Een gezamenlijk rapport van de Wereldbank en de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO), gepubliceerd in The Lancet Regional Health – Americas, waarschuwt dat onvoldoende weerbaarheid van de eerstelijnszorg (primary health care, PHC) in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied kan leiden tot tienduizenden vermijdbare sterfgevallen en miljardenverliezen in de economie.
Het rapport, getiteld No Time to Wait: Resilience as the Cornerstone of Primary Health Care in Latin America and the Caribbean, werd gepresenteerd tijdens de 62e Directieraad van PAHO in Washington D.C. en schetst de risico’s wanneer gezondheidscrises de PHC-capaciteit met 25 tot 50 procent verminderen. In een dergelijk scenario zouden er tot 165.000 extra sterfgevallen kunnen vallen en economische verliezen oplopen tot 37 miljard Amerikaanse dollar. Daarbij gaat het onder meer om ruim 11.000 vermijdbare moedersterftes, 10.000 kinderlevens en meer dan 149.000 doden door chronische niet-overdraagbare ziekten.
“Weerbaarheid is geen luxe”
PAHO-directeur Dr. Jarbas Barbosa benadrukte dat sterke en veerkrachtige eerstelijnszorg essentieel is om de zwaarste klappen tijdens pandemieën en natuurrampen op te vangen. “Zonder een veerkrachtig PHC-systeem worden de armste en meest kwetsbare gemeenschappen steeds opnieuw het hardst geraakt. Met een sterke basis kunnen essentiële diensten – preventie, behandeling en zorg – ook tijdens crises doorgaan,” aldus Barbosa.
Volgens het rapport behoort de regio tot de meest rampgevoelige gebieden ter wereld, met een toenemend aantal orkanen, overstromingen en infectie-uitbraken. Toch zijn de gezondheidsstelsels nog altijd sterk ziekenhuisgericht, gefragmenteerd en ondergefinancierd in de basiszorg. De COVID-19-pandemie legde dit pijnlijk bloot: hoewel de regio slechts 8,5 procent van de wereldbevolking telt, was 30 procent van de COVID-19-doden hier te betreuren.
Vijfpuntenplan voor veerkracht
Om toekomstige verliezen te voorkomen, roept de Commissie overheden en partners op een vijfpuntenplan uit te voeren:
- Uitbreiding van zorgmodellen die voor iedereen toegankelijk zijn, met multidisciplinaire teams die ook tijdens crises diensten blijven leveren.
- Integratie van publieke gezondheidsfuncties in de basiszorg, zoals vaccinatie en lokale surveillance.
- Gemeenschappen centraal stellen door hen te betrekken bij besluitvorming, vertrouwen op te bouwen en culturele diversiteit te respecteren.
- Samenwerking tussen sectoren, waaronder onderwijs, huisvesting, klimaatbestendigheid en sociale bescherming.
- Duurzame financiering, met prioriteit voor publieke investeringen en noodmechanismen voor snelle inzet van middelen.
Volgens Jaime Saavedra, directeur Human Development bij de Wereldbank, is het versterken van de eerstelijnszorg een van de grootste gezondheidsuitdagingen van de regio. “Regeringen moeten PHC centraal stellen in hun beleid en er met urgentie in investeren. Alleen dan kan de bescherming van levens en economieën gegarandeerd worden,” aldus Saavedra.
Een oproep tot actie
De commissie achter het rapport bestaat uit internationale experts, beleidsmakers en onderzoekers en benadrukt dat dit het eerste Lancet-rapport is dat zich specifiek richt op veerkracht in de eerstelijnszorg in de Amerika’s. De boodschap is duidelijk: regeringen in de regio moeten snel en grootschalig handelen om de gezondheidssystemen toekomstbestendig te maken.
