Elk jaar worden slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, wereldwijd op verschillende manieren herdacht. Een eerbetoon aan de miljoenen levens die verloren zijn gegaan en de diepgaande impact van dit wereldwijd conflict. Deze herdenkingen, die plaatsvinden op speciale data die variëren van land tot land, brengen mensen samen om te reflecteren, te herinneren en te leren van een van de meest turbulente periodes in de menselijke geschiedenis.
Een van de meest gedenkwaardige vormen van herdenking zijn de herdenkingsdiensten die in veel landen worden gehouden. Op dagen, zoals 4 mei (Nationale Dodenherdenking in Nederland) of 9 mei (Dag van de Overwinning in Rusland), komen mensen bijeen voor momenten van stilte, kransleggingen bij oorlogsmonumenten en ontroerende toespraken die de moed en opoffering van de gevallenen eren.
“Het zijn helden die wij nooit mogen vergeten”. Dit merkte defensieminister Krishna Mathoera op tijdens een herdenkingsdienst bij het monument voor de oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog aan de Waterkant. Het is 79 jaar geleden dat de oorlog is beëindigd. Officieel op 2 september 1945 na de atoombomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki. Ruim 500 Surinaamse militairen die onder de vlag van de voormalige kolonisator deelnamen aan de oorlog waren gesneuveld. President Chan Santokhi die ook aanwezig was om een krans te leggen, gaf aan dat de heldhaftigheid en vastberadenheid van de gesneuvelde militairen onvoldoende wordt geprezen. “Hun nalatenschap zal voor altijd levendig blijven in de harten van het Surinaams volk. Vrede, veiligheid en vrijheid zijn niet vanzelfsprekend, maar er moet voor worden gestreden”, aldus Santokhi op 2 mei 2024.
De Tweede Wereldoorlog was een wereldwijd conflict dat plaatsvond van 1939 tot 1945. Het begon met de invasie van Polen door Duitsland in september 1939, wat leidde tot de betrokkenheid van veel landen over de hele wereld. De oorlog werd gekenmerkt door grootschalige gevechten op het land, in de lucht en op zee, evenals door genocide en andere oorlogsmisdaden. Belangrijke gebeurtenissen waren onder meer de Slag om Stalingrad, de aanval op Pearl Harbor, de landingen in Normandië (D-Day), en de atoombomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki. De oorlog eindigde in 1945 met de overgave van Duitsland en Japan. De Tweede Wereldoorlog had een enorme impact op de wereldgeschiedenis, waarbij miljoenen mensen omkwamen en hele samenlevingen werden verwoest. Het leidde tot de oprichting van de Verenigde Naties en veranderde de geopolitieke kaart van de wereld, waardoor de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie als supermachten naar voren kwamen.
Suriname lag niet in de frontlinie, maar wel in het hart van de Tweede Wereldoorlog. Onder druk van de Verenigde Staten heeft koningin Wilhelmina op 6 december 1942 in een toespraak gezegd dat het haar streven is om de koloniën autonomie en gelijkwaardigheid te geven. “Dat heeft men in Suriname heel goed opgepakt, dat lieten ze zich niet afpakken. Suriname heeft van meet af aan een enorme betrokkenheid bij Nederland getoond. Nadat op 5 mei 1940 Nederland in oorlog kwam, had Suriname op 14 september het geld bij elkaar om een Spitfire te kopen”, merkte Kathleen Ferrier (oud-politica en dochter van de voormalige president Johan Ferrier) op in het programma NOS Met het Oog op Morgen.
De Nederlandse documentairemaker Emma Lesuis die een voorliefde heeft voor historische thema’s zegt dat de Amerikanen alleen op het bauxiet aasden in Suriname. “Er was te veel bauxiet. Bijna 2000 Amerikaanse soldaten kwamen er om bauxiet te winnen. Met bauxiet maak je aluminium en met aluminium maak je vliegtuigen en wapens. Zonder Suriname, geen overwinning dus.” De gekoloniseerde Suriname speelde een vitale en vaak over het hoofd gezien rol die dieper reikte dan zijn geografische afstand tot de frontlinies. De overvloedige aanwezigheid van bauxiet, een cruciale grondstof voor aluminium die onmisbaar was voor militaire productie, maakte Suriname tot een onschatbare schakel in de geallieerde inspanningen. De bauxietmijnen van Suriname leverden een substantiële bijdrage aan de oorlogsinspanningen, met Amerika als belangrijkste afnemer.
“De Duitsers gingen ook naar Suriname en werden er geïnterneerd”, weet Kathleen Ferrier. “Toen ze zagen dat die schepen vol bauxiet Suriname uit gingen, kwamen Duitse onderzeeërs voor de kust van Suriname die boten verhinderen. Een krakkemikkige boot werd door de Duitsers naar Suriname gestuurd en tot zinken gebracht, zodat de boten niet meer door de Surinamerivier weg kunnen gaan. Tot op de dag van vandaag wordt de Surinaamse economie daardoor ernstig geraakt. Dat verhindert nog steeds dat we een grote Surinaamse haven hebben.” Ze heeft het over de Goslar die als historische antiek, maar ook obstakel ligt op een belangrijke plek van de Surinamerivier.
