Analyse: Qatar 2022, het meest ‘fromu’ WK ooit

Wanneer zondag rond 13:00 de bal begint te rollen op het WK in Qatar, is de hoop van de FIFA en het organiserend land, dat het voetbal, de wedstrijden, de teams en spelers weer de belangrijkste onderwerpen worden. Want het ging de afgelopen jaren vooral ook over de vermeende corruptie, de mensenrechtenschendingen en al het onpraktische rond Qatar 2022.

De belangrijkste vraag is wel of het voetbal alleen voldoende zal zijn om critici en de pers de mond te snoeren, tenminste voor de komende vier te weken. Want, het lukte de FIFA en het organiserend land niet om in de afgelopen acht jaren de aandacht af te wenden van alles dat fout zou zijn aan Qatar 2022. FIFA en Qatar ontkennen het, maar er zouden bij de bouw van de acht stadions en andere faciliteiten – Qatar moest alles nieuw bouwen – meer dan 2500 arbeidsmigranten, veelal uit India, Nepal, Bangladesh, Kenia en de Filippijnen, zijn omgekomen. Dat kwam bovenop de beschuldigingen van systematische uitbuiting van deze arbeiders (tienduizenden volgens officiële cijfers) die nodig waren om alle faciliteiten op te zetten.

Maar graafwerk van vooral onderzoeksjournalisten richtte zich ook op de FIFA zelf, want het zouden de corruptelingen binnen de organisatie zijn geweest, die verantwoordelijk waren voor het min of meer ‘verkopen’ van het WK aan Qatar. Die zoektocht naar antwoorden opende een beerput die uiteindelijk de val van FIFA president Sepp Blatter en vice-president Michel Platini zou betekenen en die een reeks andere officials van de zes voetbal confederaties, inclusief de Concacaf, in de gevangenis zou doen belanden. Niet alles had direct verband met Qatar 2022, maar bij de onderzoeken, die onder andere door de FBI, de Amerikaanse federale politie, werden gedaan, werd veel meer vuil gevonden dan in feite naar werd gezocht.

Alles begon met de grote schok van december 2010 en de toewijzing van het FIFA wereldkampioenschap 2022 aan het relatief kleine, ‘voetbal-vreemde’ maar wel stinkend rijke Qatar. Die hadden geen echt voetbalverleden, hadden bijna niets aan faciliteiten en in elk geval niet de kennis en ervaring die nodig was. Bij de Engelsen vooral kwam de uiteindelijke keuze voor Qatar hard aan. Engeland was lang de belangrijkste kandidaat om het WK van 2022 toegewezen te krijgen. Die hadden vrijwel alles al gereed om zo een groot toernooi te organiseren: uitstekende stadions, goede infrastructuur, maar vooral ook de kennis en ervaring om zo een groot sportevenement in hun land te houden. Engeland was min of meer een logische keus.

In de dagen voor de toewijzing, waren er geruchten dat Qatar het voor elkaar had gekregen om voldoende stemmen te ‘regelen’ (lees kopen) en dat zij het toernooi voor de neus van de Engelsen zouden wegkapen. Later zou blijken dat toenmalig UEFA voorzitter, voetballegende Michel Platini, één van de personen was die voor Qatar had gestemd. Platini , een Fransman, onthulde op gegeven moment dat hij onder druk van de toenmalige Franse president, Nicolas Zarkosy, had gehandeld.

Officials van Qatar hadden Zarkosy beloofd, dat als hun land het WK mocht organiseren, Franse civieltechnische bedrijven contracten ter waarde van minimaal 12 miljard Euro zouden krijgen. Platini vertelde dat hij ergens in november 2010 werd ontboden door Zarkosy. Toen hij diens kantoor binnenging, vertelde Platini, waren ook aanwezig Sheikh Hamad bin Jassim al-Thani, de premier van Qatar, en Sheikh Tamim bin Hamad al-Thani, die twee jaar later de emir van zijn land, zou worden.

Zarkosy zei, in bijzijn van de Emir tegen Platini dat hij ervoor moest zorgen dat Franse bedrijven deze kans niet zouden mislopen. En zo geschiedde dus. Toen dit aan het licht kwam, heeft dat onherstelbare schade veroorzaakt voor Platini zelf, die overigens heeft ontkent dat Zarkosy hem heeft opgedragen te stemmen voor Qatar bij de toewijzing van het WK. Dit nieuws was wel de aanleiding voor veel landen om te roepen dat de toewijzing middels corruptie is gerealiseerd en dus ongedaan moest worden gemaakt. Er moest een ander gastland aangewezen worden. ‘Verrassend genoeg’ bood Engeland aan om ‘in te springen’ maar de FIFA hield vast aan het principe ‘eenmaal toegewezen, blijft toegewezen’.

Het steenrijke Qatar heeft bijna 300 miljard uitgegeven voor het bouwen van onder meer stadions, een netwerk van treinen en bussen met bijbehorende infrastructuur, hotels en mediafaciliteiten. Kortom, Qatar moest bijna bij nul beginnen en dat heeft astronomische bedragen gekost. Ter vergelijking: het toch al corrupt verlopen WK in Brazilië kostte uiteindelijk iets meer dan 11 miljard Euro, en was tot dan het duurste WK ooit. Qatar gaf bijna dertig maal meer uit. Er is veel uitgegeven aan het continu ‘repareren en oppoetsen’ van het imago van Qatar 2022, dat door al het negatief nieuws constant onder druk stond. Onder andere voetbalicoon David Beckham, een Engelsman, kreeg een contract van 250 miljoen Euro in ruil voor zijn public relations ondersteuning. De Engelse pers heeft, opvallend genoeg, Beckham met rust gelaten maar is wel doorgegaan met het bekritiseren van het Qatar 2022.

Het weer en de hoge temperaturen in Qatar waren andere aspect waar critici ook op hebben gehamerd. In juni en juli, de maanden waarin het WK altijd werd gehouden, wordt het in Qatar meer dan 40 graden. Het werd afgeraden te voetballen bij die temperaturen. Uiteindelijk werd het WK verplaatst naar november en december omdat het dan wel koel genoeg zou zijn. Bovendien werden alle stadions in Qatar voorzien van revolutionaire airconditioningsystemen die fans en spelers verkoeling moet geven. Maar het verschuiven van het WK was op zich ook een onding, gelet op de internationale voetbalkalenders. De belangrijkste, rijkste en beste voetbalcompetities van de wereld zijn in Europese landen.

Het WK werd altijd gehouden tussen het einde van de ene competitie en de start van het volgende Europese seizoen. Omdat het WK in Qatar in november en december zou worden gehouden, zouden alle kalenders aangepast en de belangrijkste competities stil gelegd moeten worden voor het WK. Ook dat was lang een argument om het WK weg te halen bij Qatar. Maar de FIFA bepaalde dat de voetbalwereld niet slechts kan draaien rond wat Europa vindt en wil, dus is gekozen voor de uitzondering om het WK in november en december te houden.

Mensenrechtenorganisaties hebben de afgelopen jaren ook veel misstanden rond Qatar 2022 aan het licht gebracht. De uitbuiting van arbeidsmigranten en de slechte behandeling van personen met een niet heteroseksuele geaardheid, werden ook continu onder de aandacht van de wereld gebracht. Daarbij is hard geprobeerd voetbalfans over te halen om het eindtoernooi te boycotten. Daarnaast is ook getracht individuele voetballers en landen, die zich hadden geplaatst voor het WK, ertoe te bewegen zich uit te spreken tegen de misstanden. Dat heeft deels zeker succes gehad. Denemarken heeft al aangegeven een speciaal tenue te zullen dragen tijdens Qatar 2022 als protest tegen de mensenrechtenschendingen die in aanloop naar het WK hebben plaatsgevonden. Andere teams hebben ook uitingen van protest gepland zonder specifiek aan te geven wat ze gaan doen. Fans uit verschillende landen, inclusief Nederland gaan uit protest niet naar Qatar. Ook politieke leiders hebben, vaak onder druk, ook aangegeven niet te zullen gaan naar het WK. De gevallen ex FIFA baas, Sepp Blatter zei onlangs, terugkijkend, dat het een fout was het WK toe te wijzen aan Qatar. De organisatoren van het eindtoernooi kunnen het, in dit opzicht, nu zeker met minder doen.

Qatar heeft de afgelopen maanden vooral geprobeerd luider te ‘schreeuwen’ om, met zijn positief verhaal, de negatieve geluiden te overstemmen. Ook de kracht van social media is daarbij ingezet. Personen uit verschillende landen, die zich hebben geplaatst voor het WK, kregen gratis, volledig verzorgde trips naar het WK gastland, aangeboden. Het enige wat zij moesten doen, is online het WK positief uitdragen en promoten. Veel individuele fans reageerden positief op dit aanbod en gaan, ondanks alle negatieve berichten, dus wel naar Qatar. Waar de organisatie van Qatar 2022 en de FIFA voor waken zijn onder andere potentiële protesten op de tribunes tijdens wedstrijden, acties van organisaties die anoniem zijn gereisd naar Qatar en van individuele activisten die erop gebrand zijn schande te brengen over het gastland en de FIFA. Het wordt bijna onmogelijk om al dit soort dingen in de kiem te smoren of zelfs te voorkomen dus is de verwachting dat het een en andere staat te gebeuren, wanneer de ogen van de wereld gericht zijn op Qatar.

Het is niet de eerste keer dat er controverse is rond een WK voetbal. Het eindtoernooi van 1978, in Argentinië, kwam in een periode dat militaire leiders van dat land beschuldigd werden van het vervolgen, martelen en doden van duizenden tegenstanders van het regime. De grote Johan Cruyff had, om die reden, zijn vrouw beloofd, niet mee te zullen gaan met Nederland naar het WK en hield zich aan zijn woord. Ook het WK 2018, in Rusland, was omstreden, mede vanwege de Russische annexatie van de Krim in 2014. Ook toen werd geroepen om een boycot. Maar, die kwam er niet en het eindtoernooi werd een succes. Hoe het zal lopen in Qatar, als eenmaal het voetballen is begonnen, kan niemand echt voorspellen. De kans is wel bijna honderd procent dat de organisatie achter het eindtoernooi, fans in de stadions en kijkers te maken zullen krijgen met ludieke of zelfs harde acties die moeten herinneren aan alles dat fout is met Qatar 2022.