Opinie: Suriname na Santokhi

Met het overlijden van Chan Santokhi verliest Suriname niet alleen een oud-president, maar ook een figuur die decennialang een bepalende rol speelde binnen rechtshandhaving en politiek. Van jonge politieagent groeide hij uit tot  minister van Justitie en Politie, en uiteindelijk president van de Republiek Suriname (2020–2025). Zijn carrière was er een van discipline, ambitie en een diep geloof in orde, structuur en vooruitgang.

Zoals het hoort, zeggen we: over de doden niets dan goeds. En toch … de realiteit van vandaag laat zich niet stilhouden. Wie de reacties op sociale media volgt, ziet een verdeeld beeld. Aan de ene kant oprechte rouw en respect. Aan de andere kant een hard sentiment dat we eerder hebben gezien bij het overlijden van Desi Bouterse: een onderstroom van “opgeruimd staat netjes.” Het is confronterend, maar het zegt iets over de diepe politieke breuklijnen in ons land.

Opvallend is ook de stilte. Veel prominente aanhangers van de VHP plaatsten een reactie op fb, maar de normaal luide en zichtbare Facebook friends blijven vooralsnog op de achtergrond. Geen felle verdediging, geen uitgesproken narratief van Facebookprofielen met 1 foto. Die stilte is veelzeggend.

Misschien is het prematuur om nu al vooruit te kijken. Maar het overlijden van Santokhi heeft een onevenwichtigheid veroorzaakt die niet genegeerd kan worden. Suriname is politiek gezien altijd een schaakbord geweest. En Santokhi was, of men het met hem eens was of niet, een speler die zijn stukken zorgvuldig positioneerde. Hij was zichtbaar bezig met een terugkeer richting 2030. Zijn keuze om na zijn presidentschap zitting te nemen in De Nationale Assemblée was geen toeval, maar een strategische zet. Hij wilde het spel blijven volgen. Blijven sturen.

Maar nu is het bord veranderd. De vraag is: wie wordt de nieuwe schaakmeester binnen de VHP?

Binnen de partij bestonden al langer verschillende blokken. Sommigen loyaal, anderen kritisch, weer anderen in de schaduw opererend. Santokhi probeerde bruggen te bouwen, tegenstanders in te lijmen en de partij bijeen te houden onder zijn visie van een “VHP bromtji dyari” – een vernieuwde, bredere, multiraciale partij. Ik geloof oprecht dat hij het beste voorhad met Suriname. Ik geloof ook dat hij onderschatte hoeveel subtiele tegenstand er binnen zijn eigen gelederen bestond. Met zijn overlijden ontstaat er een tijdelijke eenheid. Zelfs interne tegenstanders lijken zich nu te scharen achter een collectief moment van rust en respect. Maar laten we eerlijk zijn: die rust is tijdelijk.

De geplande partijstructuren en verkiezingsstrategieën moeten herzien worden. Blokken die eerder een zondebok hadden, kunnen zich nu niet meer afzetten tegen zijn leiderschap. Tegelijkertijd verdwijnen daarmee ook bepaalde spanningen naar de achtergrond,  niet opgelost, maar uitgesteld.

En waar stilte is, ontstaat ruimte. Ruimte voor nieuwe leiders.
Ruimte voor schaduwblokken om zichtbaar te worden.
Ruimte voor interne machtsverschuivingen. Het wordt gevaarlijk interessant. Binnen de VHP zal nu bepaald worden wie behouden blijft, wie wordt gepromoveerd en wie “subtiel”  een toontje lager zal moeten zingen. Openlijke discussies die eerder vermeden werden, zullen nu onvermijdelijk zijn. Maar de dynamiek stopt niet bij de VHP. Er zijn signalen (fluisteringen bijna) dat er binnen de partij een blok bestaat dat openstaat voor samenwerking met de NDP. Dat er op de tweede lijn al contact was. Tegelijkertijd zijn er binnen de NDP krachten die nooit met Santokhi wilden werken, maar mogelijk wél met een Santokhi-loze VHP.

Dat verandert het spel volledig. Coalities die ooit ondenkbaar waren, worden plots bespreekbaar. En dan is er nog de rol van ABOP. Sommigen beweren dat deze partij momenteel vooral wordt gehandhaafd vanwege politieke noodzaak,  wetgeving, meerderheden, strategische stabiliteit. Tegelijkertijd is er een gevoel dat er subtiel wordt tegengewerkt, dat spanningen onder de oppervlakte blijven borrelen.

De realiteit is hard: Suriname staat economisch en politiek onder druk. De partijen die in 2028 aan de macht zijn, zullen mogelijk de vruchten plukken van hervormingen die nu  pijnlijk worden ingezet. En ja, laten we eerlijk zijn: waar macht is, zijn ook belangen. Financiële belangen.

Geen enkele grote partij wil straks aan de zijlijn staan. De VHP dus ook niet. Het overlijden van Santokhi is daarmee niet alleen een moment van rouw, maar ook een kantelpunt. Een verschuiving in het machtsevenwicht. Een opening in een systeem dat jarenlang rond één centrale figuur draaide.

De vraag is niet of het spel doorgaat.
De vraag is: wie zet de volgende zet?

Suriname kijkt toe.

En het schaakbord wacht.

Charles Muller