Mediahuizen in Rusland moeten de oorlog tegen Oekraïne omschrijven als een ‘speciale militaire operatie’. Wordt dat niet gedaan, dan worden journalisten of mediahuizen aangesproken of opgepakt. Zo was onlangs een bekend onafhankelijk radiostation in Rusland genoodzaakt zijn deuren te sluiten. Russische journalisten worden onder druk gezet en mogen in hun berichtgeving niet praten over een oorlog, invasie en aanval meldt Roskomnadzor, de Russische mediatoezichthouder.

Zij die ‘valse informatie’ verspreiden volgens her Kremlin, zullen en kunnen veroordeeld worden. Alle informatie dat Rusland behalve oorlog voert ook burgers aanvalt in Oekraïne, is volgens Moskou een pertinente leugen. Mensen mogen alleen staatsmedia volgen die naar zeggen van Moskou de enige zijn die correcte informatie verschaffen. Echter, dit is ver van de realiteit, want de rest van de wereld krijgt beelden binnen van woonhuizen en appartementen die worden gebombardeerd en waar doden uit het puin worden gehaald.

“Poetin en zijn apparaat zijn in oorlog en de media zouden moeten volgen”, legt Christopher Resch, persvoorlichter bij Reporters Without Borders in Berlijn, uit.Mediahuizen, die ondanks de strikte censuur onafhankelijke feiten over de oorlog in Oekraïne rapporteren, worden geconfronteerd met harde gevolgen. Novaya Gazeta was een van de media die de gevolgen van strikte censuur heeft moeten ondergaan. Het dagblad staat bekend om zijn onderzoekswerk en verslaggevers, zoals de hoofdredacteur Dimitry Muratov, die in 2021 een Nobelprijs voor de Vrede ontving.

Vorig week publiceerde Novaya Gazeta een tweetalige editie in het Russisch en Oekraïens. “We erkennen Oekraïne niet als vijand en Oekraïens als de taal van de vijand. En we zullen dit nooit erkennen”, zei Muratov, die de stap uitlegde. Het Kremlin heeft stappen ondernemen tegen het blad en maakte zaterdag de autoriteiten bekend dat Novaya Gazeta, het online televisiestation Dozhd (TV-Rain), het radiostation Ekho Moskvy, waarvan bekend is dat het kritisch staat tegenover de regering, en zeven andere mediahuizen over de dood van Oekraïense burgers en de beschieting van Oekraïense steden door het Russische leger, wat volgens het Kremlin neerkomt op het verspreiden van valse informatie.Als deze ‘valse’ berichten niet zouden worden verwijderd, zeiden de Russische autoriteiten, zou de toegang tot de media worden beperkt en zouden ze ook een boete van maximaal 5 miljoen roebel (ongeveer €42.000/ USD 46.000, per 3 maart) krijgen.

De eerste dreiging is al uitgevoerd. TV-Rain en Ekho Moskvy moesten de uitzendingen stopzetten. Donderdag volgde de volgende klap voor onafhankelijke journalisten: de raad van bestuur van Ekho Moskvy besloot het station voorgoed te sluiten. Ekho Moskvy bevond zich in een ongebruikelijke situatie: hoewel het onafhankelijk rapporteerde en veel liberale stemmen in de lucht had, behoort het tot de aan de Staat gelieerde Gazprom Media-holding. In het verleden waren waarnemers verrast dat Ekho Moskvy nog steeds had mogen doen wat het deed. Nu heeft Gazprom de stekker uit het station getrokken.

Alexander Pluslev, een nieuwslezer en programmamaker bij Ekho Moskvy, heeft tot aan zijn laatste uitzending gesproken over een oorlog en geen ‘speciale militaire operatie’. Nu is het station dat langer dan 30 jaar onafhankelijk was er niet meer en is het aantal onafhankelijke media aan het afnemen door de maatregelen van het Kremlin. Door het wegvallen van onafhankelijke media kunnen burgers uit Rusland niet komen aan juiste informatie over wat er gebeurt. Vele van de onafhankelijke mediahuizen kijken huiverig uit naar wat hen nog te wachten staat. Om toch te komen aan nieuws van onafhankelijke media online, moeten mensen gebruikmaken van een Virtual private netwerk, doordat online sites worden geblokkeerd in Rusland. Nieuwswebsites zoals de BBC zijn in het weekend geblokkeerd door Rusland. Ook socialemediaplatformen zoals Facebook en Twitter zijn geblokkeerd in Rusland.

Uit een enquête gehouden in Rusland blijkt dat vele mensen voornamelijk hun nieuws krijgen van de televisie en dat zeker meer dan de helft van de Russen gelooft wat tv-presentatoren hen voorhouden. Echter, de televisiestations zijn voornamelijk in handen van de overheid en er is duidelijk sprake van grote misinformatie door de overheid in Rusland.