De historische en culturele verbondenheid tussen marrongemeenschappen in Suriname en Frans-Guyana stond centraal tijdens de achtste editie van het Busi Kondé Sama Festival.
Het evenement vond op 23 en 24 oktober 2026 plaats in Cayenne, waar vertegenwoordigers van beide landen bijeenkwamen om aandacht te besteden aan het behoud van hun gedeelde erfgoed en de overdracht van tradities aan toekomstige generaties.
Ook het Surinaamse ministerie van Regionale Ontwikkeling (RO) was vertegenwoordigd. Een delegatie onder leiding van Hermien Pavion, directeur van het Directoraat Agrarische Ontwikkeling Binnenland (DAOB), nam deel aan het tweedaagse festival.
Het thema van dit jaar was ‘De ontmoeting van de Busi Kondé Sama-volkeren van Suriname en Frans-Guyana’. Tijdens verschillende activiteiten werd stilgestaan bij de gezamenlijke geschiedenis, culturele identiteit en toekomst van marrongemeenschappen aan weerszijden van de grens.
Pavion gaf tijdens het evenement een toelichting op de werkzaamheden van de twee directoraten binnen het ministerie die zich bezighouden met de ontwikkeling van marrongemeenschappen. Daarbij benadrukte zij het belang van samenwerking met lokale gemeenschappen en culturele organisaties om zowel de ontwikkeling van het binnenland als het behoud van cultureel erfgoed te bevorderen.
Onderscheidingen voor bijdrage aan cultuurbehoud
Een belangrijk onderdeel van de eerste festivaldag was de uitreiking van de Gaanman Gazon Matodja Award. De onderscheiding werd door het Marron Instituut en Stichting Sabanapeti, onder leiding van André Pakosie, toegekend aan de organisatie Lavi Danbwa, Annie Ho You Fat en professor Jean Moomau.
Ho You Fat ontving de onderscheiding vanwege haar jarenlange inzet als leerkracht en haar bijdrage aan het overdragen van culturele kennis aan jongeren. Professor Moomau werd geëerd voor zijn werk op het gebied van onderwijs, kennisoverdracht en wetenschappelijke publicaties. Hij heeft onder meer geschreven over de grenskwestie tussen Suriname en Frans-Guyana.
Ook de organisatie Lavi Danbwa, die verantwoordelijk is voor het festival, kreeg erkenning voor haar inzet om de gedeelde cultuur van marrongemeenschappen zichtbaar te maken en te behouden.
Traditionele dans en klederdracht centraal
Naast de onderscheidingen bood het festival ruimte voor verdieping in de geschiedenis en tradities van de marrongemeenschappen. Cultuurkenner André Pakosie verzorgde een presentatie over de historische achtergrond van verschillende traditionele dansvormen. Hij ging onder meer in op de Fosten Peé van zes lo’s en de oorsprong van de Songe, die volgens hem is voortgekomen uit de Awassa-dans. Ook de Asekiti, die binnen de Saamaka-gemeenschap wordt gedanst, en de Bandja kwamen aan bod. Met behulp van beeld- en videomateriaal werden de verschillende dansvormen en hun historische betekenis toegelicht.
De tweede festivaldag begon met traditionele Apintidrum. Vervolgens gaf Pakosie een lezing over de klederdracht van de marrongemeenschappen. Tijdens een discussie onder de titel ‘Businengee Kosi’ wisselden deelnemers verder van gedachten over culturele onderwerpen.
Festival uitgegroeid tot regionaal ontmoetingsplatform
Het Busi Kondé Sama Festival werd in 2017 in Cayenne opgericht door de organisatie Lavi Danbwa. De naam betekent letterlijk ‘Boslandbewoners’. Het initiatief ontstond om meer bekendheid te geven aan de levenswijze, tradities en culturele gebruiken van marrongemeenschappen in het binnenland van Frans-Guyana. Aanvankelijk richtte het festival zich vooral op gemeenschappen langs de Marowijne-, Lawa- en Oyapockrivier. Inmiddels heeft het evenement zich ontwikkeld tot een regionaal platform voor culturele bewustwording, kennisuitwisseling en het bevorderen van culturele diversiteit binnen het Guyanaschild.
Voor het ministerie van Regionale Ontwikkeling biedt deelname aan het festival een mogelijkheid om bestaande contacten met marrongemeenschappen en culturele organisaties in Frans-Guyana te onderhouden en verder uit te bouwen. Daarbij ligt de nadruk niet alleen op het behoud van tradities, maar ook op de rol die culturele identiteit, kennisoverdracht en grensoverschrijdende samenwerking kunnen spelen bij de duurzame ontwikkeling van het Surinaamse binnenland.
