Als het aan Lloyd Read ligt, worden er geen activiteiten uitgevoerd op de dag van de inheemsen. In Suriname wordt op 9 augustus jaarlijks de dag van de inheemsen en de Javanen herdacht.
Elk jaar worden er verschillende activiteiten georganiseerd die de cultuur en het inheems zijn zouden moeten vieren. Echter is er voor Read, lid van de Vereniging van Dorpshoofden (VIDS) en van het Inheems Collectief Suriname, nu geen reden tot feest. “Met de huidige ontwikkeling en ook met wat er 2 mei is gebeurd te Pikin Saron is er geen reden tot vieren, maar juist bezinning”, zegt Read.
Read maakt zich ook zorgen over de bedreiging van het bestaansrecht van de inheemsen door de vele concessies die worden uitgegeven in de woon- en leefgebieden. “Wij worden niet gehoord en worden in een situatie gedreven van eigenlijk moderne slaaf in jouw eigen gebied. Er is geen reden om te feesten en uitbundig de straat op te gaan.” Read zegt dat er in VIDS-verband is gesproken wat er zal gebeuren op 9 augustus. Er is toen afgesproken dat zij als inheemsen zich terug zullen trekken in hun dorpen en op een rustige en bezinningsvolle manier de dag doorbrengen. “Het is een rouwdag voor ons, maar we zullen op die dag onze twee strijders gedenken met een halve stok.”
Ook het nog niet erkennen van de grondenrechten voor de inheemse en tribale volkeren hangt als een heet hangijzer boven de inheemse gemeenschappen. Er ligt al enige tijd een wetsvoorstel klaar en is het al vaak aangepast met kanttekeningen van de verschillende stakeholders. “Nu moet de wet door de regering goedgekeurd worden, maar het laat zo lang op zich wachten. Hebben wij dan geen recht op bestaan in onze eigen woon- en leefgebied?”, vraagt Audrey Christiaans, een inheemse activiste zich af.
Zij is het er ook mee eens dat er niets te vieren valt op 9 augustus, integendeel moet men gaan werken aan de bewustwording van de grondenrechten onder de inheemsen. “Wat is gebeurd te Pikin Saron op 2 mei, was een eyeopener voor velen. Het besef en de bewustwording is aan het groeien”, zegt Christiaans. Zij doelt vooral op het geweld dat is toegepast door de autoriteiten tijdens de opstanden. “Deze mannen zijn opgekomen voor onze rechten en het geweld dat is toegepast is niet goed te spreken. Sommige mensen zijn zelfs getraumatiseerd door het hele gebeuren”, zegt Christiaans.
Volgens Read had de opstand van de inheemsen voorkomen kunnen worden door de grondenrechten te erkennen. “Ik heb een presentatie voor de regering gehouden, waarin ik heb aangegeven dat de regeringen vanaf 1975 zich gedragen hebben als gouverneur van Sommelsdijk. Dat wil zeggen dat zij komen in jouw gebied, bezit nemen van je woon- en leefgebied en je als slaaf nemen”, vertelt Read. Hij zegt verder dat het onder druk zetten van de inheemsen en het achterhouden van de ontwikkeling voor deze gemeenschappen in stand wordt gehouden en wordt verergerd door de concessies die allemaal zonder toestemming en medeweten worden uitgegeven aan derden. “We moeten continu horen dat anderen rechten hebben, waar zijn mijn rechten dan?” vraagt Read zich af.
Read is niet tevreden hoe de regering is omgegaan met wat zich te Pikin Saron heeft afgespeeld. “Je vraagt je af als je als inheemse wel rechten hebt.” De kapitein van Pierre Kondre is ook niet te spreken over de uitspraken die Santokhi toen heeft gedaan bij de Nationale Assemblee. De president sprak toen over ’terroristische’ handelingen gepleegd tijdens de opstand. “Je wordt uitgelokt en het eindigt in een uitbarsting. We hebben het zo vaak gezegd. We hebben petities en acties gevoerd naar de regeringen, maar we merken dat er nog steeds een vorm van het negeren van de oorspronkelijke bewoners plaatsvindt.”
Of er geloof is in de regering of de politiek om de grondenrechten in orde te maken is onduidelijk, in elk geval is het geloof in de beloften door de verschillende regeringen aan het afnemen. De inheemsen zijn al langer dan 30 jaar bezig om deze rechten goedgekeurd te krijgen. Dat er moeizaam binnen de Nationale Assemblee quorum wordt verleend om het grondenrechtenvraagstuk goed te regelen, is volgens Read en Christiaans al veelzeggend. “Dat de voorzitter van de DNA een beroep ons moet doen om de mensen op te roepen om quorum te verlenen zegt al veel hoe belangrijk zij dit achten”, zegt Christiaans.
