“Laat mijn naam erbuiten, hoor. Ik moet ook eten.”
Dat hoor je wanneer mensen vertellen wat er misgaat op hun werk. Ze weten wat er speelt, maar durven er niet openlijk over te praten. Uit angst voor hun baan, een overplaatsing of problemen met hun leidinggevende.
Die angst is te begrijpen. Mensen hebben kinderen, huur en rekeningen. Wie verwacht dat ze hun mond opendoen, moet ook bereid zijn hulp te bieden wanneer de gevolgen komen. Het is gemakkelijk om moed van een ander te vragen als je zelf niets te verliezen hebt.
Maar er wordt ook gezwegen omdat iemand een mooie functie wil behouden, op een opdracht hoopt of een invloedrijk persoon te vriend wil houden. Dan wordt eerlijk zijn ineens lastig.
Dat zie je ook in de politiek. Elke keer wanneer er een andere regering komt, veranderen mensen van houding. Wie eerst om openheid riep, vraagt om geduld zodra de eigen partij regeert. Een benoeming die eerder vriendjespolitiek heette, wordt nu verdedigd. De maatstaf verandert zodra het over de eigen mensen gaat.
We praten recht wat krom is.
Maar misschien gaat het probleem nog dieper. Weten we eigenlijk nog wel wat verkeerd is? Wie jarenlang verkeerd gedrag ziet en hoort hoe het wordt goedgepraat, kan het gewoon gaan vinden. Dan gaat het niet meer alleen om bewust wegkijken. Dan herkennen we het probleem zelf nauwelijks nog.
Een vriend voortrekken heet helpen. Regels omzeilen heet slim zijn. Een functie krijgen waarvoor je niet geschikt bent, heet een kans verdienen. En wie daar iets van zegt, is jaloers, lastig of tegen de partij.
Ook in relaties gebeurt het. Mannen en vrouwen die vreemdgaan, praten hun gedrag goed en geven soms zelfs hun partner de schuld. Die gaf te weinig aandacht, werkte te veel of toonde te weinig liefde. Problemen in een relatie kunnen er zijn. Maar vreemdgaan is een eigen keuze. Wie die keuze maakt, moet daar zelf verantwoordelijkheid voor nemen. De ander de schuld geven, maakt de eigen daad niet minder verkeerd.
We zoeken blijkbaar gemakkelijker een excuus dan dat we zeggen: dit heb ik gedaan, dit was verkeerd en ik heb iemand pijn gedaan.
Zo schuiven onze grenzen steeds verder op. We zitten midden in een modderpoel en zien niet meer dat we vies zijn. We wijzen naar de vlekken van een ander, terwijl we onze eigen handen niet bekijken.
Kijk naar het binnenland. Naar kwikvervuiling en andere activiteiten die ons milieu kapotmaken. Naar de rechten van inheemse en tribale gemeenschappen die telkens weer worden vertrapt. Hoe lang weten we hier al van? En hoe gemakkelijk gaat het gewone leven daarna weer door?
We praten over wat goud en hout opleveren. Maar tegenover die opbrengsten staan mensen die afhankelijk zijn van hun rivier, hun bos en hun grond. Voor hen gaat het om eten, drinken, gezondheid en de toekomst van hun kinderen.
Zouden we dezelfde rust bewaren als het water bij ons thuis werd vervuild? Als anderen over onze woonomgeving beslisten zonder ons serieus te nemen? Waarom verwachten we dan van bewoners in het binnenland dat zij steeds opnieuw geduld hebben?
Dat dit onder opeenvolgende regeringen speelt, maakt het des te ernstiger. Verantwoordelijkheid verdwijnt niet bij een regeringswisseling. Wie het bestuur overneemt, neemt ook de plicht over om bestaande misstanden aan te pakken.
Maar ook als samenleving moeten we naar onszelf kijken. Onze principes worden juist getest wanneer het om een vriend, een familielid of iemand van de eigen partij gaat. Durven we die persoon aan te spreken? Of zoeken we snel een verklaring waarmee we het gedrag toch kunnen accepteren?
Niet iedereen heeft de macht om een misstand op te lossen. Maar ieder van ons maakt keuzes. Meedoen of weigeren. Goedpraten of aanspreken. Een melder laten vallen of steun bieden.
Bestuurders en leidinggevenden hebben daarbij een grotere verantwoordelijkheid. Zij moeten ervoor zorgen dat mensen veilig kunnen melden wat er misgaat. Een melding hoort serieus onderzocht te worden. Niemand hoort gestraft te worden omdat hij een misstand aankaart.
Verantwoordelijkheid nemen begint met erkennen wat je zelf doet. Zonder meteen naar een ander te wijzen. Soms betekent dat een voordeel laten liggen, een vriend tegenspreken of toegeven dat de eigen partij fout zit.
Want zolang we verkeerd gedrag normaal vinden, zien we ook geen reden om het te veranderen.
En hoe langer we in die modderpoel blijven zitten, hoe gewoner het wordt om vies te zijn.
Tra Fas’ De
In Tra Fas’ De deelt auteur Gloria Bottse haar visie op maatschappelijke, politieke en bestuurlijke vraagstukken in Suriname. De rubriek biedt ruimte voor kritische duiding, reflectie en opinie, met als doel verdieping te brengen in onderwerpen die de samenleving raken.






















