Zelfs een worstverkoper moet weten hoeveel worst hij moet inkopen, wat zijn kosten zijn en hoeveel hij na de verkoop overhoudt. Bij een operatie als de ordening van de goudsector mag die financiële onderbouwing zeker worden verwacht. Toch ontbreken in de gepubliceerde toelichting op het nieuwe ordeningsplan concrete, meetbare doelen en financieel onderbouwde prognoses. De uitvoering is voorzien voor de periode 2026–2028. Maar het noemen van een periode maakt nog niet duidelijk welke resultaten op welke datum moeten zijn bereikt.

In het eerste deel stond de verantwoording over eerdere ordeningspogingen centraal. Die voorgeschiedenis is belangrijk. Wie niet kan aangeven waarom eerdere inspanningen onvoldoende resultaat hebben gehad, kan moeilijk overtuigend uitleggen waarom een nieuwe aanpak wel resultaat zal opleveren. Daar komt een tweede verantwoordelijkheid bij: vooraf inzichtelijk maken wat deze operatie kost en wat zij moet opleveren.

Wat kost de ordening en wat levert zij op?

Wat kosten de registratie, trainingen, apparatuur, controles en personeelsinzet? Wie betaalt dat? Hoeveel extra staatsinkomsten worden jaarlijks verwacht en waarop zijn die verwachtingen gebaseerd? Hoeveel blijft er netto over nadat de uitvoeringskosten zijn afgetrokken?

Meer inkomsten aankondigen is gemakkelijk. Een controleerbare berekening presenteren vraagt echter om cijfers, aannames en inzicht in de risico’s.

Milieudoelen moeten meetbaar zijn

Ook de milieudoelen moeten meetbaar zijn. Hoeveel mijnbouwers moeten op welk moment zonder kwik werken? Met hoeveel moet het kwikgebruik dalen? Welke verbetering van de waterkwaliteit wordt nagestreefd? Wie legt de beginsituatie vast en wie meet de voortgang?

In het plan krijgt de Nationale Milieu Autoriteit (NMA) een belangrijke rol bij trainingen en alternatieve winningsmethoden. De NMA heeft wettelijke milieutaken, waaronder toezicht, bewustwording en het betrekken van deskundigen. Maar daarmee staat nog niet vast dat alle benodigde mensen, middelen en technische kennis beschikbaar zijn.

Via het project EMSAGS kregen medewerkers van onder meer NIMOS, de voorganger van de NMA, en de ordeningsorganisatie eerder trainingen op het gebied van geologie, mijnbouwtechnieken en monitoring. Welke kennis is behouden? Wie verzorgt straks de praktische opleidingen? Wie controleert daarna of de technieken verantwoord worden toegepast?

Wettelijke bevoegdheden en uitvoeringscapaciteit

Ook juridisch moet de werkgroep duidelijkheid verschaffen. De Milieuraamwet en het besluit over milieueffectenanalyse (MEA) bieden instrumenten, maar daarmee is nog niet aangetoond dat alle uitvoeringsregels voor deze aanpak van kracht zijn.

Welke bevoegdheden kunnen direct worden gebruikt en welke aanvullende regels zijn nodig? Een presentatie lost ontbrekende bevoegdheden, personeelstekorten of een gebrek aan middelen niet op.

Duidelijke taakverdeling tussen overheidsinstanties

De Belastingdienst en de gezondheidsautoriteiten horen vanaf het begin betrokken te zijn. Maar alleen aan tafel zitten is onvoldoende. Structureel moet vastliggen welke instantie registreert, wie gegevens controleert, wie belastingen int en wie optreedt bij overtredingen. Daar moeten duidelijke bevoegdheden, voldoende personeel en een beschikbaar budget tegenover staan.

Hetzelfde geldt voor de aangekondigde toegang tot gezondheidszorg. Wie organiseert die zorg, wie financiert haar en wie bewaakt de uitvoering? Een werkgroep kan een aanpak voorbereiden. De uitvoering moet duurzaam worden ondergebracht bij instellingen die daarvoor verantwoordelijk en aanspreekbaar zijn, ook nadat de werkgroep haar opdracht heeft afgerond.

Welke kritische vragen heeft president Simons gesteld?

Ook de rol van president Simons verdient aandacht. Zij was tien jaar voorzitter van De Nationale Assemblée. Van iemand met die parlementaire ervaring mag worden verwacht dat zij doorvraagt over eerdere ordeningspogingen, de wettelijke basis en de besteding van overheidsgeld.

Volgens het bericht reageerde zij enthousiast. Welke kritische vragen heeft zij gesteld? Heeft zij gevraagd naar de resultaten van OGS en de bestaande demonstratiesites en trainingscentra? Naar evaluaties, financiële verantwoording en de capaciteit van de NMA? Welke voorwaarden heeft zij aan de uitvoering verbonden? De samenleving mag ook weten welke onderbouwing de president heeft verlangd en welke afspraken zijn gemaakt voordat opnieuw overheidsgeld wordt uitgegeven.

Iedere bestede overheidsgulden moet controleerbaar zijn

Zonder financiële verantwoording zijn al die beloften weinig waard. Iedere bestede overheidsgulden moet controleerbaar zijn: hoeveel is uitgegeven, waaraan, door wie en met welk resultaat? Daar horen openbare financiële rapportages en onafhankelijke controle bij.

Publiceer daarom een begroting, onderbouwde inkomstenprognoses, meetbare milieudoelen en deadlines. Leg ook direct vast wie waarvoor verantwoordelijk is en rapporteer op vaste momenten over de kosten, de voortgang en de opbrengsten.

Suriname moet kunnen vaststellen wat deze ordening werkelijk oplevert: voor de staatskas, voor het milieu en voor de mensen die in de betrokken gebieden wonen en werken.

Beloofde verandering moet zichtbaar worden

In de oude manier van werken werd nauwelijks verantwoording afgelegd. Deze regering beloofde tijdens de verkiezingscampagne het systeem te veranderen en een nieuwe weg te bewandelen. Geef die belofte dan ook gestalte: maak duidelijk wat dit plan kost, wat het moet opleveren, wie verantwoordelijk is en hoe daarover verantwoording wordt afgelegd. Die opening zou een eerste concrete stap zijn om de beloofde verandering zichtbaar te maken.