De Marron en Inheemse gemeenschappen in Suriname staan voor een existentiële dreiging door grootschalige houtkap in hun leefgebieden. Deze gemeenschappen, die afhankelijk zijn van het bos voor hun levensonderhoud en culturele tradities, zien hun leefomgeving ernstig verstoord.
Ondanks pogingen om hun rechten te verdedigen, biedt de houding van de overheid tot op heden geen bescherming. Klimaat(on)rechtvaardigheid vindt dagelijks plaats, aldus Steven Petrusi, kapitein van Nieuw Aurora en voorzitter van de Vereniging Saamaka Gemeenschappen (VSG). Ook de Wayana Inheemse Gemeenschap heeft aan de bel getrokken over ontbossing in hun gebieden.
De Saamaka-gemeenschappen merken ook een sterke toename van grootschalige houtkap in het achterland, met name langs de Palmera Road in hun leefgebied. In een recente helikoptervlucht met buitenlandse journalisten heeft Petrusi foto’s vastgelegd van deze vernietigende activiteiten. Hij stelt dat de gemeenschap zich steeds meer vragen stelt over de uitgifte van het gebied en wie verantwoordelijk is voor deze destructieve praktijken. Naast de fysieke vernietiging van het bos, heeft de houtkap directe gevolgen voor de voedselvoorziening en de gezondheid van de gemeenschappen. Trucks, bulldozers en machines vervuilen het water in kreken met smeermiddelen, wat schadelijke gevolgen heeft voor zowel de dorpsbewoners als de dieren in het gebied. De gevolgen van de verstoring van de voedselkringloop zijn al zichtbaar, de dieren trekken weg, de vispopulatie neemt af en traditionele jachtpraktijken worden bemoeilijkt.
De ‘paartijd’ van de dieren in de bossen is ook ontregeld. Door deze ontwikkeling is er geen overzicht op hoe de jagers in de dorpen moeten inspelen op de seizoenen die van oudsher bekend stonden. Ook de tradities komen in gevaar door de grootschalige houtkap en de bedreigingen die daarmee gepaard gaan. Hij noemt voorbeelden zoals de siksi wiki en de aiti dey na het overlijden van een bloedverwante. Hierbij moet de familie de bossen intrekken om te vissen en te jagen. Dit hele proces komt door de houtkap in gevaar. “Met moeite loop je nu de bossen in om te jagen in het dorp waar ik leef.”
Hoe groot de houtkap is, kan Petrusi niet exact stellen. Vast is dat het gaat om hectare aangeplant op de beelden. “We kunnen het echt nog niet peilen, maar wij zien dat het doorgaat. We zien trucks en machines die langsgaan. Tot nu toe kunnen wij zeggen dat de houtkap gewoon doorgaat.” Petrusi geeft aan dat de Staat door middel van een verklaring zou moeten kunnen vaststellen dat de houtkap stopgezet is in het gebied als dat het geval was. De stap om per helikopter boven het Palmera gebied te vliegen kwam nadat er borden geplaatst werden dat het gebied niet toegankelijk is, geeft Petrusi aan. “Wij hebben wel foto’s. Ik heb ook met mijn ogen gezien. De weg is in ons gebied gemaakt en daar haalt men hout vandaan.” Petrusi benadrukt dat de Marrongemeenschap letterlijk van het bos leeft. Hij stelt dat het leven van deze groep letterlijk vastgenageld is in en met het bos dat nu gekapt wordt op grote schaal. “We leven van kreken. Men gaat in onze kreken met trucks, bulldozers en machines.”
Juridische strijd
De Saamaka-gemeenschappen hebben niet stilgezeten. Ze hebben herhaaldelijk de aandacht van de centrale overheid proberen te trekken. Een van hun meest recente acties was het indienen van de resultaten van een online petitie bij het kabinet van de president. De hoofdoorzaak is de vernietiging van het bos door de activiteiten van het bedrijf Palmeras Timber N.V. die verstrekkende negatieve gevolgen hebben voor de Saamaka en ook voor de internationale gemeenschap. Ondanks deze acties, is de VSG tot op dit moment nog niet gehoord door de autoriteiten.
De petitie riep op tot het versneld uitvoeren van het Saamaka-vonnis en het stopzetten van concessies zonder toestemming van de inheemse en tribale volkeren. De inzet van deze juridische strijd is niet alleen gericht op het behoud van hun leefgebied, maar ook op internationale aandacht en steun. De uitvoering van het Saamaka-vonnis, een historische uitspraak die de rechten van de inheemse gemeenschappen erkent, blijft grotendeels uit, wat leidt tot groeiende wanhoop onder de Marrongemeenschappen.
Komst van mennonieten
Naast houtkap worden de Marrongemeenschappen geconfronteerd met de komst van de mennonieten en hun grootschalige landbouwprojecten. Dit project, dat was gericht op het huisvesten van 50 gezinnen en het produceren van gewassen, heeft geleid tot juridische conflicten en milieuproblemen. Ook groene NGO’s hebben zich verzet tegen de komst van partijen die aan grootschalige houtkap doen.
De manier waarop mennonieten te werk gaan is vooral gericht op de productie van soja en maïs voor export. Terwijl deze producten mogelijk tijdelijk goedkoper worden, kunnen de lange termijn effecten van grootschalige landbouw schadelijk worden, benadrukt Sleur. Deze omvatten woestijnvorming, landdegradatie, en verstoring van de waterkringloop. Deze veranderingen kunnen leiden tot nog grotere watertekorten en een verhoogde kans op erosie en modderstromen.
President Chandrikapersad Santokhi heeft in januari van dit jaar het project stopgezet. Deze beslissing kwam als gevolg van publieke weerstand en de onthulling van illegale grond. Een rechtszaak aangespannen door een collectief van binnenlandse gemeenschappen leidde tot een overwinning voor deze gemeenschappen, die bezwaar maakten tegen de toewijzing van 35.000 hectare grond onder valse voorwendselen.
Ondanks de opschorting van het project door de overheid na publieke protesten en een rechtszaak, bestaat de vrees dat er nog steeds illegale activiteiten plaatsvinden. De komst van de mennonieten benadrukt een diepgeworteld conflict over landrechten in Suriname. De overheid heeft land toegewezen aan grootschalige landbouwprojecten zonder instemming van de inheemse en Marrongemeenschappen, dat leidt tot schendingen van hun grondrechten en verdere ecologische schade.
Klimaatverandering en ecologische impact
De impact van ontbossing strekt zich verder uit dan de directe gemeenschappen. Volgens milieuactivist Erlan Sleur draagt de vernietiging van het bos bij aan de verslechtering van de waterkringloop, dat leidt tot droogte en verminderde landbouwproductiviteit. Deze effecten worden verergerd door de wereldwijde klimaatverandering, die de regio al teistert met extreme droogte en watertekorten. Hoewel Suriname internationaal bekendstaat als een van de groenste landen ter wereld, met naar schatting 93% bosbedekking, waarschuwt Sleur dat deze verklaringen misleidend kunnen zijn. Satellietgegevens van Global Forest Watch tonen een aanzienlijke afname van de bosbedekking, voornamelijk als gevolg van houtkap en goudwinning. In 2023 verloor Suriname 26.1 duizend hectare (Kha) natuurlijk bos, overeenkomstig met 20.4 miljoen ton (Mt) CO₂-uitstoot. Van 2001 tot 2023 verloor Suriname 174 Kha aan vochtige primaire bossen. Dit type bosverlies was goed voor 69% van het totale verlies van boomdekking in deze periode. Het totale oppervlak aan vochtige primaire bossen in Suriname nam met 1.4% af in deze tijdsperiode. Deze activiteiten dragen niet alleen bij aan de klimaatcrisis, maar vormen ook een bedreiging voor de biodiversiteit en de overleving van lokale gemeenschappen.
VSG-adviseur Hugo Jabini stelt dat reeds wordt aangegeven dat Suriname over 93% bos beschikt. Dit terwijl er volgens hem grote arealen bos worden opengemaakt. Dit beweert hij op basis van eigen oriëntatie. Een simpele rit door het district via de Afobakkaweg zal volgens hem de stille getuige voor elk individu zijn van de grootschalige houtkap in de gebieden van de Marron gemeenschappen, aldus Jabini. Ook hij benadrukt dat het leven in de gemeenschappen tot een hel gemaakt wordt voor mens en dier met de ontbossing.
Duurzame oplossingen
Ondanks de uitdagingen zijn er alternatieven voor duurzame ontwikkeling die kunnen helpen de balans te herstellen. Sleur stelt dat voedselproductie verplaatst wordt naar de kustvlakte, waar ontboste landbouwgrond beschikbaar is en minder vatbaar is voor droogte. Dit zou de druk op de bossen verminderen en een duurzame toekomst bevorderen. Daarnaast zijn er mogelijkheden voor duurzame bosbeheerpraktijken, zoals agroforestry, waarbij landbouw en bosbehoud worden gecombineerd. Dit kan helpen om de ecologische functies van het bos te behouden, terwijl gemeenschappen nog steeds kunnen profiteren van landbouwactiviteiten.
Dit artikel is gepubliceerd met de steun van de Caribbean Climate Justice Journalism Fellowship, een gezamenlijk initiatief van Climate Tracker en de Open Society Foundations.
