Hoewel multilateralisme streeft naar samenwerking, gelijkheid en vrede, wijzen de Human Development Reports (HDRs) van 2024 en 2025 erop dat fundamentele oplossingen wereldwijd uitblijven. Dit is te wijten aan systemisch falen van leiderschap. Temeer daar de onpartijdige werking van de rechtsstaat gekleurd wordt door angst en vooroordelen, wat onevenwichtige sociaaleconomische ontwikkeling veroorzaakt en politieke polarisatie aanwakkert.
Ideaal versus Systeemrealiteit
Als alle constitutionele en juridische instellingen objectief, transparant en met verantwoordingsplicht zouden functioneren, dan zouden degenen met macht en invloed conform het gelijkheidsbeginsel onderworpen zijn aan wet en recht. Hun handelingen, die momenteel ongestraft blijven, zouden dienovereenkomstig gereduceerd kunnen worden, waardoor ook de “wij-zij” mentaliteit niet langer gevoed wordt.
De logische structurele oplossing schreeuwt om de aanwezigheid van alle noodzakelijke instellingen in elk land die naar behoren functioneren, eventueel met behulp van internationale koepelorganisaties. Hoe ga je anders kunnen bewerkstelligen dat de elite, die zich schuldig maakt aan machtsmisbruik, zich daadwerkelijk houdt aan de regels die voor iedereen gelden? Als gevolg van de verdeeldheid en politieke polarisatie wordt de “route” naar constructieve internationale samenwerking geblokkeerd en kunnen deze kwesties niet eensgezind worden aangepakt—een vicieuze cirkel dus; verdeeldheid snijdt elke weg naar een oplossing af.
Wie profiteert van deze ongewenst status quo? Besluitvormingsprocessen worden openlijk beïnvloed door de bestaande elite, die complexe systeemproblemen reduceert tot louter “lokale gemeenschapskwesties” via hun “marionetten”. Dit vestigt direct de aandacht op de berichtgeving in de media en roept de vraag op of de pers nog wel kan worden beschouwd als een onafhankelijke “vierde macht” en het geweten van het volk. Persvrijheid blijkt immers steeds meer in dienst te staan van het kapitaal. Dit toont duidelijk aan hoe de discrepantie tussen onze idealen en de harde systeemrealiteit de macht van het kapitaal in stand houdt.
Transparantie Ontbreekt
Wie nemen verder de beslissingen binnen belangrijke financiële instellingen zoals de “Bank for International Settlements” (BIS), en wie financiert de AI-ontwikkelingen met behulp van data en expertise? Transparantie ontbreekt. Wat de situatie vandaag de dag nog steeds verergert, is dat voortdurende rechtszaken, waarin regeringen rechterlijke uitspraken negeren, het gezag van de rechterlijke macht en de integriteit van rechtssystemen ondermijnen. Deze trend van minachting is zorgelijk zichtbaar in onder andere de Verenigde Staten.
Want wanneer de machtigste landen het internationaal humanitair recht openlijk negeren, geeft dit een vrijbrief aan anderen. Hoewel in dit kader de volgende termen vaak door elkaar worden gebruikt, is er een wezenlijk verschil tussen autocratie, die verwijst naar de absolute machtsconcentratie in handen van één persoon, en autoritarisme dat een bredere bestuursvorm beschrijft, waarin macht centraal staat en vrijheden worden ingeperkt, ook als de leiding uit een grotere groep bestaat.
Autoritarisme en Autocratisch Legalisme
Mijn voorspelling dat autoritarisme en straffeloosheid in grote mate gelegaliseerd zullen worden, is helaas uitgekomen (https://doi.org/10.1080/23311886.2024.2338611). De legalisering van straffeloosheid is een zorgwekkend fenomeen onder rechtsgeleerden en voorvechters van democratie en rechtsorde wereldwijd. Dit proces wordt vaak autocratisch legalisme of constitutionele achteruitgang genoemd. In plaats van de wet openlijk te overtreden, zetten leiders met autoritaire neigingen het rechtssysteem zelf in als instrument om de rechtsstaat in hun eigen voordeel te ondermijnen.
Door middel van zogenaamde “judicial framing” wordt geprobeerd om het publiek te misleiden: ondemocratische machtsgrepen worden gepresenteerd als legitieme juridische hervormingen. Precies daarom wordt de term institutionele misdaad gebruikt. Deze term geeft aan dat misdaad een inherent, systemisch product is van de instellingen zelf, of het nu gaat om een individuele onderneming, een overheid of een mondiale bestuursvorm.
Hopelijk zal Suriname deze weg niet inslaan en er in plaats daarvan structureel naar streven om deze “route” te voorkomen. Anderzijds, als de samenstelling en de functionering van nationale en mondiale instellingen gedepolitiseerd zouden zijn, zou de wereldorde onvermijdelijk menselijker zijn.
