Vanaf 23 maart staat het leven en gedachtegoed van Anton de Kom centraal in het Openluchtmuseum Fort Nieuw Amsterdam. De permanente expositie Anton de Kom – schrijver, strijder, wegbereider biedt bezoekers, met name scholieren en toeristen, de kans om kennis te maken met deze iconische Surinaamse vrijheidsstrijder.
Anton de Kom, geboren in 1898 in de wijk Frimangron in Paramaribo, groeide op in een tijd waarin Suriname nog een Nederlandse kolonie was. Na zijn schooltijd aan de St. Paulusschool ging hij aan het werk en zette hij zich in voor de rechten van arbeiders, die onder erbarmelijke omstandigheden moesten leven en werken. In 1920 vertrok De Kom naar Nederland, waar hij in het leger diende en later als assistent-accountant werkte. Hier kwam hij in aanraking met communistische denkbeelden over gelijkheid en schreef hij kritische artikelen over sociale misstanden.
In 1932 keerde De Kom met zijn gezin terug naar Suriname en werd hij een sleutelfiguur in de strijd voor mensenrechten. Hij hielp landgenoten, waaronder Hindostaanse en Javaanse contractarbeiders, die zich bij hem meldden met klachten over hun leefomstandigheden. Dit stuitte op weerstand bij de koloniale autoriteiten, die hem verboden lezingen te geven. Om toch zijn missie voort te zetten, richtte hij een adviesbureau op in de Pontewerfstraat (nu Anton de Komstraat). In 1933 werd hij zonder rechtsgrond gearresteerd en vervolgens verbannen.
Een jaar later publiceerde hij in Nederland zijn invloedrijke boek *Wij slaven van Suriname*, waarin hij koloniale uitbuiting, racisme en onrechtvaardigheid aan de kaak stelde. Daarnaast schreef hij verhalen over Anansi, de slimme spin, en een roman die nooit werd uitgegeven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot De Kom zich aan bij het Nederlandse verzet, wat hem uiteindelijk fataal werd. In 1945 overleed hij in een Duits strafkamp, kort voor de bevrijding.
Zijn nalatenschap blijft echter voortleven. Zijn idealen kregen in de 21ste eeuw opnieuw brede erkenning, zowel in Suriname als in Nederland. Zijn boek werd opnieuw uitgegeven en diverse musea wijdden exposities aan zijn leven en werk.
Met de nieuwe expositie in Openluchtmuseum Fort Nieuw Amsterdam keert Anton de Kom symbolisch ‘terug naar huis’. De tentoonstelling, die eerder in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem te zien was, is speciaal aangepast aan de Surinaamse context. De locatie, dichtbij de plantages waar tot slaaf gemaakten en contractarbeiders onder het koloniale bewind leden, is zorgvuldig gekozen.
De expositie sluit naadloos aan bij de bestaande migratietentoonstelling in Fort Nieuw Amsterdam. Voor schoolkinderen is een educatief programma ontwikkeld, waarin de figuur van Anansi een belangrijke rol speelt.
De realisatie van deze expositie is een samenwerking tussen Openluchtmuseum Fort Nieuw Amsterdam, het Nederlands Openluchtmuseum, het Nationaal Archief Suriname, NAKS, Museum de Lakenhal en de Universiteit Leiden. Daarnaast hebben beeldend kunstenaars Ruben Cabenda en Dhiradj Ramsamoedj een artistieke bijdrage geleverd. Financiële steun kwam van het Fonds voor Cultuurparticipatie, de Nederlandse ambassade in Suriname, DutchCulture en het Cultuurfonds.
De expositie is toegankelijk voor iedereen en biedt een unieke kans om het gedachtegoed van Anton de Kom te ontdekken en te begrijpen.
