Personen die er altijd zijn geweest, lijkt het. Zoals je ouders bijvoorbeeld, of iemand die al heel lang bekend is. Zolang als jij leeft, weet je dat die persoon bestaat. Zo erg dat jij je bijna niet kan voorstellen dat zo’n persoon er niet meer is of een dag niet meer zal zijn. Onlogisch lijkt het bijna.
Precies dat gevoel overviel me toen ik woensdagmiddag op mijn mobiel het bericht las dat Ronald Venetiaan, oud-parlementariër, oud-minister en ex-president van ons land, overleden is. Vene is niet meer. 24 uur later heb ik mijn verstand nog steeds niet ervan overtuigd dat het echt is.
Vene, 89 jaar geworden, veel gedaan en heel veel meegemaakt, met mogelijk als belangrijkste prestatie het gezin dat hij stichtte met zijn alom geliefde Liesbeth en de kinderen die ze samen opbrachten binnen het kader van de dingen waar zij zelf in geloofden en altijd aan hebben vastgehouden.
Eenvoud en soberheid
Verrassend weinig mensen die Vene meemaakten, hebben doorgehad dat ze hem nooit in een traditioneel westers pak, met jas en das hebben gezien. Overal, altijd, verscheen Vene in zijn zwart maopak, bekend geworden door de Chinese leider Mao Zedong.
Vene’s herkenbare, simpele kledingstijl stond symbool voor zijn geloof in eenvoud, soberheid en opofferingsgezindheid. Des te meer als staatshoofd van een land dat zich eigenlijk nooit verspilling en decadentie kon veroorloven. Veel anderen dachten daar anders over, ongeacht de staat van de economie, maar Vene hield vast aan zijn maopak en de dingen waar die voor stond.
Maar Vene’s kledingstijl communiceerde meer dan alleen eenvoud en soberheid: principes, normen en waarden, nooit geleid door opportunisme, hebzucht, driften of de drang naar macht, nog meer macht.
En het was precies die kracht in zijn karakter die aanleiding was voor anderen om hem aan te vallen, op manieren die je zelfs een straathond nooit zou toewensen. Ongelooflijk veel tijd, energie en geld is jarenlang gestopt in het, hoe dan ook, bekladden, breken en/of neerhalen van de man die dat zelf nooit zou doen tegen anderen, ook niet zijn grootste politieke tegenstanders.
En zelfs toen hij de macht en misschien zelfs het recht had keihard terug te slaan naar degenen die eigenlijk niets minder verdienden, deed hij het niet. Omdat het niet zijn stijl was, omdat Vene niet geleid werd door de dingen die veel van zijn tegenstanders leidden.
Door wet en recht
En ook als je bijna niets wist van Vene, dat hij in alles wet en recht respecteerde was wel alom bekend. Ook als het pijn deed, hield hij daaraan vast. Zoals op 15 juli 2006, toen hij met beginnende tranen in de ogen, namens de staat Suriname, publiekelijk excuses maakte in de Moi Wana-zaak.
Wat zal het pijnlijk geweest zijn voor Vene, dat uitgerekend hij moest daar staan, om voor de ogen van de wereld, namens de staat Suriname excuses uit te spreken voor het niet onderzoeken van die vreselijke, beestachtige slachting, aangericht door uitgerekend personen die politieke tegenstanders waren geworden.
Ik kon helemaal begrijpen dat zelfs hij, die sterke figuur, daar tranen van in zijn ogen kreeg. Maar hij deed het toch, als een man, omdat hij op dat moment staatshoofd was en omdat de staat Suriname daartoe veroordeeld was door het Inter-Amerikaans Hof voor de mensenrechten.
Respect voor wet en recht, boven alles
En het was ongetwijfeld dat onwrikbare respect voor wet en recht dat hem vooral leidde, in de drie termijnen dat hij als president diende (1991-1996, 2000-2005, 2005 tot 2010)
Hij kreeg als staatshoofd een paar van de moeilijkste klussen, die staatshoofden in Suriname kregen sinds de onafhankelijkheid. In zowel 1991 als 2000 trad hij in fases dat het land economisch en bestuurlijk was verworden tot een hoopje chaos, aangericht door zijn respectieve voorgangers.
Beide keren wist Vene, met zijn team van politieke bondgenoten, binnen vijf jaren het tij te keren, de economie te stabiliseren, de koopkracht van burgers te versterken en de levensstandaard te verhogen. In 2004 werden het puinruimen en de wederopbouw bezegeld met de introductie van de Surinaamse dollar, de SRD, als vervanging van de dramatisch uitgeholde Surinaamse gulden.
Voor land en volk
En terwijl hij alles gaf om de schade te herstellen, zonder zichzelf, zijn Liesbeth of hun kinderen of familie een of ander bedacht “extraatje” te gunnen, werd Vene dagelijks, genadeloos en op mensonterende wijze aangevallen door uitgerekend de politieke tegenstanders, die bij herhaling bijna alles dat goed was aan de staat Suriname hadden vernietigd, en het volk tot de bedelstaf hadden gedegradeerd.
En wie denkt dat deze verschrikkelijke, onterechte aanvallen Vene niet raakten, heeft het glad mis. Zo af en toe lukte het hem niet zijn gevoelens compleet te verbergen en dan kon je, als je echt goed keek, heel even de pijn op zijn gezicht of in zijn ogen zien.
Wat hem mogelijk de meeste pijn bezorgde, waren de respectloze aanvallen die hij moest ondergaan van juist de mensen die op hem leken. Politieke tegenstanders, die in het neerhalen van Vene bijna geen enkele grens van menselijke waardigheid en goed fatsoen respecteerden, was het gelukt “zijn mensen” om te vormen tot zijn grootste vijanden.
Dag na dag, aanval na aanval, met alle beschikbare middelen, via alle kanalen die zich daartoe leenden, met in de voorhoede bijna alleen maar gepassioneerde, gif spuwende mensen, die op Vene leken.
Maar de waarheid is de waarheid. Tussen 2005 en 2010 kende Suriname mogelijk zijn beste economische tijden sinds 1980, met een stabiele economie, een sterke nationale munt en vooral bestuurlijke rust. Maar ook die resultaten, die onder Vene-II en III werden behaald, zouden na 2010 snel afbrokkelen, of als sneeuw voor de zon verdwijnen.
De SRD bleef goed tot 2013-2014. Nu is ook die eens zo sterke munt al behoorlijk uitgehold. Alsof het niet jarenlang sterk en stabiel was geweest, alsof niets dat onder Vene kwam heel mocht blijven.
Het voelt eigenlijk aan als onrecht en een verschrikkelijk gebrek aan respect dat Vene begraven moet worden in een periode waarin Suriname andermaal is verworden tot een hoop ellende, allerlei. Vene blies zijn laatste adem uit in een fase dat Suriname verre is van het land dat hij in 2010 overdroeg. Een afscheid in een broko pranasie is het beste wat wij kunnen geven aan de man die ons meermaals vanuit gigantische puinhopen naar herstel leidde.
En weet je wat? We hebben nu niemand meer die de wederopbouw kan leiden, zoals Vene dat deed. Nu, meer dan ooit, krijgen we door hoe belangrijk en onvervangbaar deze eenvoudige Surinaamse man, wiskundeleraar en politicus is voor ons is geweest.
De economische ellende waar wij nu in zitten begon echt goed in 2015, slechts vijf jaar nadat Vene had overgedragen. We zijn nu tien jaren verder en deskundigen gaan ervan uit dat deze crisis pas in 2035 echt voorbij zal zijn. Wat wij onder leiding van Vene in vijf jaren realiseerden, zullen wij, zonder hem, pas na 20 jaar bereikt hebben. Misschien …
Runaldo Ronald Venetiaan
Waka bun
