“Bestrijding van ongelijkheid voor een weerbaar Caribisch gebied”

Door Nahuel Arenas en Didier Trebucq

In het Caribisch gebied delen we een diepgaand begrip van het ingewikkelde verband tussen rampen en ongelijkheid. Het is een relaas van ongelijke toegang tot cruciale hulpbronnen, waardoor de meest kwetsbaren worden blootgesteld aan de gevolgen van rampen. Wanneer rampen toeslaan, treffen ze disproportioneel gemarginaliseerde gemeenschappen, verergeren bestaande ongelijkheden en drukken hen dieper in de armoede. We willen deze cyclus stoppen en de Internationale Dag voor Rampenpreventie van dit jaar is onze manier om te zeggen: “Laten we er iets aan doen!”

De belangrijkste boodschap is simpel: We moeten ongelijkheid bestrijden om een sterkere en veiligere toekomst voor iedereen op te bouwen, want rampen en ongelijkheid gaan samen. Laten we samen aan beide problemen werken.

Deze regio wordt vandaag de dag geconfronteerd met een reeks uitdagingen – economische onzekerheden, toenemende ongelijkheden, verstoringen in de toeleveringsketen, energietekorten, prijsstijgingen en inflatie – die allemaal een schaduw werpen op economieën en bestaansmiddelen. Te midden van deze zorgen nemen de risico’s op rampen voortdurend toe. Volgens het Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction (2022) Our World at Risk: Transforming Governance for a Resilient Future van de UNDRR kunnen we tegen 2030 wereldwijd geconfronteerd worden met ongeveer 1,5 grote rampen per dag. Naar schatting zullen nog eens 37,6 miljoen mensen in extreme armoede leven als gevolg van de klimaatverandering en nog eens 100,7 miljoen mensen zullen in 2030 door rampen in armoede terechtkomen.

Recent onderzoek schetst een grimmig beeld: de armsten dragen de zwaarste lasten wanneer rampen toeslaan. De dodelijkste ramp in het Caribisch gebied, de aardbeving in Port-au-Prince, trof bijvoorbeeld het armste land van de regio: Haïti; en de langetermijneffecten zijn meer dan tien jaar later nog steeds zichtbaar. Tussen 1970 en 2019 vond maar liefst 91% van alle sterfgevallen als gevolg van weer-, klimaat- en watergevaren plaats in ontwikkelingslanden zoals het Caribisch gebied. Evenzo meldt de Wereldbank dat 82% van alle rampen-gerelateerde sterfgevallen plaatsvond in landen met een laag of gemiddeld inkomen. Een biologisch gevaar, de COVID-19 pandemie, veroorzaakte een van de grootste verliezen in het Caribisch gebied, waardoor het BBP in sommige landen met 16-20% afnam, waarbij de meest kwetsbaren merkbaar werden getroffen.

De cumulatieve impact van klimaatgerelateerde weersomstandigheden heeft een duidelijk patroon gecreëerd waarbij kwetsbare gemeenschappen in het Caribisch gebied, die toch al te maken hebben met ongelijkheid, nog zwaarder worden getroffen. Zij worden geconfronteerd met de harde realiteit van verstoorde bestaansmiddelen, voedselonzekerheid en toegenomen armoede. In de periode 2021-2022 hebben zich in het Caribisch gebied ongeveer zeven belangrijke gebeurtenissen voorgedaan. Deze gebeurtenissen hebben aangetoond dat er een nauw verband bestaat tussen klimaatverandering, extreme weersomstandigheden en economische ongelijkheid in de regio.
Bovendien wordt ongeveer 75% van de extreme weersverschijnselen nu in verband gebracht met de klimaatverandering, die voornamelijk wordt aangewakkerd door koolstofemissies. Ironisch genoeg zijn degenen die de grootste verliezen door rampen ervaren vaak degenen die het minst aan het probleem hebben bijgedragen. In wezen werkt ongelijkheid als een doorvoer dat het rampenrisico verplaatst van degenen die profiteren van het nemen van risico’s naar degenen die de kosten ervan dragen.

Ongelijkheid speelt ook een centrale rol bij het bepalen wie de grootste klappen opvangt bij rampen in Caribische landen en gemeenschappen. Verarmde gemeenschappen wonen vaker in risicogebieden, hebben niet de middelen om te investeren in risicobeperkende maatregelen, wonen in ondeugdelijke en onveilige woningen en hebben beperkte toegang tot essentiële diensten zoals gezondheidszorg, openbaar vervoer en basisinfrastructuur. Deze situatie verergert de bestaande ongelijkheid nog verder.
Specifieke bevolkingsgroepen, waaronder vrouwen, kinderen en mensen met een handicap, worden onevenredig zwaar getroffen door de gevolgen van rampen. Studies tonen bijvoorbeeld aan dat vrouwen in het Caribisch gebied minder vaak officiële waarschuwingen voor dreigende rampen ontvangen dan mannen. Ook waren mensen met een handicap tijdens rampen in het verleden vaak het kwetsbaarst.

We gaan de uitdaging aan door prioriteit te geven aan onze verplichtingen in het kader van het Sendai Framework en de Sustainable Development Goals (SDG’s). Dit betekent een resolute vermindering van armoede en ongelijkheid, naast resolute actie tegen rampenrisico’s en kwetsbaarheid. Onze focus blijft onverzettelijk gericht op de meest kwetsbare gemeenschappen, zodat zij de bescherming en steun krijgen die ze verdienen.

Op mondiaal niveau kijken besluitvormers naar een herziening van de financiële architectuur, om deze beter af te stemmen op de behoeften van de meest kwetsbare landen ter wereld. Economische veerkracht is van cruciaal belang voor degenen die het grootste risico lopen op rampen en vormt een onmisbaar onderdeel van onze collectieve strategie om de uitdagingen die voor ons liggen het hoofd te bieden.

Bovendien zal de implementatie van het Early Warnings for All initiatief, ook in Caribische landen zoals Barbados en Antigua en Barbuda, helpen om ervoor te zorgen dat elke hoek van de wereld binnen de komende vier jaar wordt voorzien van systemen voor vroegtijdige waarschuwing bij meervoudige gevaren. Door prioriteit te geven aan de meest risicovolle gemeenschappen, bieden we hen de vitale reddingslijn van voorbereiding en vroegtijdige waarschuwingen.

Door zich in te zetten voor risicobeperking bij rampen zullen landen hun capaciteit versterken en diverse groepen betrekken bij alle besluitvormingsprocessen. Vrouwen, ouderen en mensen met een handicap moeten in de voorhoede lopen en actief worden betrokken bij onze inspanningen. De aanwezigheid van ‘lokale’, ‘nationale’ en ‘regionale’ actoren, waaronder overheids- en maatschappelijke organisaties, blijft de sleutel tot humanitaire en veerkrachtige ‘effectiviteit’, aangezien lokale actoren vaak als eerste reageren in een noodsituatie.

Laten we ons bij de viering van de Internationale Dag voor Rampenpreventie dit jaar opnieuw op deze enorme uitdaging richten. Laten we niet vergeten dat we in het aangezicht van door rampen veroorzaakte ongelijkheid de macht hebben om de toekomst opnieuw vorm te geven. Samen kunnen we deze ketens verbreken en een pad banen naar veerkracht en gelijkheid voor iedereen, zodat ons toekomstbeeld voor het Caribisch gebied mooier wordt.

Nahuel Arenas is hoofd van het regionale VN-kantoor voor risicobeperking bij rampen. (UNDRR) voor Noord-, Midden- en Zuid-Amerika en het Caribische gebied.
Didier Trebucq is VN-coördinator voor Barbados en het oostelijk Caribisch gebied.