Ingezonden: Cedric van Samson: bent u werkelijk slachtoffer van framing?

Vooropgesteld moet worden dat de diefstal van kwik en de vervuiling van de Saramaccarivier ernstige zaken zijn die om politieke verantwoording en gedegen onderzoek vragen. Het Korps Politie Suriname heeft bevestigd dat elf cilinders met kwik bij een inbraak op het terrein van politiebureau Geyersvlijt zijn weggenomen. Wat de massale vissterfte in de Saramaccarivier betreft, wijzen de eerste onderzoeksresultaten op een vermoedelijke chemische oorzaak. Definitieve conclusies moeten echter nog worden afgewacht.

Iedereen, en zeker een volksvertegenwoordiger, heeft het recht om kritisch te zijn over de wijze waarop de regering en andere overheidsinstanties met deze kwesties zijn omgegaan. Maar kritiek behoort ook gebaseerd te zijn op een juiste voorstelling van de constitutionele verantwoordelijkheden.

DNA-lid Cedric van Samson zei tijdens een interview met Stanvaste Radio onder meer:

“En daarom moeten we nooit meer een vrouw hebben als president. Nooit meer moeten we deze vergissing maken. Van mannen verwachten we verantwoordelijkheid. Mannen worden aansprakelijk gesteld. Dat verwachten we van een man.”

Een analyse van het volledige transcript bevestigt dat deze woorden daadwerkelijk in deze volgorde zijn uitgesproken. Van Samson stelde later dat zijn woorden uit hun verband waren gehaald en dat sprake was van framing. Uit het transcript blijkt echter dat zijn nuancering pas volgde nadat de interviewer hem erop wees dat de uitspraak discriminerend kon worden opgevat.

Een andere vraag is of Van Samson gelijk heeft wanneer hij de hoogste verantwoordelijkheid voor het houden van een comité-generaal bij de president legt.

Het antwoord daarop is: nee, niet in die vorm.

Een comité-generaal is een vergadering van De Nationale Assemblée achter gesloten deuren. Artikel 82 van de Grondwet bepaalt dat vergaderingen van DNA in beginsel openbaar zijn, behalve wanneer DNA zelf besluit achter gesloten deuren te vergaderen. Volgens de eigen regels van het parlement kan een voorstel daarvoor uitgaan van de voorzitter of schriftelijk worden gedaan door ten minste vijf leden. De president kan dus niet zelfstandig bepalen dat DNA in comité-generaal moet vergaderen.

In de kwestie rond het verdwenen kwik gaf minister Harish Monorath aan dat het onderzoek onder verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie liep en dat hij bepaalde details niet in het openbaar kon delen. Hij vroeg daarom om behandeling in comité-generaal. Ook regeringscoördinator André Misiekaba pleitte daarvoor vanwege gevoelige informatie en namen die volgens hem niet openbaar konden worden besproken. Verschillende parlementariërs maakten bezwaar, maar uiteindelijk besloot DNA zelf om achter gesloten deuren bijeen te komen.

Het is daarom niet juist om te suggereren dat de president persoonlijk kon bepalen of voorkomen dat een comité-generaal werd gehouden.

Daarbij moet wel een andere juridische nuance worden aangebracht. Het is te simpel om te stellen dat “DNA de wetten maakt en de president ze uitvoert”. De Surinaamse Grondwet bepaalt dat de wetgevende macht gezamenlijk door DNA en de regering wordt uitgeoefend. De uitvoerende macht berust bij de president. Tegelijkertijd beschikt DNA over eigen constitutionele bevoegdheden, waaronder het vaststellen van zijn Reglement van Orde en het bepalen van de wijze waarop het parlement vergadert.

Ook over de rol van het Openbaar Ministerie is precisie noodzakelijk. Volgens de Grondwet is het OM, onder leiding van de procureur-generaal, verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Dat betekent dat de president niet naar eigen inzicht een individueel strafonderzoek kan overnemen. Tegelijkertijd bepaalt de Grondwet dat de regering verantwoordelijk is voor het algemene vervolgingsbeleid en onder bijzondere omstandigheden, namelijk in het belang van de staatsveiligheid, bevelen kan geven aan de procureur-generaal. De stelling dat de president “geen enkele invloed” op het OM kan hebben, is daarom juridisch te absoluut.

Wat echter geheel losstaat van die staatsrechtelijke discussie, is het geslacht van de president.

Kritiek op president Jennifer Simons vanwege haar handelen of nalaten behoort tot het normale politieke debat. Maar de conclusie dat Suriname vanwege het functioneren van één vrouwelijke president “nooit meer een vrouw als president” zou moeten hebben, verschuift de discussie van het functioneren van een individuele bestuurder naar het geslacht van een hele groep.

De Grondwet is hierover helder: niemand mag onder meer op grond van geslacht worden gediscrimineerd. Ook bepaalt de Grondwet elders dat mannen en vrouwen gelijk zijn voor de wet.

Daarmee kan de uitspraak van Van Samson politiek en maatschappelijk als seksistisch, generaliserend en discriminerend worden bekritiseerd. Het is echter te vergaand om zonder juridische beoordeling te stellen dat hij daarmee automatisch een strafbaar discriminatiedelict heeft gepleegd. Grondwettelijke discriminatieverboden en strafrechtelijke aansprakelijkheid zijn niet hetzelfde. Voor strafbaarheid moet aan de precieze voorwaarden van een strafbepaling zijn voldaan.

Ook Van Samsons verwijzing naar eerdere protesten verdient nuance. Hij zei dat in het verleden bij controversiële gebeurtenissen mensen, waaronder milieuactivisten, de straat opgingen en dat het volgens hem nu “opvallend stil” is. Die uitspraak kan worden opgevat als kritiek op het uitblijven van maatschappelijke druk. Daaruit kan echter niet zonder meer worden geconcludeerd dat hij oproept tot onrust of onwettig verzet. Het recht op vreedzame betoging wordt bovendien door de Surinaamse Grondwet erkend.

De discussie moet daarom vooral gaan over de inhoud van zijn argumentatie. Van Samson mag de regering, de president, DNA, het Openbaar Ministerie en de media scherp bekritiseren. Hij mag ook vinden dat de kwikzaak in het openbaar behandeld had moeten worden. Maar wanneer hij daarbij stelt dat de president verantwoordelijk is voor een beslissing die constitutioneel bij DNA ligt, is die voorstelling niet volledig juist.

En wanneer hij vervolgens het handelen van een individuele president verbindt aan haar vrouw-zijn en daaruit concludeert dat Suriname nooit meer een vrouw tot president zou moeten kiezen, gaat zijn argument verder dan politieke kritiek op president Simons. Dan wordt een oordeel over één bestuurder gekoppeld aan het geslacht van alle potentiële vrouwelijke presidentskandidaten.

Dat is de kern van de discussie die niet kan worden weggezet met alleen het argument dat sprake zou zijn van framing.

Marie-Louise Vissers

Bronnen: interview Stanvaste Radio met Cedric van Samson; interview TBN Prime van 4 augustus 2026; Grondwet van de Republiek Suriname; informatie van De Nationale Assemblée over het comité-generaal; Korps Politie Suriname en overheidsinformatie over de Saramaccarivier.