NDP-fractieleider Rabin Parmessar heeft tijdens de behandeling in De Nationale Assemblée uitgebreid stilgestaan bij het ontwerpwet tot goedkeuring van het nieuwe grensprotocol tussen Suriname en Frankrijk.
Het protocol legt de grens over de Marowijne- en Lawarivier digitaal vast met circa 2300 GPS-coördinaten en moet zorgen voor een juridisch erkende grenslijn en een gestructureerd beheer van het grensgebied.
Volgens Parmessar gaat het om veel meer dan een technische afbakening. Het protocol raakt volgens hem aan soevereiniteit, veiligheid, milieubescherming én de sociaal-economische positie van duizenden Marron- en Inheemse bewoners in het grensgebied.
Historisch vraagstuk krijgt een nieuwe fase
Parmessar wees erop dat het grensvraagstuk met Frankrijk teruggaat tot de 17e eeuw. Ondanks de arbitrale uitspraak van 1891 en het Verdrag van Parijs uit 1915 zijn delen van de grens decennialang onduidelijk gebleven. Vooral de zuidelijke driehoek bij de samenloop van de Lawa, Litani en Marowini is nog steeds onderwerp van overleg.
Het nieuwe protocol bouwt voort op het verdrag van 1915 en brengt de afspraken in lijn met moderne digitale grensbepaling. Frankrijk heeft bij Suriname aangedrongen op ratificatie, zodat de onderhandelingen over het resterende betwiste grensdeel opnieuw kunnen worden opgepakt.
River Council voor grensbeheer en veiligheid
Naast de formele grenslijn introduceert het protocol een Gezamenlijke Verklaring waarin is vastgelegd dat Suriname en Frankrijk via een zogeheten River Council gaan samenwerken. In dit orgaan worden afspraken gemaakt over rivierbeheer, veiligheid, milieu, grensverkeer en sociaaleconomische ontwikkeling.
Binnen de River Council komen vier werkgroepen: veiligheid, milieu, riviermanagement en sociale sector. Tijdens de consultaties hebben traditionele gezagsdragers volgens Parmessar duidelijk aangegeven zelf vertegenwoordigd te willen zijn in dit overlegorgaan.
Lokale gemeenschappen centraal
Parmessar benadrukte het belang van de leefwereld van Marrons en Inheemsen, die de rivier al eeuwenlang als één gemeenschappelijk leefgebied gebruiken. Vrij verkeer over de rivier moet volgens hem gegarandeerd blijven.
Verschillende dorpen, onder meer Kawemhakan, spraken zich tijdens hoorzittingen positief uit over de nieuwe regeling. Zij zien in het protocol een mogelijkheid om illegale goudwinning en grensoverschrijdende criminaliteit beter aan te pakken. Tegelijkertijd leven er zorgen over douanecontroles, de status van eilanden en de praktische invoering van een grenspas.
Parmessar stelde dat het uitgangspunt is dat een eventuele grenspas uitsluitend bedoeld is voor de lokale bevolking aan beide oevers, zodat traditionele bewegingsvrijheid zoveel mogelijk behouden blijft.
Verzwakt staatsgezag in het grensgebied
De commissie die het gebied bezocht, constateerde volgens Parmessar dat het Surinaamse staatsgezag ter plaatse ernstig is verzwakt. Politie en Defensie kampen met personeelstekorten, gebrekkig materieel en onvoldoende aanwezigheid op strategische locaties zoals Stoelmanseiland, Stolkertsijver en Langa Tabiki.
Ook het ontbreken van voldoende onderwijs-, gezondheids- en economische voorzieningen aan Surinaamse zijde dwingt veel bewoners ertoe uit te wijken naar de Franse kant. Dat leidt volgens Parmessar tot structurele verschuivingen in de staatsverbondenheid van burgers.
Traditioneel gezag: rivier mag geen barrière worden
De granman der Aukaners onderstreepte in een gesprek met de commissie dat de rivier nooit een scheidingslijn mag worden tussen gemeenschappen die historisch één geheel vormen. Volgens hem bestaat er langs de rivier geen traditionele scheiding tussen de volkeren. Elke beperking van de vrije doorvaart kan volgens het traditioneel gezag tot spanningen leiden.
Aanbevelingen en voorwaarden bij ratificatie
Parmessar gaf aan dat ratificatie van het protocol noodzakelijk is, maar dat deze gepaard moet gaan met concrete acties van de regering. De commissie adviseert onder meer:
- structurele versterking van politie en defensie in het grensgebied;
- herziening van het beleid rond scalians en aanpak van kwikvervuiling;
- verbetering van onderwijs- en gezondheidsvoorzieningen aan Surinaamse zijde;
- heldere afspraken binnen de River Council over bevoegdheden, documentenuitgifte en incidentenbeheer.
Volgens Parmessar moet er een “balans tussen soevereiniteit en leefrealiteit” worden gevonden. Het protocol vervult volgens hem een belangrijke geopolitieke functie, maar de belangen van de lokale bewoners moeten daarbij centraal blijven.
“Een grens is bedoeld om burgers te beschermen, niet om hen te hinderen,” stelde de NDP-fractieleider. Een verantwoord besluit vereist volgens hem een evenwichtige benadering, waarbij juridische vastlegging, bestuurlijke slagkracht en sociale continuïteit onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
