Ingezonden: De spiegel van Guyana: Lessen, waarschuwingen en directe acties voor Suriname

Nu de Surinaamse offshore-olie-ontwikkeling steeds dichterbij komt, bevindt ons land zich op een historisch kruispunt. De indrukwekkende én schrikbarende transformatie van ons westerbuurland Guyana biedt Suriname een unieke spiegel. Olie-inkomsten kunnen een natie katapulteren naar duurzame welvaart, maar zonder de juiste beschermingswallen vervalt een land onherroepelijk in de klassieke ‘grondstoffenvloek’ (de Dutch Disease), zoals we historisch zagen in landen als Venezuela, Nigeria en Angola.

Wat moet Suriname overnemen uit de Guyanese aanpak, waarvoor moeten we streng waken, en welke acties vergen nú direct ingrijpen?

Lessen om over te nemen: Bouwstenen voor succes

Guyana heeft laten zien dat voortvarendheid loont wanneer wetgeving en menselijk kapitaal centraal staan:

• Wettelijke verankering van Local Content: De Guyanese Local Content Act dwingt af dat buitenlandse investeerders joint ventures aangaan waarin de lokale partner minimaal 51% van de aandelen bezit. Suriname moet ditzelfde wettelijke kader overnemen. Zo blijft economisch eigenaarschap lokaal en vloeien winsten niet volledig af naar het buitenland.
• Onderwijsrevolutie en digitale sturing: De transformatie van het beroepsonderwijs (TVET 2025–2035) en de introductie van praktijkkwalificaties (CVQ/NVQ) naast reguliere diploma’s laten zien hoe een beroepsbevolking snel kan herscholen. Het invoeren van een nationaal kwalificatieraamwerk is daarbij een must! Daarnaast biedt het gebruik van een centraal Education Management Information System (EMIS) waardevolle inzichten om onderwijsknelpunten strak aan te sturen.
• Investeren in de jeugd en diaspora-samenwerking: Initiatieven zoals STEMGuyana tonen de kracht van bottom-up onderwijsinnovatie via robotica, AI en naschoolse “Leerpods” voor kwetsbare kinderen. Ook overheidsbeurzen via programma’s als GOAL zetten oliegeld om in een duurzame kenniseconomie.

Waarvoor gewaakt dient te worden: De valkuilen

De schaduwzijden van de Guyanese boom waarschuwen ons voor de risico’s van oververhitting en onvoldoende institutionele bescherming:

• Politieke inmenging in het Welvaartsfonds: Hoewel Guyana het National Resource Fund (NRF) heeft opgericht, wijzen critici op de nauwe banden tussen het bestuursfonds en de zittende regering. Een Surinaams spaar- en stabilisatiewelvaartsfonds mag géén politieke speelbal worden. Het fonds moet volledig technocratisch en transparant worden beheerd.
• Explosie van kosten van levensonderhoud: De massale instroom van kapitaal en buitenlandse expats heeft in Guyana geleid tot onbetaalbare basisproducten op de markt en torenhoge huurprijzen in Georgetown. De middenklasse en lage inkomensgroepen dreigen hierdoor buiten spel te worden gezet.
• Stijgende staatsschuld en consumptief gedrag: Ondanks bijna US$ 10 miljard aan olie-inkomsten is de Guyanese staatsschuld schrikbarend meegegroeid. Het gevaar bestaat dat overheden te snel gaan lenen op de belofte van toekomstige olie-inkomsten.
• Leegloop van de overheidssector: De private oliesector trekt gekwalificeerd talent weg bij de overheid. Als essentiële overheidsdiensten leeglopen, stort de ambtelijke capaciteit in.
• Sociale ontwrichting en ongelijkheid: Welvaart die zich alleen concentreert bij een kleine politieke en zakelijke elite vergroot de kloof tussen arm en rijk en zorgt voor maatschappelijke spanningen.

Acties die DIRECT ondernomen moeten worden

Suriname kan niet wachten tot de eerste olie aan wal gepompt wordt; beleid moet nú worden gemaakt. Hier zijn enkele zaken:

1. Aannemen van een nationale Local Content Wet: Leg direct wettelijk vast welke percentages aan arbeid, diensten en eigendom in Surinaamse handen moeten blijven.
2. Inrichten van een volledig onafhankelijk Spaar- en Welvaartsfonds: Veranker wettelijk dat een vast percentage van de opbrengsten doorgesluisd wordt naar een gesloten spaarrekening voor toekomstige generaties, met strikt publiek en parlementair toezicht.
3. Koppeling Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven (MOU’s): Het Ministerie van Onderwijs moet per direct strategische samenwerkingen aangaan met internationale oliebedrijven en de lokale private sector om gecertificeerde praktijkopleidingen (zoals CBET) in te richten. Bedrijven moeten worden verplicht tot kennisoverdracht en opleidingsgaranties.
4. Beschermingsmaatregelen tegen woningnood en inflatie: Ontwikkel nu reeds ruimtelijk en fiscaal beleid om prijsstijgingen op de woningmarkt te dempen, zodat de eigen bevolking niet verdreven wordt.
5. Herziening van beloningsstructuren bij de overheid: Zorg voor een marktconform en concurrerend beloningsstelsel voor sleutelfuncties binnen de overheid om te voorkomen dat cruciale ambtenaren massaal overstappen naar de private sector.
6. Gericht investeren in niet-oliegerelateerde ondernemingen: Zet vanaf dag één een deel van de inkomsten in om sectoren zoals landbouw, duurzaam toerisme, bosbouw (NTFP) en ICT te stimuleren. Zo wordt voorkomen dat de economie volledig afhankelijk wordt van schommelende olieprijzen en blijft Suriname ook op de lange termijn veerkrachtig en divers.

Conclusie

Olierijkdom is geen garantie voor maatschappelijke vooruitgang. Noorwegen bewijst dat een strak beheerd welvaartsfonds, sterke instituties en ethisch leiderschap een land voor generaties kunnen verheffen, terwijl buurland Venezuela toont hoe corruptie en politiek wanbeleid tot een algehele instorting leiden.

Suriname heeft de kans om te leren van de lessen én fouten van Guyana. Door vandaag nog te kiezen voor transparantie, strikte wetgeving en massale investeringen in ons menselijk kapitaal, zorgen we ervoor dat het ‘zwarte goud’ een zegen wordt voor ál onze burgers – en niet slechts voor een bevoordeelde elite.

Professor dr. Franklin S. Jabini