De Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS) en verschillende traditionele gezagsdragers hebben zondag 1 november 2026 tijdens een vreedzame actie in Cabendadorp, district Para, hun zorgen uitgesproken over het uitblijven van concrete maatregelen ter bescherming van hun rechten en leefgebieden.
Naast de erkenning van collectieve grondenrechten kwamen ook de vissterfte in Pikin Saron, de uitgifte van gronden en concessies en het niet uitvoeren van internationale rechterlijke uitspraken aan de orde. De actie vond plaats aan de vooravond van de VN-mensenrechtenbeoordeling van Suriname in Genève.
Tijdens de bijeenkomst waren dorpshoofden en vertegenwoordigers van inheemse gemeenschappen uit verschillende delen van Suriname aanwezig. Verschillende traditionele gezagsdragers legden verklaringen af over de problemen waarmee hun gemeenschappen worden geconfronteerd.
Volgens VIDS-directeur Cylene France is de vreedzame actie bedoeld om gezamenlijk aandacht te vragen voor de positie van de inheemse volken en de bescherming van hun traditionele woon- en leefgebieden.
In een interview met Key News verklaarde France dat vanuit alle zes regio’s vertegenwoordigers van het traditioneel gezag en dorpsbewoners naar Cabendadorp zijn gekomen om hun stem te laten horen.
Dorpshoofd Pikin Saron: Beloften zijn niet nagekomen
Een van de onderwerpen die tijdens de actie nadrukkelijk naar voren kwamen, was de vissterfte in de Saramaccarivier en de gevolgen daarvan voor de bewoners van Pikin Saron en omliggende gemeenschappen.
Het dorpshoofd van Pikin Saron sprak over de impact van de vervuiling op het dagelijks bestaan van de bewoners. De vissterfte heeft gevolgen gehad voor de voedselvoorziening en de inkomsten van gezinnen die afhankelijk zijn van de rivier.
President Jennifer Simons bracht op 30 juli 2026 een bezoek aan Pikin Saron, waar tijdens een krutu met bewoners en het traditioneel gezag werd gesproken over de milieuproblemen en mogelijke oplossingen.
Tijdens dat bezoek kwamen onder meer compensatie voor getroffen bewoners, onderzoek naar de vervuiling en maatregelen om herhaling te voorkomen aan de orde. Key News berichtte daarover eerder in het artikel President belooft laboratorium en compensatie na vervuiling Saramaccarivier.
Volgens het dorpsbestuur is er sinds die gesprekken echter weinig merkbare verbetering opgetreden.
“Er zijn beloften gemaakt, maar daarbij is het ook gebleven”, werd tijdens de bijeenkomst naar voren gebracht.
De onvrede richt zich vooral op het uitblijven van zichtbare resultaten voor de getroffen bewoners.
Op 28 augustus bezocht president Simons het gebied opnieuw, ditmaal samen met vertegenwoordigers van de Nationale Milieu Autoriteit (NMA). Volgens een officiële mededeling van de regering waren bij onderzoek hoge concentraties chemische stoffen, zware metalen en cyanide in het rivierwater en in vissen aangetroffen. De regering gaf toen aan met de betrokken gemeenschappen aan oplossingen te willen werken.
Het dorpsbestuur van Pikin Saron stelt nu dat de gemeenschap nog onvoldoende verbetering ervaart.
Gronduitgifte en concessies blijven zorgen baren
Naast de vissterfte werd tijdens de vreedzame actie aandacht gevraagd voor de uitgifte van gronden en concessies binnen traditionele woon- en leefgebieden van inheemse gemeenschappen.
Volgens de aanwezige gezagsdragers worden gemeenschappen onvoldoende betrokken bij beslissingen over hun gebieden. De vrees bestaat dat economische activiteiten en gronduitgiften gevolgen kunnen hebben voor hun leefomgeving, bestaansmiddelen en traditionele manier van leven.
VIDS pleit daarom voor wettelijke erkenning van de collectieve grondenrechten en daadwerkelijke inspraak van het traditioneel gezag bij besluiten die rechtstreeks invloed hebben op inheemse gemeenschappen.
Uitvoering Kaliña- en Lokono-vonnis opnieuw geëist
Een ander belangrijk onderwerp was het uitblijven van de volledige uitvoering van het Kaliña- en Lokono-vonnis. Op 25 november 2015 oordeelde het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens dat Suriname de collectieve rechten van de betrokken inheemse volken onvoldoende had beschermd. Het Hof droeg de Staat onder meer op hun traditionele gebieden af te bakenen en collectieve eigendomsrechten juridisch te erkennen.
De officiële Nederlandse vertaling van het vonnis is beschikbaar via de Surinaamse overheid.
Ruim tien jaar na deze uitspraak vinden de traditionele gezagsdragers dat de noodzakelijke uitvoering nog altijd onvoldoende van de grond is gekomen.
De erkenning van collectieve rechten en de bescherming van traditionele leefgebieden behoren daarmee opnieuw tot de centrale eisen van de inheemse gemeenschappen.
VIDS ziet onvoldoende vooruitgang sinds vorige VN-beoordeling
VIDS-directeur France verklaarde tegenover Key News dat de organisatie heeft bijgedragen aan een schaduwrapport voor de vierde ronde van de Universal Periodic Review (UPR) van de Verenigde Naties.
Dit rapport staat los van de nationale rapportage die de Surinaamse overheid heeft ingediend. Het bevat bevindingen en zorgen over de mensenrechtensituatie van inheemse gemeenschappen.
Volgens France heeft VIDS haar bevindingen al in april schriftelijk gedeeld. Daarbij is onder meer vastgesteld dat er volgens de organisatie onvoldoende vooruitgang is geboekt met de uitvoering van eerdere aanbevelingen.
Zij wees erop dat er wel een ontwerpwet voor de bescherming van collectieve rechten van inheemse en tribale volken is opgesteld, maar dat deze nog niet tot de gewenste wettelijke erkenning heeft geleid.
Ook uitte zij kritiek op wijzigingen die volgens haar zonder voldoende inspraak van de betrokken gemeenschappen in het wetsvoorstel zijn aangebracht.
VIDS verlangt dat inheemse volken niet alleen worden geraadpleegd, maar daadwerkelijk worden betrokken bij besluiten die hun toekomst bepalen.
Ouderen dragen strijd over aan jongeren
Tijdens de actie viel de aanwezigheid van veel oudere dorpsbewoners op. France benadrukte dat de oudere generatie een belangrijke rol vervult bij het behoud van de cultuur, kennis en traditionele leefwijze.
Tegelijkertijd vindt zij het noodzakelijk dat meer jongeren bij de strijd voor collectieve rechten worden betrokken.
“De ouderen gaan, maar de jongeren moeten nog komen”, zei France.
Volgens haar gaat het uiteindelijk om de toekomst van de volgende generaties, die eveneens moeten kunnen genieten van hun bossen, kreken, rivieren en traditionele leefgebieden.
VIDS wil daarom blijven investeren in bewustwording onder jongeren en hun betrokkenheid bij de bescherming van inheemse rechten.
Suriname maandag voor VN-mensenrechtenbeoordeling
De vreedzame actie vindt plaats op een belangrijk moment voor Suriname. Op maandag 2 november 2026 wordt het land in Genève beoordeeld tijdens de vierde ronde van de Universal Periodic Review.
Tijdens deze beoordeling moet de Surinaamse delegatie toelichten welke maatregelen sinds de vorige beoordeling in 2021 zijn genomen om de mensenrechtensituatie te verbeteren.
De bijeenkomst vindt plaats van 09.00 tot 12.30 uur in Genève, overeenkomend met 05.00 tot 08.30 uur in Suriname.
Voor de VIDS en de aanwezige dorpshoofden vormt deze internationale beoordeling een gelegenheid om opnieuw aandacht te vragen voor de wettelijke erkenning van collectieve rechten, de bescherming van hun leefgebieden en de uitvoering van eerdere internationale aanbevelingen en rechterlijke uitspraken.
De organisatie kijkt met belangstelling uit naar de antwoorden die de Surinaamse regering tijdens de VN-beoordeling zal geven.
