De kwestie van de Granmanschap voor de Saamaka gemeenschap hangt nog steeds als een heet hangijzer boven de Saramaccaanse samenleving. Met de culturele benoeming van Frans Banai, eind augustus in Dan, is de discussie rond de Saamaka granmanschap weer opgelaaid. Vooral omdat de twalfu Lo van de Saramaccaners nu aan het pleiten zijn voor de erkenning van Frans Banai door de staat.
Er is donderdag 5 oktober een overleg geweest met de twaalf Lo’s en de minister van Regionale Ontwikkeling en Sport (ROS). De Lo’s, verschillende stammen bij de Saamaka, hebben in een brief naar de president, vicepresident en ROS-minister aangegeven dat zij graag zien dat Banai erkend wordt door de staat als Granman van de Saramaccaners. “Want het binnenland schuift een Granman voor en niet de staat”, merkt Stefanus Poeketie op, kapitein van Daume en tevens voorzitter van de twaalf Saramaccaanse stammen. De gesprekken zijn niet helemaal naar tevredenheid gelopen, vooral omdat de commissie, die advies zou moeten geven aan de president over de granmanschap, dezelfde personen zijn die hadden voorgesteld dat de nu door de staat erkende Granman, Albert Aboikoni, is gekozen.
“Het is onmogelijk dat je dezelfde mensen zitting laat nemen die initieel voor deze chaos hebben gezorgd binnen de Saamaka samenleving. Hoe gaan wij dan zeker zijn dat er een eerlijk advies wordt gegeven”, zegt Poeketie. Volgens de wet kan de staat slechts een Granman erkennen en is het niet mogelijk dat er een tweede bij komt. Banai zei tijdens de Liba krutu van enkele maanden geleden dat hij niet uit is op ruzie, maar pleit voor vrede binnen zijn gemeenschap. Dat wensen vele Saramaccaners ook te hebben en dat de kwestie rond de granmanschap wordt opgelost. “We willen de rust hebben en af zijn van deze chaos”, zegt Poeketie duidelijk.
Albert Aboikoni werd in 2018 erkent en door de regering als Granman van de Saramacca, echter werd zijn erkenning niet met open armen ontvangen door een groot deel van de Saramaccaanse samenleving. In 2020, tijdens een gehouden krutu te Poesegroenoe, heeft de gemeenschap van de Matjaw-lo een van de 12 stammen binnen de Saamaka samenleving, een petitie ingediend om de beschikking die Aboikoni toen heeft gekregen van de regering in te trekken. Zij waren toen van mening dat de benoeming van Aboikoni niet volgens de Saramaccaanse traditie heeft plaatsgevonden.
Volgens Poeketie, is Banai de rechtmatige Granman, omdat hij de nodige tradities en rituelen heeft afgelegd. Dit beaamt Alfred Amoesie, hoofdkapitein die alle Granmans vertegenwoordigd in Paramaribo nadat Amoesie een uitnodiging had gekregen van de twaalf Lo’s om de tradities die zijn voorbereid voor Banai mee te maken. “Ik ben gegaan als vertegenwoordiger van de overheid om zelf waar te nemen als de rituelen volgens de traditie worden uitgevoerd en om zelf te zien wat de hoogste oracle- a sweri fu a liba- heeft bepaald over Banai.” Amoesie benadrukt dat hij geen partijen kiest en als neutrale partij gezien moet worden. “Als hoofdkapitein die ons cultuur moet vertegenwoordigen in Paramaribo, doe ik slechts mijn werk en dat heb ik ook gedaan.”
Amoesie legt uit dat alvorens hij is ingegaan op de uitnodiging van de twaalf stammen, hij andere vertegenwoordigers, zoals hoofdkapitein van de Kwinti’s Harold Souvenier, heeft gevraagd om samen met hem de ‘screening’ voor de Granmanschap van Banai te observeren. “We hebben geen belangen bij en ik ken zelfs die hele Banai niet. Maar unu mus tak a leti en a waarheid. We hebben zelf gezien dat Banai in zijn traject tot Granmanschap de dorpen Bendiwata, Dawme, Padalafanti en Goejaba heeft bezocht en daar de nodige rituelen heeft gedaan”, legt Souvenier uit. Binnen deze traditionele dorpen zijn er spirituele rituelen die uitgevoerd moeten worden. De oracle of geest, die gezien kan worden als een soort beschermengel van het dorp, moet de kandidaat voor de Granmanschap screenen en zeggen als hij inderdaad geschikt is om Granman van de Saramaccaners te zijn. “En unu sjie nanga unu eygi ai, dat den sweri, den geest gi den “ja” fu erken Banai lek Gaaman fu a liba”, zegt Amoesie. En dat is ook bekendgemaakt aan de Saramaccaanse samenleving die aanwezig waren bij de Liba Krutu georganiseerd door Banai en zijn twalfu Lo.
Hij geeft duidelijk aan dat hij geen partijen kiest, maar als hoofdkapitein die de Granmans moet vertegenwoordigen in Paramaribo, kan hij niks anders dan toegeven en vertellen wat hij heeft gezien en ervaren. Amoesie wou zelf ook niet ingaan op de benoeming van Aboikoni als granman. Voor hem is belangrijk dat cultuur duidelijk heeft aangegeven wie de Granman voor de Saamaka samenleving zou moeten zijn. “Ik volg het pad van cultuur, en cultuur heeft duidelijk gesproken in deze. De waarheid moet gezegd worden en dat gaan wij ook doorgeven”, zegt Amoesie. Het zou volgens de traditie binnen de Saramaccaners grote gevolgen hebben als traditie en cultuur niet wordt opgevolgd. “En dat willen we niet want so meni sma gi den libi keba. Het is meer dan genoeg geweest en moet de rechtmatige Granman dus ook erkend worden door de staat”, zegt Poeketie.
Het terugdraaien van een reeds uitgegeven beschikking is ongehoord en niet gebruikelijk. Een beschikking voor de Granmanschap uitgegeven door de staat is voor het leven. Tot de dood word je dus erkent en gezien als Granman. Velen zijn van mening dat de president het mandaat zou hebben om de beschikking terug te kunnen draaien en de erkenning aan de naar hun rechtmatige granman te geven. “Laat er weer rust zijn voor de Saamaka samenleving, als broeder van hen zie ik dat ook graag, want daar hebben we allemaal baat bij”, aldus Souvenier.
Banai zal zijn residentie als Granman houden in het Nasi-dorp Dan. Binnen de Lo is ook afgesproken dat Granman zal rouleren onder 12 Lo van de stam der Saamaka die gevestigd zijn aan de Suriname rivier. De Matjaw-Lo dorpen die in bovengenoemde gebieden liggen hebben de vrijheid om te kiezen onder wiens gezag zij willen vallen.
