider der Saramaccaners. Alhoewel ik mij behoorlijk heb verdiept in de tradities en de geschiedenis van het Saamaka-volk beschik ik niet over de nodige kennis en kunde om een uitspraak te doen over de installatie van Aboikoni tot grootopperhoofd. De interne spanningen binnen de Saamaka-gemeenschap zijn ons allen bekend en gaan zelfs terug tot voor het overlijden van gewezen granman Belfon Aboikoni. Mijn persoonlijke mening en interpretatie zijn nu even niet van belang. Ik herinner mij wel de toespraak van Aboikoni op die voor hem historische zondag. Hij heeft toen zijn excuses aangeboden voor de mogelijke harde woorden hij destijds heeft geuit. Albert Aboikoni deed ook een handreiking aan mede- en tegenstanders om het Saamaka-gebied samen te ontwikkelen.
Om weer bij het onderhoud tussen Aboikoni en Brunswijk te komen. Granman: “Het was een openhartig gesprek. Ik hoop van harte dat we dingen die zich in het verleden hebben voorgedaan achterwege kunnen laten. Het is nu tijd om actie te ondernemen in het belang van het gebied en volk.”
De stamleider onderstreept dat hij een effectieve samenwerking wil met de centrale overheid. Hij merkt op dat hij de regering gaat ondersteunen in alle aspecten die voordelen voor het Saamaka-gebied en evenzo genoemd volk met zich meebrengt. Agenda’s die nadelen met zich zullen meebrengen, gaat hij nimmer ondersteunen. De granman geeft aan zijn volk eraan te zullen blijven herinneren dat het nu meer dan tijd is om de verschillen achterwege te laten en te denken in termen van ontwikkeling en progressie.
Ingrijpende historie en een historische plicht
Saamaka en Matawai zijn voortgekomen uit de oudste gemeenschappen die marrons in het binnenland vormden. De meeste lo (clans) die samen deze stammen zouden vormen, waren de plantages al tussen 1680 en 1720 ontvlucht. Na eerdere mislukte pogingen, werd uiteindelijk op 19 september 1762 een Vredesverdrag gesloten tussen de Saamaka en de koloniale overheid. In het bestaan van het Saamaka-volk is de transmigratie als gevolg van de vorming van het stuwmeer in de jaren 1958-1964 – sinds de dramatische vlucht van de plantages in de 18de eeuw – de diepst ingrijpende tragedie geweest. Toen de dam in de Surinamerivier op 1 februari 1964 werd ontsloten, ontstond het op één na grootste, door mensenhand vervaardigde meer in de tropen. De Saamaka werden verdreven van de grond waar zij al eeuwen woonden en waar zij de navelstrengen van al hun awoonëngë (voorouders) begraven hadden.
De overheid heeft een historische plicht om Brokopondo en het Boven-Surinamegebied tot ontwikkeling te brengen. Ondanks het district Brokopondo, ook wel het gouddistrict genoemd, over onbeschrijfelijk grote voorraden aan delfstoffen en mineralen beschikt, zien wij dat het gebied en de lokale samenleving geen profijt hebben aan alle exploitatieactiviteiten. Rurale en gemeenschapsontwikkeling zijn van eminent belang. Het instituut van de Gaama (Granman) moet ook erkend worden bij het uitstippelen van beleid. Suriname stemde op 13 september 2007 vóór de VN-verklaring over Rechten van Inheemse Volkeren (UNDRIP); een verklaring en rechten die volgens overwegingen van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens van toepassing zijn op alle in stamverband levende volkeren.
De handen ineenslaan met het oog op ontwikkeling
Het niet betrekken van de hoogste gezagdrager van het Saamaka-volk is een inbreuk op het zelfbeschikkingsrecht. Ik denk persoonlijk dat een constructieve houding van de vicepresident, vooral gelet op de aanhang van zijn politieke partij in het Boven-Suriname gebied en Brokopondo, een groot deel van de interne spanningen bij de Saamaka kan temperen. Van mensen dichtbij Brunswijk heb ik vernomen dat zijn idee over de rechtmatigheid van de granmanschap pessimistisch wordt gestimuleerd door Leo Brunswijk en Ernie Landveld. Zoals eerder aangegeven kan ik geen antwoord geven op de fundamentele vraag als Albert Aboikoni de rechtmatige gaama is. Voor de gesprekken die ik tot nu toe met hem heb gevoerd, komt hij bij mij wel persoonlijk over als een granman met een ontwikkelingsvisie en een ideologie om zijn volk te verheffen. Conclusie: Aboikoni en Brunswijk moeten de handen ineenslaan om Boven-Suriname en Brokopondo tot ontwikkeling te brengen. Door het draagvlak van de politicus Brunswijk positief uit te buiten ten opzichte van Aboikoni kan er voor nu zeker een periodieke rust zijn in het gebied. Natuurlijk zullen er ook politieke voordelen uit voortvloeien voor Brunswijk. Met de empathie van de granman kan je veel projecten uitvoeren binnen zijn gezagsgebied. Gaama Albert heeft mij duidelijk gemaakt dat hij geen partijpolitieke agenda heeft. Ik denk dat politiek toch altijd haar weg vindt in traditionele gezagvoering. Hetzij subtiel of niet.
