Analyse Menzo als bondscoach: deel 3
De ongezonde hiërarchische verhouding tussen de bondscoach en de technisch directeur
Met de aanstelling van Stanley Menzo als bondscoach, breekt er een nieuw tijdperk aan voor de nationale mannen voetbalselectie van Suriname. Voor het vlaggenschip van de Surinaamse Voetbal Bond en voor Menzo is het vooral van belang zo snel als mogelijk de perikelen rond het vertrek van Dean Gorré naar de achtergrond te drukken. Maar, nu Menzo is aangetrokken, is er net als bij Gorre, een situatie die eigenlijk alleen maar problemen kan opleveren.
Laten wij direct het kader schetsen. De technisch directeur bij een club of nationale bond, is de directe meerdere van de (bonds)coach. De technisch directeur is verantwoordelijk voor het (voetbal) technisch beleid binnen de organisatie. Deze functionaris is meestal ook de eindverantwoordelijke, als het gaat om het wervingsbeleid. Ook als het gaat om het aantrekken van een bondscoach is de technisch directeur degene die namens de bond de zoektocht naar de juiste kandidaat behoort te leiden. Zo een zoektocht moet in overeenstemming zijn met de speelstijl die de technische personen bij de bond en eventuele adviseurs nastreven of aanraden. De speelstijl wordt ook weer in meerdere of mindere mate bepaald door de verzameling beschikbare spelers: zijn het overwegend technisch sterke, creatieve spelers, die met lef durven aan te vallen, of is er juist een gebrek aan dat type voetballers in de selectie, waardoor er mogelijk meer behoudend en opportunistisch gevoetbald moet worden?
Soms wordt de speelstijl en manier van selecteren ook bepaald door de tegenstanders die verwacht worden. Zijn de tegenstanders technisch inferieur of superieur, fysiek sterk of juist niet? Het groter plaatje, om de algemene richting te bepalen, daar gaat vooral de technisch directeur over. Uit een recent televisie interview met John Krishnadath, voorzitter van de Surinaamse Voetbal Bond, ontstaat wel de indruk dat bij de onderhandelingen met Menzo de financiële mogelijkheden van de SVB leidend zijn geweest, en niet de voetbaltechnische aspecten. Maar, dat is niet vreemd voor een organisatie als de SVB waar er geen bakken met geld beschikbaar zijn.
Functie van de coach
De coach gaat aan de slag met de groep spelers, maar dan wel in overeenstemming met het algemeen beleid waar de technisch directeur, in veel gevallen zelf ook een ex-speler en/of gediplomeerde trainer, de baas over is. De coach moet verantwoording afleggen bij de technisch directeur over onder meer zijn opstellingen, keuzes voor wissels en tactische beslissingen. Dean Gorré, de vorige bondscoach, moest dus verantwoording afleggen bij Kali en dat gebeurde onder andere door wedstrijdanalyses en gesprekken. Als de samenwerking tussen de twee functionarissen goed loopt, heeft dat doorgaans een positieve uitwerking op de sfeer binnen een ploeg en de prestaties op het veld.
Het is aan de andere kant ook niet zeldzaam dat een coach en een technisch directeur, binnen dezelfde organisatie, hooglopende conflicten krijgen, of elkaar na een bepaald moment niet meer kunnen verdragen. Dit soort situaties hebben, vroeg of laat, meestal ook een negatieve invloed op de resultaten. Het is uit uitspraken van verschillende personen bij de SVB en uit persoonlijke gesprekken met Gorré, duidelijk geworden dat diens samenwerking met de SVB technisch directeur Kali niet best was. Het is ook niet moeilijk te raden dat deze stroeve en zelfs negatief geladen verhouding, de sfeer rond Natio heeft geschaad.
Stroeve samenwerking
De oorzaak van de stroeve samenwerking tussen Gorré en Kali lag waarschijnlijk iets dieper dan de buitenwereld kon zien, maar het was wel in behoorlijk mate vanzelfsprekend dat dit vroeg of laat tot problemen zou leiden. De SVB creëerde met het aanstellen van Gorré, een ex-prof en UEFA-erkende profcoach een hiërarchisch onding, tenminste als gekeken wordt naar wie de post van technisch directeur invult. Gorré heeft een respectabele carrière gehad als professioneel voetballer. Niet een ieder kan zeggen dat die heeft gespeeld voor Groningen, Ajax en Feyenoord of dat die in de Champions League heeft gespeeld en gescoord tegen Real Madrid. Daarnaast heeft Gorré ook als coach met een proflicentie gewerkt bij clubs en heeft projecten helpen opzetten. Zijn jaren in het voetbal hebben Gorré bovendien een breed netwerk van iconen en hooggeplaatste contacten opgeleverd. De waarde van zo een ‘contactenlijstje’ is niet uit te drukken in geld, vooral niet als die beschikbaar is voor het Surinaams nationaal elftal.
Menzo heeft langer en hoger in de Nederlandse top gevoetbald, in vergelijking met Gorré. Hij was speler van de U-19, de U-21, de Nederlandse Olympische selectie en het grote Oranje (zesmaal). In het seizoen 1985-‘86 werd Menzo door de legende Johan Cruyff tot eerste doelman van Ajax gemaakt, en hij behield zijn positie 8 jaar lang. Met Ajax won Menzo de Europa Cup II, de UEFA Cup, driemaal de Nederlandse landstitel en drie keer de KNVB beker. In de zomer van ’94 verhuisde Menzo, geboren in Suriname, naar PSV om in ’96 een transfer te maken naar Lierse SK in België en waar hij direct de landstitel won. Menzo heeft daarnaast een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van het voetbal in de wereld.
Cruyff maakte hem eerste doelman in 1985 omdat hij, kon ‘meevoetballen’. Menzo de keeper leerde spelen als een vrije verdediger als zijn team in balbezit was en is in feite (samen met Cruyff) de uitvinder van wat vandaag wordt genoemd de keeper-sweeper positie. Menzo was spectaculair omdat hij durfde, relatief ver voor zijn doel, de bal aan de voet te hebben en indien nodig tegenstanders te omspelen, om vervolgens middels een pass de aanval in te luiden. Deze manier van keepen was nieuw en revolutionair en vandaag de dag heeft bijna elke topclub of nationaal team een doelman die kan meevoetballen.
Carriere Kali
Kali heeft lokaal gevoetbald, bij onder andere Prekash en Robinhood en was een paar seizoenen eerste doelman bij die clubs. Kali heeft Natio nooit gehaald, tenminste is hij daar nooit eerste doelman geweest, volgens personen die zo goed en zo kwaad als het gaat in Suriname statistieken en archieven bijhouden. Na zijn actieve jaren volgde Kali lokale trainersopleidingen en aanvullende cursussen van de FIFA en de Concacaf. Hij behoort tot de best opgeleidde coaches van Suriname. Maar, de technisch directeur van de SVB mist het referentiekader van een ex-profvoetballer en ex-trainer van een profclub. Als alleen al wordt uitgegaan van de verschillen tussen het milieu waarin de nieuwe bondscoach enerzijds en de technisch directeur anderzijds zijn opgegroeid –beiden zijn ex-doelmannen –, levert dat Kali een achterstand op die hij nooit en op geen enkele manier zal kunnen goedmaken. Een amateur zal niet weten of kennen de dingen die een prof weet en kent. Maar Kali is nu op papier wel Menzo’s baas en dat levert, precies als met Gorré, een hiërarchisch onding op waarvan de SVB niet meer mag doen of die niet bestaat. Deze grote, roze olifant op het veld kan en mag meer genegeerd worden.
Het gevaar is dat het tijdperk Menzo een herhaling kan worden van het tijdperk Gorré. Behalve dat Menzo, Kali en alle andere relevante personen ‘voetbaldieren’ zijn –tenminste moeten wij ervan uitgaan dat eenieder die betrokken is bij dit proces gek is van voetbal –mag niet uit het oog verloren worden dat het gaat om mensen, met menselijke kwaliteiten, positief en negatief. Personen in en rond de sport zijn meestal gedreven, ambitieus en doelgericht. Maar zij hebben ook allemaal hun onzekerheden en twijfels over anderen en zichzelf. En, als zulke personen worden geplaatst in een onlogische gezagsverhouding, is dat vragen om problemen.
Veiligheidsklep
Mogelijk heeft het bestuur van de SVB, bewust of onbewust, een veiligheidsklep ingebouwd door van buiten een partij toe te voegen aan de totale dynamiek rond Natio. Het bestuur heeft, in de zoektocht naar de geschikte persoon om Gorré te vervangen, de Tevreden Groep als consultant aangetrokken. SVB-voorzitter John Krishnadath zei onlangs in een interview dat de Tevreden Groep een belangrijke rol heeft gespeeld in het kiezen voor en aantrekken van Menzo. Maar, het is in dat interview niet direct duidelijk geworden of deze consultant betrokken blijft. Indien wel, kan dit werken als een soort veiligheidsklep, een bufferzone waarmee voorkomen zou kunnen worden dat de relatie tussen de bondscoach en de technisch directeur verzuurt met alle bijkomende gevolgen voor, in het bijzonder, Natio.
Waar de SVB eerlijk, zelfkritisch en volwassen mee zal moeten omgaan is de neiging van officials en invloedrijke iconen uit de lokale voetbalwereld om zich per definitie te verzetten tegen personen uit de diaspora. Ingewijden weten hoe gedreven sommigen uit de voetbalwereld zijn (geworden) als het gaat om het saboteren, tegenwerken en slopen van zelfs de grootste iconen uit de diaspora. Mensen uit die groep het land uit pesten, schijnt een collectieve vaardigheid te zijn die veel vaker dan wij willen toegeven, is ingezet sinds de onafhankelijkheid in 1975. Maar, de afgelopen decennia is het Surinaamse voetbal de grootste verliezer geweest van deze collectieve ‘expertise’.
Beseffen
Belangrijk nu is dat wij in Suriname moeten gaan beseffen dat zij die op een aanzienlijk hoger niveau hebben gefunctioneerd, in een wereld waar prestatiedruk en beter worden de norm zijn, het beter weten als het gaat om de ontwikkeling van voetbal, voetballers en teams. Ja, het kan pijn doen en het schijnt (te)zwaar te drukken op de persoonlijke trots van velen. Maar het is niet anders, wij in Suriname moeten af en toe onze grote mond houden en luisteren, leren, ook wanneer het gebeurt op het grondgebied waar wij ‘de baas’ zijn. Het is sinds de onafhankelijkheid nog geen enkele Surinaamse club gelukt ook maar één talent goed genoeg te vormen zodat die, via Nederland –bij uitstek een land om talenten op te leiden –een respectabele profcarrière kon opbouwen.
Dat betekent dat wij, in Suriname, een paar dingen ontzettend verkeerd doen. Het is de Surinaams-Nederlandse spelersmakelaar Humphry Nijman (zaakwaarnemer van onder andere Georginio Wijnaldum) echter wel al gelukt de Trinidadiaanse voetballer Levi Garcia, via Nederland, te leiden naar een profcarrière in Europa. Het is de hoogste tijd om onze onterechte en misplaatste trots aan een kant te zetten en te beginnen met leren hoe wij het talent, dat wij onmiskenbaar bezitten, moeten ontwikkelen. Want, Menzo saboteren en wegpesten zal als enige resultaat hebben dat wij ons historisch falen en eindeloos modderen naar hartenlust zullen kunnen voortzetten.
