Vijf organisaties uit het bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld roepen De Nationale Assemblée en de rechterlijke macht op om de dialoog over belangrijke hervormingen onmiddellijk te hervatten. Zij vrezen dat eenzijdige besluitvorming het vertrouwen in de rechtsstaat verder kan aantasten.
Het bedrijfsleven en verschillende maatschappelijke organisaties maken zich zorgen over de ontwikkelingen rond de rechterlijke macht in Suriname. In een gezamenlijke verklaring van vrijdag 14 augustus stellen zij dat onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak van fundamenteel belang is voor burgers, maatschappelijke organisaties en ondernemingen.
De verklaring is ondertekend door de Vereniging Surinaams Bedrijfsleven, VSB, Burgerinitiatief voor Participatie en Goed Bestuur, BINI, de Associatie van Surinaamse Fabrikanten, ASFA, de Associatie van Klein en Middelgrote Ondernemers, AKMOS, en het Centrum voor Goed Bestuur, CGB. De organisaties richten hun oproep vooral tot de wetgevende en rechterlijke macht.
Volgens de ondertekenaars moeten mensen en bedrijven erop kunnen vertrouwen dat hun rechten worden beschermd, juridische geschillen binnen een redelijke termijn worden behandeld en rechterlijke uitspraken worden uitgevoerd. Dat vertrouwen is volgens hen niet alleen van belang voor de rechtsstaat, maar ook voor maatschappelijke stabiliteit en economische ontwikkeling.
Zorgen over wijzigingen binnen rechterlijke macht
De oproep volgt tegen de achtergrond van de behandeling van verschillende voorstellen die betrekking hebben op de organisatie en rechtspositie van de rechterlijke macht. Daarbij wordt onder meer gesproken over aanpassing van het Reglement op de Inrichting en Samenstelling van de Rechterlijke Macht, de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht en een grondwetswijziging die de invoering van cassatierechtspraak mogelijk moet maken.
De Nationale Assemblée behandelt deze hervormingen al geruime tijd. Volgens informatie van De Nationale Assemblée zijn verschillende initiatiefvoorstellen onderdeel van het parlementaire traject. Een belangrijke verandering is de mogelijke instelling van een derde gerechtelijke instantie, waardoor uitspraken uiteindelijk ook in cassatie zouden kunnen worden beoordeeld.
Organisaties willen consensus vóór verdere besluitvorming
VSB, BINI, ASFA, AKMOS en CGB stellen dat wijzigingen die de positie en het functioneren van de rechter raken niet uitsluitend als een parlementaire aangelegenheid moeten worden benaderd. Volgens de organisaties is draagvlak nodig van de betrokken staatsmachten wanneer fundamentele veranderingen worden doorgevoerd.
Zij vinden daarom dat de wetgevende en rechterlijke macht de gesprekken onmiddellijk moeten hervatten. Het doel daarvan moet volgens de gezamenlijke verklaring zijn om overeenstemming te bereiken over de wetgeving voordat verdere ingrijpende besluiten worden genomen.
Fundamentele wijzigingen vragen volgens de organisaties om overleg, draagvlak en wederzijds vertrouwen.
Eenzijdige besluitvorming kan vertrouwen schaden
De organisaties waarschuwen specifiek voor verdere eenzijdige besluitvorming binnen De Nationale Assemblée. Wanneer fundamentele voorstellen worden behandeld zonder voldoende consultatie en draagvlak, kan dat volgens hen de institutionele verhoudingen verder onder druk zetten.
Daarbij gaat het volgens de verklaring niet uitsluitend om de belangen van rechters of andere functionarissen binnen de juridische sector. De wijze waarop de rechterlijke macht wordt ingericht, heeft uiteindelijk gevolgen voor iedere burger en onderneming die voor rechtsbescherming afhankelijk is van goed functionerende instituties.
Discussie over rechterlijke macht speelt al maanden
De discussie over de hervormingen loopt al langer. Key News berichtte eerder over de modernisering van de rechterlijke macht en de plannen om in Suriname een derde rechtsinstantie mogelijk te maken. Daarbij spelen niet alleen juridische vraagstukken, maar ook de praktische uitvoerbaarheid, personele capaciteit en financiële gevolgen een rol.
Ook binnen het parlement is eerder gepleit voor overleg voordat definitieve besluiten worden genomen. De discussie gaat daarmee verder dan de vraag of modernisering noodzakelijk is. Een belangrijk punt is op welke manier veranderingen worden voorbereid en welke positie de verschillende staatsmachten binnen dat proces innemen.
Onafhankelijkheid blijft centraal aandachtspunt
Voor de vijf organisaties staat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht centraal. Zij benadrukken dat een constructief evenwicht tussen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht moet worden hersteld en bewaakt. Geen van de staatsmachten zou volgens die benadering zodanig moeten handelen dat het functioneren of de onafhankelijkheid van een andere macht onder druk komt te staan.
De oproep raakt daarmee aan het principe van machtenscheiding binnen een democratische rechtsstaat. Parlement en regering hebben hun eigen grondwettelijke verantwoordelijkheden, terwijl rechters onafhankelijk moeten kunnen oordelen over geschillen en de toepassing van wetgeving. Juist bij hervormingen die deze verhoudingen raken, vinden de organisaties breed overleg noodzakelijk.
Maatschappelijke organisaties willen betrokken worden
VSB, BINI, ASFA, AKMOS en CGB vragen daarnaast om maatschappelijke organisaties rechtstreeks bij het overleg te betrekken. Volgens hen moet ruimte worden gecreëerd voor inspraak van groepen buiten de overheid en de rechterlijke macht, omdat de gevolgen van institutionele hervormingen de gehele samenleving kunnen raken.
De ondertekenaars zeggen bereid te zijn zelf bij te dragen aan het tot stand brengen van de dialoog. Zij herhalen tegelijkertijd hun oproep om structurele en institutionele inspraakmechanismen onderdeel te maken van de beleidsvorming. Daarmee moet volgens hen worden voorkomen dat maatschappelijke betrokkenheid pas ontstaat wanneer belangrijke besluiten al bijna zijn genomen.
Bedrijfsleven wijst op belang stabiele rechtsstaat
De betrokkenheid van ondernemersorganisaties hangt ook samen met de economische betekenis van een betrouwbare rechtsstaat. Bedrijven zijn voor investeringen, contracten, arbeidszaken en commerciële geschillen afhankelijk van voorspelbare wetgeving en toegankelijke rechtspraak. Langdurige institutionele onzekerheid kan daardoor verder reiken dan de juridische sector alleen.
De organisaties kiezen in hun verklaring niet tegen modernisering van de rechterlijke macht, maar leggen de nadruk op de manier waarop de wijzigingen tot stand komen. Zij vragen om rust, verantwoordelijkheid en samenwerking en willen dat de betrokken instituties opnieuw rechtstreeks met elkaar in gesprek gaan.
Oproep tot hervatting van rechtstreeks overleg
De gezamenlijke verklaring verhoogt daarmee de maatschappelijke druk om het overleg over de hervormingen voort te zetten voordat definitieve besluiten worden genomen. Voor de ondertekenaars moet consensus zoveel mogelijk worden nagestreefd wanneer wijzigingen rechtstreeks ingrijpen in de positie, organisatie en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
De komende behandeling in De Nationale Assemblée moet duidelijk maken in hoeverre ruimte ontstaat voor nieuwe consultaties en rechtstreeks institutioneel overleg. De manier waarop parlement, rechterlijke macht en maatschappelijke organisaties hiermee omgaan, zal mede bepalen hoe breed de uiteindelijke hervormingen in de Surinaamse samenleving worden gedragen.
