Matawai-pasjesproject onder vuur: Granman Valentijn verwerpt beschuldigingen

Het Kabinet van de Granman der Matuariërs heeft in een officiële verklaring van 24 augustus krachtig gereageerd op een recente persconferentie over het Matawai-pasjesproject. Volgens het kabinet zijn tijdens die bijeenkomst de districtscommissaris van Boven-Saramacca, leden van het traditioneel gezag en het kabinet van granman Lesley Valentijn ten onrechte in verband gebracht met vermeende malversaties.

De verklaring stelt dat de persconferentie is georganiseerd door afgezette bestuursleden van Stichting Moeroe Moeroe Kreek en een jurist die volgens het kabinet al geruime tijd geen werkrelatie met het traditioneel gezag heeft. Namen van de betrokken initiatiefnemers worden in de verklaring niet genoemd. Daardoor kan op basis van het document niet worden vastgesteld wie precies welke beschuldigingen heeft geuit.

Centraal in het conflict staat het Matawai-pasjesproject, met de registratie en uitgifte van pasjes voor personen die actief zijn in het goudwinningsgebied. Het kabinet weerspreekt dat het om een persoonlijk initiatief van de districtscommissaris gaat. Ook de aantijgingen over financieel wanbeheer worden afgewezen. In de verklaring zijn echter geen financiële stukken, betalingsbewijzen of rechterlijke uitspraken opgenomen waarmee de beschuldigingen of de weerlegging daarvan zelfstandig kunnen worden getoetst.

Matawai-pasjesproject volgens kabinet onderdeel van overheidsbeleid

Volgens granman Valentijn en zijn kabinet wordt de procedure rond de pasjes gecoördineerd door de districtscommissaris in opdracht van het Kabinet van de President. Het zou gaan om een overheidsmaatregel die bedoeld is om de kleinschalige goudsector in het gebied beter te ordenen, toezicht mogelijk te maken en de veiligheid bij Bergi 21 en omliggende locaties te verbeteren.

Die uitleg sluit aan bij eerder bekendgemaakt overheidsbeleid voor het Moeroekreekgebied. Op 28 mei ondertekenden vertegenwoordigers van de overheid, de Matawai-gemeenschap en Zijin Rosebel Mines een protocol over beheer, registratie, veiligheid en toezicht bij alluviale goudwinning. De Surinaamse overheid meldde daarbij dat registratie en monitoring belangrijke onderdelen van de nieuwe afspraken vormen. Het kabinet plaatst het Matawai-pasjesproject binnen die bredere ordening.

Granman betwist mandaat achter persconferentie

Een tweede zwaar punt in de verklaring betreft de vraag wie namens het traditioneel gezag mag spreken. Volgens het kabinet is de bewuste persconferentie gehouden zonder medeweten, toezicht of formele toestemming van granman Valentijn en de bevoegde kapiteins. De aanwezigheid van één basja zou volgens de verklaring niet betekenen dat de bijeenkomst namens het volledige traditioneel gezag is gehouden.

Het kabinet trekt daarom de representatieve status van de bijeenkomst in twijfel. De uitlatingen die daar zijn gedaan, kunnen volgens de granman niet worden beschouwd als een standpunt van het legitieme traditioneel gezag. Dit is het standpunt van het kabinet zelf en vormt een belangrijk onderdeel van het geschil rond het Matawai-pasjesproject. In de verklaring is geen reactie opgenomen van de organisatoren van de persconferentie op deze lezing van de gebeurtenissen.

“De rust in Matawai mag volgens het kabinet niet worden ondermijnd door onbewezen beschuldigingen.”

Ook bevoegdheid voormalige bestuurders wordt aangevochten

Het kabinet stelt verder dat de initiatiefnemers van de persconferentie eerder als bestuursleden van Stichting Moeroe Moeroe Kreek zijn afgezet. Vanuit dat uitgangspunt zouden zij geen bevoegdheid meer hebben om namens de stichting op te treden. De verklaring verwijst daarbij naar de statuten van de stichting en naar Boek 2 van het Nieuw Surinaams Burgerlijk Wetboek.

Key News kan op basis van de verklaring alleen vaststellen dat het kabinet deze juridische positie inneemt. De onderliggende ontslagbesluiten, statuten en andere stukken waaruit de actuele bestuursbevoegdheid moet blijken, zijn niet als bijlage bij de verklaring gevoegd. Daarmee blijft voor onafhankelijke beoordeling relevant welke documenten de verschillende partijen kunnen overleggen.

Waarschuwing voor civiele en strafrechtelijke stappen

Granman Valentijn roept de betrokkenen op om zich te onthouden van verdere publicaties en handelingen die het kabinet als onrechtmatig, misleidend of ongegrond beschouwt. Als volgens het traditioneel gezag sprake blijft van desinformatie of aantasting van het wettig gezag, zegt het kabinet civielrechtelijke en strafrechtelijke mogelijkheden te zullen benutten.

De oproep rond het Matawai-pasjesproject is tevens gericht aan goudzoekers, ondernemers en bewoners in het Matawai-gebied. Zij worden gevraagd de officiële richtlijnen rond registratie, pasjes en veiligheid te blijven volgen en de rust te bewaren. Het kabinet koppelt die oproep nadrukkelijk aan de bredere ordening van de goudwinning en aan het voorkomen van nieuwe spanningen in het gebied.

Ordening bij Bergi 21 kent langere voorgeschiedenis

De discussie staat niet op zichzelf. In juni berichtte Key News al over overheidsingrijpen bij 21 Bergi, nadat vanuit de regering was gewezen op gevaarlijke goudwinningsactiviteiten en de noodzaak van regulering. Ook toen was duidelijk dat veiligheid, toegang tot het gebied en de positie van lokale goudzoekers gevoelige onderwerpen zijn.

Het huidige conflict voegt daar een bestuurlijke en juridische dimensie aan toe. Niet alleen de uitvoering van het pasjessysteem staat ter discussie, maar ook de vraag wie namens de Matawai-gemeenschap en betrokken organisaties bevoegd is om besluiten te nemen of publiekelijk standpunten te verkondigen.

Wederhoor blijft belangrijk in conflict rond pasjes

De officiële verklaring maakt duidelijk dat het kabinet van granman Valentijn de beschuldigingen resoluut afwijst en achter het Matawai-pasjesproject blijft staan. Tegelijk geeft het document uitsluitend de positie van het kabinet weer. Voor een volledig beeld zijn de precieze aantijgingen van de andere partij, de financiële en juridische stukken en een reactie op deze verklaring noodzakelijk.

De komende periode zal moeten blijken of de betrokken partijen hun standpunten met documenten kunnen onderbouwen en of het geschil via overleg wordt opgelost of verder juridiseert. Voor bewoners en goudzoekers is vooral van belang dat duidelijkheid ontstaat over bevoegdheden, betalingen, registratie en de regels die daadwerkelijk in het gebied gelden.