Waarschijnlijk zullen veel van u dit herkennen: je zegt ja tegen iets waarvan je bij voorbaat al kan aanvoelen dat het vroeg of laat, op een specifiek gebied, problemen en erg ongemakkelijke situaties gaat opleveren. Maar je doet het toch omdat het de enige beschikbare of de minst slechte optie is, op dat moment.
Mogelijk is dat het overheersende gevoel bij vijf partners uit de coalitieregering: de ABOP, A20, NPS, Pertjajah Luhur en de BEP. In elk geval zou het niet vreemd moeten zijn als ze bij die partijen ongemakkelijke gevoelens kregen, na het horen van de wens voor gratie voor de nog levende veroordeelden van de Decembermoorden.
Naast alle andere dingen die hieruit kunnen voortkomen, moeten ze binnen de coalitie er rekening mee houden dat deze kwestie niets slechts de NDP zal aangaan. Het wordt waarschijnlijk iets waar de hele samenwerking van partijen mee te maken gaat krijgen. Maar ja, dat er zoiets zou komen, vroeg of laat, kon je bijna vergif op innemen.
De roep om gratie, ook voor de voortvluchtige Iwan Dijksteel, is op zich al een erg netelige kwestie. Die zaak heeft verschillende lagen en dimensies die allemaal even belangrijk als onprettig zijn. Als je praat over de Decembermoorden, praat je in de eerste plaats over heftige emoties en scherpe randen. Sinds 1982 is er eigenlijk niets dat Suriname zo erg verdeeld heeft als de Decembermoorden en alles wat daaruit voortkwam.
Deze duistere gebeurtenis bepaalde in sterke mate de politieke agenda en domineerde verschillende verkiezingen. Als wij, burgers van het land, dat doorhadden of niets, zelfs zaken als armoede, veiligheid en eensgezindheid werden ondergeschikt gemaakt aan de Decembermoorden.
Nu, bijna tien maanden na de dood van de veroordeelde hoofddader Desi Bouterse, wordt deze zaak weer actueel. Degenen die vragen om gratie – het gebeurde publiekelijk tijdens de herdenking van Bouterse’s geboortedag op maandag 13 oktober – lijken jammer genoeg weinig gevoel voor timing en situationeel bewustzijn te bezitten.
En de bevestiging dat dit ongetwijfeld weer een vervelende zaak gaat worden, werd al vrij snel duidelijk toen, direct na het publiekelijk gedane verzoek om gratie, de protesten hiertegen in de media verschenen. Helemaal verwachtbaar: nabestaanden van de slachtoffers van de Decembermoorden lieten meteen van zich horen. En hun boodschap is duidelijk: voor misdaden tegen de menselijkheid wordt geen gratie verleend. Dat is ook vastgelegd in verdragen waar Suriname partij bij is.
Er zijn dus aan alle zijden van deze tori doornen, haken en scheermessen, die allemaal ernstig kunnen verwonden.
Met de roep en het formeel gedane verzoek om gratie, wordt in de eerste plaats NDP-voorzitter president tante Jenny in een zeer ongemakkelijke hoek gemanoeuvreerd, door mensen uit haar partij. Ten eerste: zij en haar regering zitten er maar sinds kort aan. Haar partijgenoten hadden haar echt een beetje meer tijd kunnen geven, voordat ze deze netelige zaak aan haar toch al topzware dossier van problemen toevoegden.
Aan de andere kant is het ook wel te begrijpen dat degenen die roepen om gratie haast hebben. De veroordeelden die zij op die manier uit de gevangenis proberen te krijgen, zijn nu oude mannen, in minder goede tot slechte gezondheid, die jarenlange straffen moeten uitzitten. De kans dat zij in gevangenschap zullen overlijden is aanzienlijk en wordt met de dag groter. Gisteren is eigenlijk dus al te laat.
Maar met alle grote en acute problemen waar tante Jenny al mee opgescheept zit, kan ze een roep om gratie, vanuit haar eigen NDP op dit moment wel heel erg slecht gebruiken. Het heeft de potentie wrijving en irritatie te veroorzaken binnen de toch al unieke coalitie, die samen oplossingen voor de grote uitdagingen moet bedenken.
Vicepresident, neef Greg van de NPS – sinds de verkiezingen misschien wel de belangrijkste coalitiepartner van de NDP – stelde als belangrijke eisen bij de vorming van de regering: eerbiediging van de rechtsstaat en de garantie voor vrije rechtspraak. Ondanks zijn stevige en duidelijke standpunten zal ook neef Greg het liefst nu geen energie en tijd willen besteden aan politiek koorddansen rond de Decembermoorden.
De NPS heeft decennia lang meegestreden voor gerechtigheid, vervolging en berechting van de verdachten en er is geen enkele indicatie dat de groene partij een ander geluid zal uiten, ook nu het in een coalitie zit met paars. Maar als deze kwestie blijft doordreunen, zal neef Greg niet stil kunnen blijven. Wat hij gaat zeggen – dat is helemaal niet moeilijk te voorspellen – zal haaks komen te staan op de wens voor gratie.
Een groot probleem bij de NDP is dat ze zich bij die partij, als het ging om het uitkiezen van zaken die belangrijk zijn, altijd lieten leiden door een sterke clancultuur en een kijk die voor een goed deel naar binnen gekeerd is. Het uitgangspunt daar was altijd in de eerste plaats het dienen van de belangen van de partij, partijleden en andere specifieke personen. Overal waar dat nodig was, werden die belangen desnoods geplaatst boven het belang van het land, ook al was het schadelijk.
Tante Jenny gaat nu een manier moeten bedenken om haar partijgenoten zover te krijgen dat ze inzien dat er een nieuw tijdperk is aangebroken en dat er, voor een deel tenminste, afstand moet worden genomen van het clan-denken en de clancultuur. Paars is aan de macht, in een droomsamenwerking.
Wat is belangrijker: gratie of politieke rust en harmonie
Zij zal, nu ze president is, in de eerste plaats moeten uitgaan van wat het beste is voor het land. Maar als ze dat pad inslaat, loopt ze ongetwijfeld het risico dat ze personen binnen haar eigen NDP voor de kop stoot. Dat gaat zeker ook weer producten opleveren, die elk kunnen leiden tot kankergezwellen binnen het korps-paars. En de NDP is te groot om ziek te worden.
Het lijkt erop dat de enige personen die mogelijk voordeel aan deze zaak kunnen hebben degenen zijn die de gratie moeten ontvangen, hun geliefden en zij die om gratie roepen. Voor de rest van ons wordt dit het zoveelste vervelende ding, dat is voortgekomen uit de Decembermoorden.
Nu nog, bijna 43 jaar nadat het gebeurde, baart de Decembermoorden hele vervelende, onaangename kinderen.
