Documentaire ‘Voor altijd gevlekt’ belicht strijd om herintegratie

Het belicht hoe zij hun leven opnieuw proberen op te bouwen, terwijl ze geconfronteerd worden met afwijzing, het doorbreken van oude patronen en het verwerken van trauma’s. Hun vastberadenheid en geloof spelen een cruciale rol in hun herstelproces.

De documentaire laat zien hoe stigma, sociale uitsluiting en werkloosheid de herintegratie van ex-gevangenen bemoeilijken. Daarnaast vraagt het de aandacht voor de detentieomstandigheden in Suriname, die niet in overeenstemming zijn met de Nelson Mandela Rules– internationale richtlijnen zoals vastgelegd in het VN-verdrag voor de Rechten van Gedetineerden. De première vond gisteravond plaats in het Assuria High Rise-gebouw.

De film is de tweede productie van Xergio Caffe, ook bekend als artiest Donavey. Hij benadrukt dat dit probleem politiek en overheidsoverstijgend zou moeten zijn. “We moeten voorkomen dat Suriname een land blijft waar 98 van de 122 Mandela-regels niet worden toegepast. Het gaat verder dan politiek en regeringen, het draait om duurzame en efficiënte planning, maar ook om analyseren, evalueren en corrigeren. Dit niveau van aanpak kennen we nog niet in het Caribisch gebied. Dit is de eerste stap. Als we ooit goed functionerende en corrigerende strafinrichtingen hebben, dan kunnen we pas spreken van een mijlpaal”.

Volgens Caffe is de bureaucratie een van de grootste obstakels. “Strafinrichtingen beroepen zich op een gebrek aan financiële middelen, en dan stopt alles. Maar Suriname is een VN-lidstaat en gebonden aan dit verdrag. Daarom hebben we een individuele klacht ingediend bij de VN om een onafhankelijk onderzoek te laten instellen naar hoeveel van de 122 Mandela-regels niet worden nageleefd. Als dat er meer dan de helft zijn, dan is er sprake van een inhumane situatie. Petities en gesprekken hebben vijftig jaar niets uitgehaald. Daarom bewandel ik nu deze weg”.

Maatschappelijk oordeel & ‘Comeback’

Een ander belangrijk aspect dat de filmmakers willen benadrukken, is dat gedetineerden en ex-gedetineerden met de juiste steun en kansen nog steeds een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de samenleving. De film draagt bij aan een mentaliteitsverandering, zodat deze groep een eerlijke tweede kans krijgt. Daarom is er bewust voor gekozen om de overtredingen van de betrokkenen niet te benoemen. “Mensen kijken anders naar iemand zodra ze diens achtergrond kennen. Door dat niet te vermelden, kunnen kijkers objectief en onafhankelijk oordelen”, stelt Caffe.

Romano Meriba, een van de geportretteerden, werd door de maatschappij afgeschreven, maar bewees het tegendeel. Hij behaalde zijn bachelor in Business Administration en volgt nu een masteropleiding in Nederland. Zijn doel is een PhD in Business Administration. “Iedereen zegt dat terugkomen van deze weg onmogelijk is, maar ik heb bewezen dat het kan. Iedereen verdient een tweede, en zelfs een derde kans. Het criminaliteitspercentage in Suriname is hoog en het probleem los je niet op door meer politieagenten in te zetten. Het resocialisatieproces moet beter. Als we daarin 50 tot 60% slagen, doen we het beter”.

Meriba werkt aan een plan voor de autoriteiten en is bereid zelf bij te dragen aan de oplossing. “Opeenvolgende regeringen hebben geprobeerd de omstandigheden te verbeteren, maar de uitvoering werd telkens anders ingevuld. Wie zelf nooit in detentie heeft gezeten en de echte situatie niet kent, kan daar moeilijk op inspelen. Vrouwelijke gevangenen hebben bijvoorbeeld geen toilet in hun cel, en mannen zitten soms met zestien personen op een kleine ruimte. Na zo’n behandeling keren ze terug in de maatschappij zonder opvang of nazorg, en dan is het niet vreemd dat ze opnieuw in de fout gaan”. Hij pleit voor een onafhankelijke evaluatie van de detentieomstandigheden en een betere voorbereiding van gevangenen op hun terugkeer in de samenleving.

 “Now I own it and I don’t feel ashamed”

Adeodata Klas, mede-filmmaker en een van de vijf ex-gedetineerden die in de documentaire haar verhaal deelt, begon in 2021 al met het bespreekbaar maken van de problematiek via sociale media. “Veel jongeren vroegen me hoe ik mijn leven weer op de rails kreeg. Ik vertelde hen dat dit niet op eigen kracht ging, maar met de hulp van God. Wanneer je vrijkomt, ben je niet meer dezelfde persoon. Het heeft me zeven jaar gekost om mijn verhaal te delen. Now I own it and I don’t feel ashamed about it”.

Klas roept de overheid op om een structureel resocialisatiesysteem te ontwikkelen. “Een ex-gedetineerde kan een baan krijgen of een opleiding volgen, maar hoe zit het met transportkosten en andere noodzakelijke middelen? Ontwikkel een systeem waarbij iemand bijvoorbeeld een maandelijkse vergoeding van SRD 2000 ontvangt, die hij terugbetaalt zodra hij zijn opleiding heeft afgerond en werk heeft gevonden. Dit soort regelingen zorgen ervoor dat mensen zich opnieuw kunnen integreren. In Suriname creëren we zelden structurele oplossingen, en dat moet veranderen.”

Maatschappelijke discussie

De documentaire heeft bij bezoekers een diepe indruk achtergelaten. Emmy Hart, maatschappelijk werkster en oprichter van Stichting Rumas, noemt de film “op de schoen”. “Het komt op het juiste moment. We zien zelfdoding, geweld, en jongeren die zonder besef van de consequenties in de gevangenis belanden. Deze documentaire laat hen zien wat dat werkelijk betekent”.

Ook jeugdvriendinnen van een van de geportretteerden raakten geëmotioneerd. “Pas nadat ze haar verhaal deelde, voelde ze zich echt vrij. Ze stond niet meer op met het gevoel dat ze nog steeds in de gevangenis zat”. Ze bewonderden de moed van de ex-gedetineerden en hun inzet om een nieuw leven op te bouwen. “Ze willen vooruit, ze doen het goed. Wij moeten hen niet veroordelen, maar hen de kans geven hun tweede kans te benutten”.

Voor enkele aanwezige Nederlandse stagiaires was de documentaire een cultuurshock. “In Nederland is er reclassering en ondersteuning voor ex-gedetineerden. Hier lijkt dat nauwelijks te bestaan. Er moet dringend iets gebeuren op het gebied van resocialisatie. Financiën moeten anders besteed worden, sommige zaken verdienen hogere prioriteit”.

Uitzending en maatschappelijke impact

‘Voor altijd gevlekt’ zal van 11 tot en met 19 maart via lokale televisiestations en sociale media te zien zijn. Het productieteam hoopt dat de documentaire zal bijdragen aan een samenleving waarin ex-gevangenen en hun omgeving daadwerkelijk kansen krijgen om opnieuw te beginnen.