In 2014 nam Suriname de Wet Opvanginstellingen aan. In 2015 was er een Raad van Toezicht maar dat heeft niet lang gefunctioneerd. Een belangrijke wet, bedoeld om kinderen, ouderen en andere kwetsbare burgers die in opvanginstellingen verblijven beter te beschermen. De wet schreef niet alleen regels voor waaraan instellingen moeten voldoen, maar bepaalde ook dat er onafhankelijk toezicht moest komen.

Toch duurde het tot 2024 voordat de wettelijk vereiste Raden van Toezicht werden benoemd.

Dat was een stap in de goede richting. Maar een benoeming alleen beschermt niemand. Uiteindelijk gaat het om wat er daarna gebeurt.

Ruim anderhalf jaar later is daar weinig zicht op. Voor zover publiekelijk bekend zijn geen inspectierapporten, jaarverslagen of openbare evaluaties verschenen waaruit blijkt hoeveel kindertehuizen en bejaardentehuizen zijn bezocht, welke tekortkomingen zijn geconstateerd, welke maatregelen zijn opgelegd en welke verbeteringen daadwerkelijk zijn afgedwongen.

Juist die transparantie is essentieel. Toezicht krijgt pas betekenis wanneer de samenleving ook kan zien dat het daadwerkelijk wordt uitgevoerd.

BuFaZ kampt al geruime tijd met personeelstekorten. Verschillende opvanginstellingen zitten overvol. Medewerkers doen vaak hun uiterste best, maar beschikken lang niet altijd over een gespecialiseerde opleiding om met kwetsbare kinderen, ouderen of mensen met complexe problematiek te werken.

Dat is geen verwijt aan de medewerkers, maar een verantwoordelijkheid van de overheid die ervoor moet zorgen dat instellingen voldoende deskundig personeel hebben.

De zaak rond kindertehuis Chosen Generation laat zien hoe kwetsbaar het systeem is. Twee kinderen verbleven daar al geruime tijd zonder officiële identiteit. Dat had nooit zo ver mogen komen.

Toch bleef het na de eerste maatschappelijke verontwaardiging opvallend stil.

Nog opvallender is dat vanuit De Nationale Assemblée hierover nauwelijks publieke politieke controle zichtbaar is geweest. Een kwestie waarbij twee kinderen zonder identiteit in een opvanginstelling verbleven, raakt aan fundamentele kinderrechten. Juist dan mag verwacht worden dat volksvertegenwoordigers de verantwoordelijke bewindspersonen ter verantwoording roepen en blijven doorvragen totdat duidelijk is hoe dit heeft kunnen gebeuren en welke maatregelen zijn genomen om herhaling te voorkomen.

Ook de situatie rond het bestuur van het tehuis roept vragen op. De voorzitter, die tevens directeur van het kindertehuis is, verklaarde publiekelijk al drie jaar niet meer betrokken te zijn bij het tehuis. Tegelijkertijd staat zijn naam nog steeds vermeld op het uittreksel van de Kamer van Koophandel en Fabrieken als verantwoordelijke. Ook daar bleef een duidelijke publieke opheldering uit.

Het patroon herhaalt zich steeds opnieuw.

Er ontstaat ophef. Er worden interviews gegeven. Er worden stevige uitspraken gedaan. Daarna verschuift de aandacht naar een volgend onderwerp, terwijl structurele oplossingen uitblijven.

Hetzelfde beeld zien we terug bij verschillende bejaardentehuizen. Regelmatig komen signalen binnen over tekortschietende zorg, personeelstekorten en ouderen die niet altijd de aandacht krijgen waarop zij recht hebben.

Ook daar ontbreekt voor de samenleving inzicht in de vraag hoe vaak inspecties plaatsvinden, welke tekortkomingen worden vastgesteld en welke verbeteringen vervolgens worden afgedwongen.

En waarom beperken we ons eigenlijk alleen tot opvanginstellingen?

Ook binnen gevangenissen en het Penitentiair Centrum Suriname zijn er al jarenlang signalen over de leefomstandigheden, gezondheidszorg, veiligheid en begeleiding van gedetineerden. Ook daar verblijven mensen die volledig afhankelijk zijn van de zorg en verantwoordelijkheid van de overheid.

Ook daar is onafhankelijk toezicht onmisbaar.

Toezichthouders hebben een wettelijke taak. Die bestaat niet uit alleen vergaderen of benoemd zijn. Hun opdracht is controleren, inspecteren, signaleren, rapporteren en ingrijpen wanneer instellingen tekortschieten. Dat vraagt ook om openbare verantwoording.

Na twaalf jaar Wet Opvanginstellingen en ruim anderhalf jaar na de benoeming van de Raden van Toezicht mag de samenleving verwachten dat toezicht zichtbaar is en resultaten oplevert.

Niet alleen in woorden, maar ook in daden.

De manier waarop een land omgaat met zijn meest kwetsbare burgers zegt uiteindelijk alles over de kwaliteit van zijn bestuur.

Kinderen zonder identiteit, ouderen die afhankelijk zijn van zorg en mensen achter gesloten deuren mogen nooit uit het zicht verdwijnen.

Wetten alleen beschermen niemand.

Dat doen mensen die verantwoordelijkheid nemen, toezicht houden en bereid zijn ook daadwerkelijk in te grijpen wanneer de bescherming van kwetsbare burgers tekortschiet.