De landen in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika beschikken over meer mogelijkheden dan ooit om hiv te voorkomen, op te sporen en te behandelen. Toch bereiken deze middelen nog niet alle mensen die ze nodig hebben. Dat heeft directeur Jarbas Barbosa van de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) maandag gezegd bij de opening van de internationale aidsconferentie AIDS 2026 in Rio de Janeiro, Brazilië.
Volgens Barbosa moet de toegang tot nieuwe preventie- en testmethoden worden uitgebreid. Hij verwees onder meer naar orale en langwerkende injecteerbare pre-expositieprofylaxe (PrEP), sneltesten en hiv-zelftesten. Daarnaast zijn een vroegtijdige diagnose en een snelle start van de behandeling noodzakelijk om hiv als bedreiging voor de volksgezondheid uit te bannen.
De PAHO-directeur stelde dat de regio eerder heeft aangetoond ambitieuze gezondheidsdoelen te kunnen bereiken door internationale samenwerking, wetenschappelijk onderbouwd beleid en sterke gezondheidsstelsels. Zo zijn polio en rodehond in de regio geëlimineerd en hebben verschillende landen de overdracht van hiv van moeder op kind beëindigd.
Barbosa benadrukte dat medische innovaties alleen onvoldoende zijn. Volgens hem zijn ook politiek leiderschap, gelijke toegang tot gezondheidszorg en nauwe samenwerking met gemeenschappen nodig.
Landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied financieren inmiddels 92 procent van hun hiv-programma’s uit eigen middelen. Volgens PAHO behoort dit wereldwijd tot de hoogste niveaus van binnenlandse financiering voor de bestrijding van hiv.
“De vraag is niet langer of we de middelen hebben om hiv als bedreiging voor de volksgezondheid te beëindigen. Die hebben we. De vraag is of we ervoor kunnen zorgen dat deze middelen iedereen bereiken die ze nodig heeft, ongeacht waar zij wonen, wie zij zijn of in welke omstandigheden zij verkeren”, aldus Barbosa.
Minder sterfgevallen, maar grote behandelkloof
Het aantal aidsgerelateerde sterfgevallen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied is tussen 2010 en 2025 met 46 procent afgenomen. Alleen al in 2024 zijn naar schatting 117.000 sterfgevallen voorkomen dankzij toegang tot antiretrovirale behandeling. Ook het gebruik van PrEP is sterk gestegen. In 2020 maakten ongeveer 35.000 mensen gebruik van het preventiemiddel. In 2025 waren er meer dan 326.000.
Ondanks deze vooruitgang blijven grote tekorten bestaan. Ongeveer een op de drie nieuwe hiv-diagnoses wordt pas gesteld wanneer de infectie al in een vergevorderd stadium is. Daarnaast ontvangen bijna 900.000 mensen met hiv in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied nog geen behandeling. Late diagnoses, vertragingen bij het starten van behandelingen en het uitvallen van patiënten uit de zorg dragen volgens PAHO bij aan vermijdbare sterfgevallen. Ook komen infecties zoals tuberculose vaker voor bij mensen met een vergevorderde hiv-infectie. Tuberculose blijft de belangrijkste doodsoorzaak onder deze groep.
Nieuwe regionale alliantie
Tijdens AIDS 2026 heeft PAHO de Alliance for HIV Elimination in the Americas gelanceerd. Dit regionale samenwerkingsplatform moet overheden, gemeenschappen, internationale organisaties, wetenschappers, ontwikkelingspartners en het bedrijfsleven bijeenbrengen om de uitbanning van hiv uiterlijk in 2030 te versnellen.
De alliantie maakt deel uit van het bredere ziekte-eliminatieprogramma van PAHO. Het initiatief richt zich onder meer op sterker politiek leiderschap, gelijke toegang tot innovaties en duurzame investeringen.
PAHO werkt daarnaast aan het raamwerk Path to HIV Elimination in the Americas. Hiermee moeten landen hun vooruitgang kunnen meten, resterende knelpunten kunnen identificeren en resultaten op weg naar de uitbanning van hiv zichtbaar kunnen maken.
Barbosa waarschuwde dat financiële druk, veranderende politieke prioriteiten en aanhoudende ongelijkheid de behaalde vooruitgang kunnen bedreigen. Volgens hem moeten gezondheidsstelsels meer rond de patiënt worden georganiseerd en moeten hiv-diensten beter worden geïntegreerd met de bestrijding van tuberculose, virale hepatitis en seksueel overdraagbare aandoeningen.
Ook moeten stigma en discriminatie worden teruggedrongen en moeten landen hun binnenlandse investeringen in hiv-programma’s voortzetten. “Geen enkel land zal dit doel alleen bereiken. Wanneer we de politieke inzet behouden, bestaande investeringen beschermen en gelijkheid centraal stellen, ligt het beëindigen van hiv als bedreiging voor de volksgezondheid binnen bereik”, aldus de PAHO-directeur.
