De jaarverslagen van Staatsolie N.V. laten sinds 2021 een afnemende mate van transparantie zien.
Tot dat jaar werd duidelijk vermeld welk deel van de dividend- en royalty-afdrachten aan de Staat afkomstig was van:
1. De olieopbrengsten van Staatsolie N.V.
2. De goudopbrengsten van Newmont en IamGold (nu ZIJIN Rosebel Gold Mines N.V.)
Voor de Surinaamse burger was dit helder en inzichtelijk. Tot en met 2021 werd bovendien expliciet aangegeven hoeveel goud het dividend vertegenwoordigde en tegen welke verkoopprijs per troy ounce. Sinds 2022 ontbreken deze gegevens, waardoor de lezer zelf moet achterhalen wat de inkomsten uit de goudsector zijn. Transparantie is echter essentieel. Volgens OPTSU is de oprichting van een goudinstituut daarom urgenter dan ooit.
Drastische daling in goudafdrachten
In 2020 droeg Staatsolie USD 135 miljoen af aan de Staat – een bedrag dat volledig afkomstig bleek uit de dividend- en royalty-afdrachten uit de goudsector. Dit bood tot dan toe een methode om de daadwerkelijke goudproductie van Newmont en IIAMGOLD (nu ZIJIN Rosebel Gold Mines N.V.) te verifiëren. De cijfers die de Centrale Bank van Suriname (CBvS) publiceert, zijn namelijk niet geverifieerd en worden uitsluitend aangeleverd door de mijnbouwbedrijven zelf.
Uit het jaarverslag over 2024 blijkt dat de dividendafdrachten uit de goudsector slechts USD 45 miljoen bedroegen. Deze scherpe daling van 67% ten opzichte van 2020 en 63% vergeleken met 2021 roept serieuze vragen op.
Onverklaarbare discrepanties ondanks stijgende goudprijs
Terwijl de goudprijs in 2024 boven de USD 3.000 per troy ounce uitkwam (USD 3.283 op 12 mei 2025), zou een daling in dividend logisch verklaarbaar zijn door óf stijgende productiekosten, óf een daling in productie. Geen van beide lijkt echter aannemelijk:
• De feasibility study uit 2005 werd opgesteld bij een goudprijs van USD 600 per troy ounce. Een kostenstijging van meer dan 100% sinds die tijd is uiterst onwaarschijnlijk.
• Tot op heden heeft ZIJIN Rosebel Gold Mines N.V. geen melding gemaakt van een productiedaling van 63% sinds 2021.
Kritische vragen en ongecontroleerde goudstromen
1. Hoe worden de jaarverslagen van Staatsolie door de Raad van Commissarissen goedgekeurd als de inkomsten uit de goudsector niet verifieerbaar zijn?
2. Zou de controlerend accountant van Staatsolie N.V. niet moeten toezien op een transparante rapportage?
3. Waarom was minister Raghoebarsing van Financiën niet op de hoogte van een vergunning van de deviezencommissie, waarmee een privévliegtuig vol goud alsnog mocht vertrekken?
4. Hoe monitort het ministerie van Financiën de goudinkomsten van de Staat?
5. Hoe hebben de goudtransporten en -exporten zich de afgelopen 20 jaar ontwikkeld, en hoe zijn deze gecontroleerd?
6. Hoe keert Staatsolie het ontvangen dividend uit aan de Staat Suriname?
7. Zou het niet opportuun zijn om de goud- en olie-inkomsten van de Surinaamse Staat administratief te scheiden?
Gemiste kansen en toenemende verliezen
Sinds 2003 heeft geen enkele regering een functionerend goudinstituut opgezet dat de productie en export van goud nauwkeurig monitort. Door het gebrek aan controle op productie, afdrachten en transparante rapportage, houdt Staatsolie de deur naar smokkel wijd open. Dit leidt tot immense financiële verliezen voor Suriname.
1. Concrete voorbeelden van transparantieproblemen
Voorbeeld 1 – Verdwijning van essentiële details
Tot en met 2021 werd vermeld hoeveel goud het dividend vertegenwoordigde en tegen welke verkoopprijs per troy ounce het verhandeld werd. Sinds 2022 zijn deze gegevens volledig weggelaten, waardoor het moeilijk is de bijdragen van de goudsector te analyseren.
Voorbeeld 2 – Moeilijkheid om inkomsten te verifiëren
In 2020 werd gemeld dat USD 135 miljoen werd afgedragen aan de Staat, volledig afkomstig uit gouddividenden en royalty’s. Daarmee kon de productie van Newmont en IAMGOLD (nu ZIJIN) indirect worden gecontroleerd. Deze mogelijkheid is nu verdwenen.
Voorbeeld 3 – Onverklaarbare daling in afdrachten
Ondanks de stijgende goudprijs (meer dan USD 3.000 per troy ounce in 2024) daalden de afgedragen royalty’s en dividenden tot slechts USD 45 miljoen – een daling van 67% ten opzichte van 2020. Dit roept vragen op over de werkelijke productie en de afhandeling van inkomsten.
Voorbeeld 4 – Dubieuze vergunningen en goudsmokkel
Minister Raghoebarsing verklaarde dat maandelijks ruim USD 25 miljoen aan goud wordt weggesmokkeld. Een eerder door de douane aangehouden privévliegtuig mocht alsnog vertrekken na goedkeuring van een vergunning van de deviezencommissie. Dit wijst op ernstige interne miscommunicatie en gebrek aan transparantie.
2. Oplossingen van OPTSU voor meer transparantie bij Staatsolie
Volgens OPTSU zijn de volgende maatregelen noodzakelijk:
1. Herinvoering van gedetailleerde rapportages
Staatsolie moet opnieuw expliciete informatie publiceren over hoeveelheden goud die het dividend vertegenwoordigen, inclusief verkoopprijzen per troy ounce.
2. Onafhankelijke audits
Er moeten jaarlijkse onafhankelijke audits komen van zowel Staatsolie als de betrokken mijnbouwbedrijven, zodat de gegevens verifieerbaar zijn.
3. Oprichting van een Goudinstituut
Een gespecialiseerd instituut moet worden opgericht dat de productie en export van goud nauwlettend monitort. Staatsolie moet zich richten op haar kerntaak: olie.
4. Strengere controlemechanismen
Het ministerie van Financiën moet een systeem implementeren dat maandelijkse inkomstenstromen controleert en goudsmokkel effectief tegengaat.
5. Transparante vergunningsprocedures
Vergunningen voor goudtransport – bijvoorbeeld via luchtvaartmaatschappijen – moeten openbaar toegankelijk zijn, zodat besluitvorming inzichtelijk is.
6. Hoge boetes en intrekking van vergunningen
Producenten, transporteurs en exporteurs moeten hun vergunning verliezen bij gebrek aan transparantie of bij afwijking van vergunningsvoorwaarden. Dit geldt ook voor Staatsolie, Newmont en ZIJIN.
Slotbeschouwing
OPTSU is van mening dat deze maatregelen niet alleen beleidsmakers een duidelijker beeld zullen geven, maar ook bijdragen aan de verbetering van de financiële positie van Suriname. Er is geen ruimte meer voor het ontzien van sectoren en bedrijven die goed verdienen. Een eerlijke verdeling van de inkomsten uit de goudsector komt zowel Suriname als Staatsolie ten goede.
