De regen van de afgelopen tijd heeft opnieuw laten zien hoe kwetsbaar we zijn voor wateroverlast. Binnen korte tijd staan straten blank, erven lopen onder en het dagelijks leven raakt ontregeld. Voor veel burgers is dat geen verrassing meer, maar een terugkerend probleem dat steeds urgenter aanvoelt.

In het bericht van het Ministerie van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening van 5 mei wordt uitgelegd dat er meerdere oorzaken zijn. Niet alle kanalen zijn de afgelopen jaren op tijd opgeschoond, ondanks dat daar plannen voor waren. Tegelijkertijd worden regenbuien steeds heviger en valt er in korte tijd veel water. Zelfs systemen die goed werken, kunnen die hoeveelheid niet altijd meteen verwerken. Ook het openen van sluizen hangt af van het getij, iets wat simpelweg niet te sturen is.

Dit zijn belangrijke feiten, maar ze vertellen niet het hele verhaal. Want naast deze grotere factoren speelt ook ons eigen gedrag een rol. Op veel plekken raken goten en afwateringskanalen verstopt door zwerfvuil. Plastic flessen, zakken en ander afval hopen zich op en blokkeren de doorstroming. Daarnaast worden bermen en goten rondom woningen niet altijd goed onderhouden, waardoor water nergens heen kan.

Hier ligt ook een concrete kans. Het invoeren van statiegeld op plastic flessen en blikjes kan direct bijdragen aan minder verstoppingen. Afval krijgt dan waarde. Wat nu in een goot wordt gegooid, is iets wat je terugbrengt voor geld.

In landen waar statiegeld bestaat, zie je dat straten schoner worden en dat mensen zelfs afval oprapen om het in te leveren. Minder rondslingerend plastic betekent simpelweg minder blokkades in het afwateringssysteem.Maar daarmee zijn we er nog niet. Want achter dit probleem zit ook een ongemakkelijke vraag: wie betaalt voor het onderhoud? In Suriname zijn we niet gewend aan een directe afvalbijdrage of structurele heffing voor het schoonhouden van onze leefomgeving.

We verwachten dat de overheid het regelt en dan bij voorkeur gratis. Alleen “gratis” bestaat in de praktijk niet. Onderhoud van kanalen, goten en vuilophaal kost geld. Zonder een stabiele financiële basis blijft het systeem kwetsbaar en ontstaan er achterstanden, zoals we die nu zien. In veel andere landen betalen burgers daarom een vaste bijdrage voor afvalverwerking en onderhoud.

Dat zorgt niet alleen voor continuïteit, maar ook voor een groter gevoel van betrokkenheid. Tegelijkertijd is dat geen simpele oplossing. Mensen moeten erop kunnen vertrouwen dat hun geld goed wordt besteed. Zonder transparantie over de besteding van de gelden en zonder zichtbare resultaten zal elke nieuwe bijdrage vooral voelen als nyan patu. Maar het gesprek erover vermijden, helpt ook niet.

Blijven verwachten dat alles wordt opgelost zonder dat we zelf bijdragen financieel én in gedrag is op de lange termijn niet houdbaar. De realiteit is dat dit geen kwestie is van óf de overheid óf de burger. Het is allebei.
De overheid moet blijven investeren in onderhoud en structurele oplossingen.
Burgers moeten hun omgeving schoonhouden, bewuster omgaan met afval en bereid zijn na te denken over hun eigen bijdrage.

Misschien ligt de grootste uitdaging wel in hoe we naar dit probleem kijken. Zolang we blijven denken dat het iemand anders zijn taak is, verandert er weinig. Maar zodra duidelijk wordt dat kleine handelingen én gezamenlijke investeringen echt verschil maken, komt er ruimte voor verbetering.

Water vindt altijd zijn weg. De vraag is of wij die weg vrijmaken of blijven blokkeren, om vervolgens te wijzen naar wie het had moeten oplossen.