Ingezonden: Mogen de rechters zich mengen in de wetgeving van de wetgevende macht?

Na een congres en diverse overlegmomenten met de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht liggen er nu amendementen klaar in DNA m.b.t. de rechterlijke macht.  Waarom was aanpassing van de wet m.b.t. de rechterlijke macht noodzakelijk en waarom is het hoogst ongehoord van rechters om de politieke en maatschappelijke opinie te beïnvloeden m.b.t. de wettelijke conceptrichtlijnen die over de rechterlijke macht gaan?

Van belang om te weten om goed antwoord te geven op de vragen:
1) Dat de rechterlijke macht, die verbonden moet zijn aan een onberispelijke integriteit, het fundament vormt van de democratie en de rechtsstaat. Zelfs wanneer alle andere waarborgen falen, moet de rechterlijke macht de rechten en vrijheden van burgers waarborgen die door de wet zijn bepaald.
2) De regeringen die partij zijn van het Handvest van de Verenigde Naties hebben de plicht de onafhankelijkheid van de rechtbanken te garanderen om de rechten en vrijheden van burgers te waarborgen.

Het is de plicht van een rechter om de wet op een eerlijke en onpartijdige manier toe te passen, zonder rekening te houden met toevallige sociale of politieke druk. Hoe dat wordt ervaren, verschilt aanzienlijk per land, evenals het vertrouwen in de activiteiten van de rechtbanken.

Het vertrouwen in de rechterlijke macht wordt ondermijnd als de rechterlijke besluitvorming onderhevig lijkt te zijn aan ongepaste invloeden van buitenaf. Het is voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en voor het behoud van het vertrouwen van het publiek in het rechtssysteem belangrijk dat de uitvoerende macht, de wetgevende macht en de rechters niet de indruk wekken dat de beslissingen van de rechter door invloeden van derden, buiten het wettelijk kader, zouden kunnen worden gekleurd. De rechterlijke macht mag niet gebonden zijn aan een zittende regering. Hun zetel wordt niet bezet door de president, maar door de wet en hun opvatting van het algemeen belang. Met algemeen belang wordt het collectieve en maatschappelijke belang bedoeld dat de overheid moet beschermen.

In Suriname is het maatschappelijk vertrouwen in de rechtsstaat, zeker in de procureur-generaal, ernstig aangetast doordat men de indruk heeft gekregen dat ongepaste politieke invloeden van buitenaf invloed hebben gekregen op de rechtspraak en daarnaast is de indruk ontstaan dat de rechterlijke macht, net voor de verkiezingen, door een politieke partij is beloond met extreem hoge loonsverhogingen.

De rechterlijke onafhankelijkheid verwijst niet alleen naar de integriteit van een rechter, maar ook naar de institutionele onafhankelijkheid van het rechtssysteem die vereist is voor besluitvorming. Dat vereist vaste maatschappelijke regels over hoe die regels in de praktijk moeten worden uitgevoerd. Dat houdt in dat de relaties tussen de rechterlijke macht en anderen goed geformuleerd moeten worden, met name de andere takken van de trias politica, zoals de uitvoerende en wetgevende macht, om de schijn en de reële onafhankelijkheid te waarborgen.

Een individuele rechter kan innerlijk integer zijn, maar als de rechtbank waarover hij of zij presideert niet onafhankelijk is van de andere takken van de overheid, kan niet gezegd worden dat de rechter onafhankelijk is. Als zodanig duidt het niet louter op een gemoedstoestand of houding bij de feitelijke uitoefening van rechterlijke functies, maar op een status of relatie tot anderen, met name tot de uitvoerende macht, die gebaseerd moet zijn op bindende afspraken of regels die losstaan van de persoonlijke mening van rechters.

Voor het voortbestaan van het rechtssysteem zoals wij dat kennen, is het daarnaast noodzakelijk dat er gedragsnormen zijn, zowel binnen als buiten de rechtbank, die erop gericht zijn het vertrouwen te behouden. Hiervoor worden internationaal de Bangalore-principes van de “Judicial Integrity Group” (Groep voor rechterlijke integriteit) geaccepteerd door de wereldwijde rechterlijke macht en door internationale organisaties die belang hechten aan de integriteit van het gerechtelijk proces. Om vast te stellen of de rechterlijke macht als onafhankelijk van de andere takken van de overheid kan worden beschouwd, wordt volgens de Bangalore-principes onder andere gekeken naar de wijze waarop de leden worden benoemd, naar hun ambtstermijn, naar hun arbeidsvoorwaarden, naar het bestaan van waarborgen tegen druk van buitenaf en naar de schijnbare onafhankelijkheid van de rechtbank.

Onder andere over deze punten is een paar keer overleg gevoerd met de uitvoerende, de wetgevende en de rechterlijke macht en diverse overeenstemmingen zijn daarbij bereikt.

Als dan de uiteindelijke abonnementen, die nog niet op de agenda staan van DNA, de gemoedstoestand van de rechters en de PG triggert, mogen zij geen politieke en maatschappelijke invloed uitoefenen om de wetgevende macht te beïnvloeden om de conceptwetten te veranderen. Laat staan om daarnaast te suggereren dat de voorstellen van de rechterlijke macht niet zijn meegenomen in de abonnementen.   Het is niet te controleren voor derden of dit feit waar is en dus kun je concluderen dat het wel degelijk een politieke strategie is die hier gevoerd wordt door de rechters, zeker nadat onderdelen zijn uitgelekt naar de media, en dat is een hele vreemde zaak. Daarmee is voor de zoveelste keer het vertrouwen in de rechtsstaat aangetast door hun eigen inbreng en dat kun je toetsen op Facebook, waar de commentaren niet mals zijn van burgers. Dat deze politieke actie van de rechters binnen een paar uur wordt ondersteund door externe derden (bepaalde advocaten, VSB, BINI, ASFA, AKMOS, CGB), terwijl de brief van de rechters niet openbaar is, geeft aan dat er externe invloeden meespelen en daarmee wordt het vertrouwen in de rechterlijke macht weer opnieuw geschaad.

De volksvertegenwoordigers bepalen de aanname van de amendementen en nu heeft de rechterlijke macht de politieke en maatschappelijke opinie beïnvloed door te suggereren dat de rechterlijke onafhankelijkheid wordt aangetast door de uitvoerende en wetgevende macht en daarmee verbreken zijzelf de trias politica. Dat hun extreem hoge inkomen, dat maatschappelijk werd gezien als een politieke beloning, nu drastisch wordt verlaagd, kan met deze actie te maken hebben.

De macht van het regeringsbeleid en de aanname van wetten liggen nog steeds niet bij de rechterlijke macht, ook al heeft zij de afgelopen jaren daar veel grip op gekregen. Goed dat deze regering haar wettelijke taak heeft opgepakt, zelfs in overleg met de rechterlijke macht, om de onafhankelijkheid van het rechterlijk instituut te herstellen om zo het vertrouwen, de integriteit en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht weer te waarborgen voor de burgers.

Bronnen:

Onafhankelijkheid van de rechter (SteR nr. 3) 2011/2.2 van de Verenigde Naties.
De ratificaties van de mensenrechten door Suriname.
Grondwet van Suriname
Wat betekent Tris Politica
Bangalore-principes
Marieke Visser