De afbouw van de subsidie op kookgas brengt de tarieven dicht bij de kostprijs, maar lost de financiële problemen van Surinames nutsbedrijven niet op. Elektriciteit en drinkwater blijven afhankelijk van overheidssteun, terwijl nieuwe tariefaanpassingen gevoelig liggen.
Hoewel de subsidies voor nutsbedrijven bij kookgas grotendeels zijn afgebouwd, maakt de Energiebedrijven Suriname (EBS) nog geen winst. Minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen zegt dat propaangas inmiddels vrijwel tegen kostprijs wordt geleverd. Bij elektriciteit en drinkwater blijft het verschil tussen de inkomsten en de werkelijke kosten echter groot.
De regering nam in 2023 het besluit om de historische subsidie op kookgas stapsgewijs te verminderen. Dat beleid werd vastgelegd in een beschikking van 31 augustus 2023. Sindsdien worden de prijzen van verschillende gascilinders per kwartaal aangepast totdat het vastgestelde eindtarief is bereikt.
Per 1 juni 2026 voerde EBS opnieuw een kwartaalaanpassing door. De maatregel betekent dat de meeste gascilinders inmiddels op of dicht bij hun eindtarief zitten. Voor huishoudens is daarmee een groot deel van de vroegere overheidsbijdrage uit de verkoopprijs verdwenen. Dat betekent echter niet dat EBS als geheel financieel zelfstandig kan functioneren.
Subsidies voor nutsbedrijven blijven drukken op staatsfinanciën
Volgens de officiële tarievenpagina van EBS voor het hervullen van gascilinders kost een cilinder van 20 lbs vanaf 1 juni SRD 387,70. Voor een cilinder van 40 lbs geldt een tarief van SRD 735. Deze categorieën hebben het eindniveau bereikt en krijgen binnen het huidige traject geen grote verdere verhoging.
De prijs van de veelgebruikte cilinder van 28 lbs steeg van SRD 472,50 naar SRD 504. Voor deze cilinder staat op 1 september 2026 nog een laatste aanpassing gepland. De cilinder van 100 lbs ging van SRD 1.837,50 naar SRD 1.847,43 en heeft met die beperkte verhoging eveneens het eindtarief bereikt.
Composietcilinders eveneens duurder geworden
Ook gebruikers van composietcilinders betalen sinds juni meer. De prijs van de cilinder van 10 kilogram steeg van SRD 404,25 naar SRD 420. De uitvoering van 14 kilogram ging van SRD 493,50 naar SRD 525, terwijl de cilinder van 22 kilogram nu SRD 924 kost in plaats van SRD 892,50.
EBS heeft aangegeven dat de composietcilinders van 10 en 22 kilogram hun eindtarief hebben bereikt. Voor de cilinder van 14 kilogram volgt naar verwachting op 1 september nog een laatste prijsaanpassing. Het statiegeld op alle cilinders blijft ongewijzigd. De vastgestelde verkoopprijzen worden gecontroleerd door de afdeling Prijscontrole.
Kostendekkend kookgas betekent nog geen financieel gezonde EBS.
Kookgas bijna kostendekkend, EBS nog niet winstgevend
De afbouw van de kookgassubsidie moet voorkomen dat verliezen uit de gasvoorziening met inkomsten uit andere activiteiten worden opgevangen. Eerder meldde Key News over de laatste fase van de subsidieafbouw. Het huidige tariefniveau brengt propaangas dichter bij een situatie waarin de inkomsten de directe kosten dekken, maar gas is slechts één onderdeel van de bedrijfsvoering van EBS.
Het grootste financiële probleem zit nog altijd bij de elektriciteitsvoorziening. De tarieven die huishoudens en bedrijven betalen dekken volgens de regering niet alle kosten van opwekking, transport, onderhoud en investeringen. Daardoor blijven subsidies voor nutsbedrijven noodzakelijk om te voorkomen dat de volledige kostprijs direct bij de consument terechtkomt.
Hydro-energie en olieprijs bepalen stroomkosten
Een volledig kostendekkend elektriciteitstarief is voorlopig niet in zicht. Daarvoor zouden in de komende jaren verdere prijsaanpassingen nodig zijn. De regering moet daarbij rekening houden met de koopkracht van huishoudens, de kosten voor bedrijven en de gevolgen voor de prijzen van goederen en diensten.
Ook externe omstandigheden kunnen de druk op de elektriciteitsrekening vergroten. Wanneer er minder hydro-energie beschikbaar is, moet er meer stroom worden opgewekt met thermische installaties die brandstof gebruiken. Een stijging van de internationale olieprijs kan de productiekosten daardoor snel verhogen en het bedrag aan subsidies voor nutsbedrijven verder laten oplopen.
Watertarieven blijven onder de werkelijke kostprijs
Bij de Surinaamsche Waterleiding Maatschappij (SWM) is de situatie vergelijkbaar. Minister Abiamofo gaf eerder aan dat de watertarieven in kleine stappen zouden worden verhoogd om de financiële positie van SWM te verbeteren. Het doel was om het bedrijf geleidelijk richting een kostendekkende bedrijfsvoering te brengen zonder huishoudens in één keer met een sterke verhoging te confronteren.
Dat traject blijkt moeilijker dan aanvankelijk verwacht. SWM levert drinkwater nog niet tegen een volledig kostendekkend tarief en heeft de regering gevraagd om verdere aanpassingen. Over dat verzoek is nog geen definitief besluit genomen. Zolang de tarieven achterblijven bij de kosten, blijven investeringen in uitbreiding, onderhoud en vervanging mede afhankelijk van de overheid.
Regering zoekt balans tussen kosten en koopkracht
De discussie over subsidies voor nutsbedrijven raakt rechtstreeks aan de koopkracht. Snelle tariefverhogingen kunnen de financiële positie van EBS en SWM verbeteren, maar verhogen tegelijkertijd de maandelijkse lasten van gezinnen. Ook ondernemingen kunnen hogere kosten doorberekenen, waardoor de inflatoire druk in de economie verder kan toenemen.
De regering staat daarom voor een dubbele opdracht. Zij moet de nutsbedrijven financieel stabieler maken en tegelijk voorkomen dat essentiële diensten onbetaalbaar worden. Kookgas bevindt zich bijna aan het einde van het hervormingstraject, maar voor elektriciteit en water zal de discussie over tarieven, efficiëntie en gerichte steun voorlopig blijven voortduren.
