Pesticiden op de markt: ‘Niet goed genoeg voor Europa, maar wel voor Suriname!’

Tekst: Shafely Phagu | Beeld: Michael Nanden
Dit artikel wordt gepubliceerd in samenwerking met Parbode Magazine.

De aangetroffen pesticidenresiduen liggen onder de maximale limiet van de Europese Unie. Maar dat betekent niet dat de onderzochte groenten zonder meer veilig zijn. Er werden namelijk ook sporen gevonden van verboden middelen: dimethoaat en endosulfan.

Deze bestrijdingsmiddelen mogen volgens de wet niet worden geïmporteerd of gebruikt. Toch zijn ze teruggevonden in groenten die op de Centrale Markt zijn gekocht.

“Dit is geen klein ding”, zegt Robbert Bipat, hoogleraar fysiologie aan de Faculteit der Medische Wetenschappen. “Als je in een kleine steekproef al verboden middelen tegenkomt, dan moet je je echt afvragen wat er allemaal op de rest van de markt gebeurt. Dit moet heel serieus worden genomen.”

Mogelijke gezondheidsproblemen

Wanneer pesticiden onder de maximale residulimieten blijven, worden deze doorgaans als veilig voor consumptie beschouwd.

“Maar veilig betekent niet dat er helemaal niets op zit”, zegt Bipat. “Mensen kunnen jarenlang kleine hoeveelheden binnenkrijgen. En bij sommige pesticiden is het probleem dat ze niet snel uit het lichaam verdwijnen. Ze lossen vaak makkelijker op in vet dan in water. Dan kunnen kleine hoeveelheden zich op lange termijn ophopen in vetweefsel.”

Volgens hem kan blootstelling aan pesticiden verschillende gezondheidsklachten veroorzaken.

“Op korte termijn kun je denken aan misselijkheid, braken, buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid, irritatie aan huid of ogen en soms ook benauwdheid. In ernstige gevallen kan iemand echt medische hulp nodig hebben.”

Onderzoek naar pesticidenvergiftiging in vijf districten, uitgevoerd door de overheid samen met de Anton de Kom Universiteit van Suriname, wijst erop dat mensen die dicht bij rijstvelden wonen extra risico kunnen lopen op gezondheidsproblemen. Het risico kan verder toenemen in gebieden waar pesticiden vanuit de lucht worden gespoten.

Nickerie wordt daarbij vaak genoemd vanwege de omvangrijke rijstbouw. Concrete cijfers ontbreken echter.

“In Suriname wordt dit soort gevallen niet altijd goed geregistreerd. Daardoor weten we niet precies hoe groot het probleem is”, zegt Bipat.

Klachten kunnen volgens hem worden gemist wanneer patiënten ze niet melden bij een arts of wanneer een mogelijk verband met pesticiden niet wordt herkend.

Landbouwers lopen extra risico

Onderzoek in Centraal-Amerika laat zien dat voornamelijk jonge, mannelijke landarbeiders te maken hebben met nierproblemen.

“De nieren werken als een soort filter van het lichaam, ze halen afvalstoffen uit het bloed. Als iemand jarenlang in contact komt met pesticiden, bijvoorbeeld via de huid, door inademing of door verkeerd gebruik, dan moeten de nieren steeds helpen om die stoffen en afbraakproducten te verwerken. Dat kan extra belasting geven”, aldus Bipat.

Wanneer blootstelling aan pesticiden samengaat met andere omstandigheden, kan de druk op het lichaam verder toenemen.

“Als dat samenkomt met zware arbeid in de hitte, veel zweten, te weinig drinken en weinig rust, kunnen de nieren nog meer onder druk komen te staan.”

Onderzoekers stellen volgens Bipat daarom meestal niet dat pesticiden de enige oorzaak van nierschade zijn. Blootstelling kan wel een van meerdere factoren zijn.

“Voor Suriname betekent dat: neem nierklachten bij landbouwers serieus en kijk niet alleen naar voedselveiligheid, maar ook naar arbeidsveiligheid.”

Pesticiden kunnen zenuwstelsel aantasten

Sommige bestrijdingsmiddelen, met name insecticiden zoals malathion en cypermethrin, kunnen het zenuwstelsel aantasten. Andere middelen kunnen invloed hebben op hormonen, vruchtbaarheid en de lever en mogelijk het risico op bepaalde vormen van kanker vergroten.

Daarbij moet volgens Bipat voorzichtig worden omgegaan met algemene conclusies.

“Niet elk pesticide hoopt zich op dezelfde manier op, en niet voor elk middel is het bewijs even sterk.”

In de groenten die Parbode op de markt kocht, werden geen sporen van cypermethrin aangetroffen. Wel werd malathion gevonden: 0,0002 mg/kg in boulanger en 0,0003 mg/kg in tayerblad.

Meer verontrustend was de aanwezigheid van endosulfan. In tayerblad werd 0,0013 mg/kg aangetroffen en in tomaat 0,0005 mg/kg.

Endosulfan is een oud organochloorbestrijdingsmiddel dat internationaal sterk beperkt of verboden is vanwege de giftigheid, de langdurige aanwezigheid in het milieu en het vermogen zich op te hopen in organismen.

Het middel kan voorkomen onder verschillende oude handelsnamen, waaronder Thiodan, Thionex, Malix, Cyclodan en Endosulphan.

“Dus als je alleen naar het woord ‘endosulfan’ zoekt, kun je het soms missen”, zegt Bipat.

Sharman: ‘Niet goed genoeg voor Europa, maar wel voor Surinamers’

Arts en VHP-parlementariër Dew Sharman trok eerder dit jaar aan de bel over het gebruik van pesticiden, nadat de Europese Unie Surinaamse groenten had afgekeurd vanwege overschrijdingen van toegestane pesticidenwaarden.

“Wat mij betreft zouden die producten vernietigd moeten worden. Het is dus niet goed genoeg voor de Europese Unie, maar wel voor Surinamers! Daar maak ik mij zorgen over. De controle op groenten en fruit moet al in Suriname plaatsvinden, voordat producten worden geëxporteerd.”

Dat blijkt in de praktijk nog moeilijk.

Het laboratorium van het Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij (LVV) voor het analyseren van pesticidenresiduen is volgens het ministerie nog niet operationeel. De laatste voorbereidingen voor de ingebruikname zouden worden getroffen.

Wat er met partijen pepers en kouseband is gebeurd die door de Europese Unie werden afgekeurd, weet LVV volgens Parbode niet.

Testen kostbaar

Vooralsnog is het Viskeuringsinstituut de enige plaats waar dergelijke laboratoriumtesten kunnen plaatsvinden. Daar hangt wel een stevig prijskaartje aan: 235 US-dollar per kilo.

Volgens Sharman mogen de kosten geen reden zijn om controles achterwege te laten.

“Er wordt à la dol gespoten. Er moet een complete aanpak komen van hoe we dit serieus gaan aanpakken.”

Landbouwers moeten volgens hem beter worden geschoold en wet- en regelgeving moet strikter worden nageleefd.

“Ik begrijp dat landbouwers geen verlies willen lijden, maar we moeten ook beseffen dat we onze eigen bevolking blootstellen aan stoffen die niet goed zijn. Op de lange termijn zal daarvoor de rekening worden gepresenteerd, in de vorm van allerlei ziekten en andere gezondheidsproblemen”, zegt Sharman.

Hij wil geen directe uitspraken doen over de gevolgen van pesticiden voor de volksgezondheid, maar vindt dat er voldoende aanleiding bestaat voor uitgebreider onderzoek.

“Hoe komt het dat we in zo’n kleine bevolking bijvoorbeeld zoveel mensen hebben die moeten dialyseren? Ik zeg niet dat het daardoor komt, maar we moeten dat analyseren.”

Verbod dreigt ‘papieren tijger’ te worden

In april 2026 werd de lijst van goederen die niet of niet vrijelijk mogen worden geïmporteerd, via een staatsbesluit gewijzigd door president Jennifer Geerlings-Simons.

Chemicaliën en insectendodende middelen voor gebruik in de land- en tuinbouw werden aan de verboden lijst toegevoegd ter bescherming van de volksgezondheid.

De beslissing leidde tot grote onvrede onder landbouwbedrijven en leveranciers. Zonder effectieve controle op de daadwerkelijke import en het gebruik van pesticiden dreigt het staatsbesluit echter zijn doel voorbij te schieten.

Wat kunnen consumenten zelf doen?

Burgers kunnen volgens Bipat enkele voorzorgsmaatregelen nemen om hun blootstelling aan pesticiden te beperken.

“Was groenten en fruit goed onder stromend water, verwijder beschadigde delen en bij bladgroenten de buitenste bladeren. Producten die geschild kunnen worden, kun je eventueel schillen. Afwisselen in waar je groenten koopt kan ook helpen.”

Maatregelen van consumenten alleen zijn volgens hem echter onvoldoende. Ook overheid, landbouwsector en handel moeten verantwoordelijkheid nemen.

De operationalisering van het laboratorium van LVV zou een belangrijke stap zijn, maar volgens Bipat mag het daar niet bij blijven.

“Het moet goed worden gefinancierd en transparant werken. De overheid moet duidelijk communiceren over wat wordt getest, wat wordt gevonden en welke maatregelen worden genomen.”

Dit artikel is afkomstig van Parbode Magazine en wordt door Key News gepubliceerd in het kader van journalistieke samenwerking.

Lees het volledige onderzoek naar verboden landbouwgif in tomaat, boulanger en tayerblad op Parbode.com.

Deze publicatie is mede tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds Journalistiek Suriname (SSJS). Meer informatie: fonds-ssjs.org.