Stoornissen door drugsgebruik vormen een groot en groeiend probleem voor de volksgezondheid in de Amerika’s. Dat blijkt uit bevindingen die zijn gepubliceerd in het Pan American Journal of Public Health.
Volgens de studie, gebaseerd op analyses van de Global Burden of Disease 2021, leefden in 2021 naar schatting 17,7 miljoen mensen in de regio met een drugsstoornis. Dat leidde tot bijna 78.000 sterfgevallen die rechtstreeks aan deze aandoeningen worden toegeschreven. PAHO spreekt van een sterftecijfer dat vier keer hoger ligt dan het wereldwijde gemiddelde.
De onderzoekers stellen dat de grootste last samenhangt met opioïdengebruik en dat vooral jonge mannen onevenredig zwaar worden getroffen. Opioïdenstoornissen waren goed voor meer dan 75 procent van alle overlijdens die aan drugsstoornissen gerelateerd zijn.
Last op gezondheid neemt sterk toe
De zogeheten disability-adjusted life years (DALY’s) die gekoppeld zijn aan drugsstoornissen zijn volgens de studie tussen 2000 en 2021 bijna verdrievoudigd. Dat komt neer op een gemiddelde stijging van bijna 5 procent per jaar. Jonge volwassenen, met name mannen, dragen daarbij de hoogste ziektelast. Tegelijkertijd nam ook het aantal overlijdens onder vrouwen toe, wat volgens PAHO extra zorgen baart.
“Stoornissen door drugsgebruik zijn te voorkomen en te behandelen, maar ze eisen een steeds grotere tol van families en gemeenschappen in onze regio”, zegt PAHO-directeur Jarbas Barbosa. Hij pleit voor het opschalen van bewezen preventie, behandeling en harm reduction, met extra aandacht voor jongeren en risicogroepen.
Verschillen per subregio
De aard van het probleem verschilt sterk per gebied. In Noord-Amerika wijst de studie op een scherpe toename van stoornissen door opioïden, waaronder zeer krachtige synthetische opioïden zoals fentanyl, en ook door amfetaminen. In het Caribisch gebied, Centraal-Amerika en Zuid-Amerika zouden cannabis en cocaïne de belangrijkste bijdragers zijn geweest aan drugsstoornissen in de afgelopen tien jaar.
De auteurs schatten dat in 2021 in totaal 145.515 overlijdens in de Amerika’s samenhingen met aandoeningen die aan drugsgebruik worden toegeschreven, zoals overdoses, leverkanker, levercirrose en zelfdoding.
COVID-19-periode versterkte risico’s
Tijdens de COVID-19-pandemie werden in de regio volgens de studie duidelijke stijgingen gezien in opioïden- en amfetaminestoornissen. PAHO wijst op mogelijke verklaringen zoals crisisstress, verstoringen in zorgverlening en sociale isolatie, die bestaande kwetsbaarheden kunnen hebben verergerd.
Oproep tot urgente en geïntegreerde aanpak
PAHO benadrukt dat er nog grote hiaten zijn in preventie, toegang tot behandeling en harm reduction in de Amerika’s. De organisatie roept landen onder meer op om preventieprogramma’s voor jongeren te versterken, behandeling en harm reduction uit te breiden (waaronder medicatie-ondersteunde behandeling bij opioïdenstoornissen), en verslavingszorg beter te integreren in de eerstelijnszorg en community-based diensten.
Ook pleit PAHO voor betere monitoring en datasystemen om nieuwe trends sneller te signaleren, vooral rond synthetische opioïden en combinaties van middelen. Verder wordt gewezen op het belang van een gendersensitieve aanpak vanwege de toenemende last bij vrouwen.
“Mentale gezondheid en zorg rond middelengebruik moeten centraal staan in onze gezondheidssystemen”, zegt Renato Oliveira e Souza, hoofd van de afdeling Mental Health and Substance Use bij PAHO. Volgens hem kunnen community-based en mensgerichte diensten, ondersteund door sterk volksgezondheidsbeleid, de trend keren en duizenden levens redden.
Achtergrond
PAHO gebruikt de term drugsstoornissen voor aandoeningen waarbij herhaald gebruik van psychoactieve stoffen – zoals opioïden, cocaïne, amfetaminen of cannabis – leidt tot duidelijke schade aan de lichamelijke gezondheid, mentale gezondheid of het dagelijks functioneren. Opioïdenstoornissen gaan specifiek om problematisch gebruik van opioïden, waaronder voorgeschreven pijnstillers, heroïne en synthetische opioïden zoals fentanyl.
