Wat roept het begrip “48 jaar onafhankelijkheid” bij je op? Denk je aan de Surinaamse vlag, het volkslied, de landsgrenzen, of misschien het feit dat we onze eigen president kunnen kiezen? Dit zijn stuk voor stuk essentiële aspecten, maar laten we ook eens naar onszelf kijken.
Onafhankelijkheid voor een land impliceert niet alleen vrijheid op nationaal niveau, maar ook onafhankelijkheid op individueel niveau. Het gaat om autonomie, zelfstandigheid in handelen, besluitvorming en functioneren. In het geval van Suriname betekent dit dat niet alleen het land, maar ook de individuele Surinamers autonoom handelen. Hoe heb jij gebruikgemaakt van deze autonomie en zelfstandigheid?
Er bestaat een nauwe relatie tussen de onafhankelijkheid van Suriname en het zelfdeterminisme van de individuele Surinamer. Zelfdeterminisme gaat over het vermogen van individuen om autonome keuzes te maken en controle uit te oefenen over hun eigen leven. Het draait om het vrij zijn om je eigen doelen, waarden en acties te bepalen, en het nemen van verantwoordelijkheid voor de gevolgen van je beslissingen.
Deze definitie van zelfdeterminisme lijkt echter beperkt. Ze richt zich voornamelijk op het individu, terwijl het leven een complex samenspel is van verschillende levensvormen en individuen. Deze beperkte definitie kan zelfs een bedreiging vormen voor onze samenleving in Suriname.
Dit is een complex onderwerp, en in zulke gevallen is het handig om het simpeler te maken en te bekijken. Stel je een jongeman genaamd Dean voor die op school met een voetbal speelt. Dat was zijn besluit, gebaseerd op zijn zelfdeterminisme. Dan komt Joël, een ander jongetje dat ook wil spelen. Dat is ook een zelfgedetermineerd besluit van Joël, conflicterend met dat van Dean. Wat zou een ervaren leerkracht zeggen? Ja, “spelen jullie samen met die voetbal.”
Het ontbrekende deel van de definitie van zelfdeterminisme ligt precies daarin. Samen kunnen “spelen”. Elkaar de ruimte geven om ook deel te nemen aan het leven. Hetzelfde geldt voor een groep vrienden die een film moeten kiezen voor ‘movie night’. Als de groep zich steeds moet aanpassen aan de filmkeuze van slechts een persoon, zal die groep blijkbaar niet lang blijven bestaan.
Of een gezin dat een vakantie plant, een buurt die samen een buurtbeveiliging wil opzetten, of een land met mensen van verschillende achtergronden en ideeën die samen moeten voortbestaan. In al deze gevallen is rekening houden met het zelfdeterminisme van de ander essentieel voor het kunnen gedijen van het eigen zelfdeterminisme.
Om een vernieuwde kijk op zelfdeterminisme te verkennen, heb ik de hulp ingeroepen van ChatGPT, een interactief AI-taalmodel. Na mijn input bood ChatGPT de volgende interpretatie aan: Het vermogen van individuen om autonome keuzes te maken en controle uit te oefenen over hun eigen leven.
Het houdt in dat men het recht heeft om persoonlijke doelen, waarden en acties te bepalen, met daarbij de verantwoordelijkheid voor de impact van deze beslissingen op anderen. Ware zelfdeterminatie gaat verder dan geïsoleerde besluitvorming en streeft naar een evenwicht tussen individuele vrijheid en onderlinge verbondenheid binnen de samenleving.
En met deze definitie ben ik tevreden. Ware kracht en vrijheid komen niet alleen voort uit individuele keuzes, maar ook uit betekenisvolle en samenwerkende interacties met anderen. Zolang we niet als enige overlevende individu en levensvorm op deze planeet zijn, zal het leven blijven draaien om samenwerking en wederzijds voordeel.
En hier staan we, 48 jaar later, als een onafhankelijk Suriname. We hebben de vrijheid om te bepalen hoe we met elkaar willen “spelen”. Gaan we die bal voor elkaar schoppen? Of gaan we die angstvallig proberen vast te klampen voor onszelf? Die bal vertegenwoordigt het heden en de toekomst van Suriname. Gaan we er iets moois van maken? Dat mag jij zelf bepalen.
