Op de Dag der Marrons sta ik, 57 jaar en van gemengde afkomst, stil bij wat ons land werkelijk bouwt: natievorming. Niet alleen wegen en wetten, maar vooral mensen. Saamhorigheid, wederzijds respect en liefde zijn de motor van Surinames vooruitgang.

Ik ben opgegroeid met verhalen over volharding: grootouders die in de regen met een zak rijst van 50 kg naar huis liepen, ouders die met weinig toch deelden, het gotong-royong-principe waarbij buren en familie samen de schutting timmeren of de fundering storten voor wie het even moeilijk had. Dat is voor mij Suriname: een land dat telkens opnieuw kiest voor omzien naar elkaar.

De Dag der Marrons herinnert ons eraan hoe vrijheid, waardigheid en zelfbeschikking zijn bevochten en bewaakt. Die erfenis is niet alleen van marrongemeenschappen; zij is ons nationaal kompas. Wie vooruit wil, kan niet om rechtvaardigheid, gezamenlijkheid en respect heen.

Natievorming is niet het uniform maken van verschillen. Het is leren dat diversiteit geen hindernis is maar een kracht. Ik ben zelf het product van die rijkdom: in mijn familie komen marron-, creoolse en inheemse wortels samen met Hindoestaanse en Javaanse vriendschappen. Dat maakt me niet verdeeld, maar gelaagd en vastbesloten om bruggen te blijven bouwen.

Natievorming Sterker dan tegenslag

De marron-geschiedenis leert dat gemeenschap sterker is dan tegenslag. Samen werken aan voedsel, samen waken over veiligheid, samen beslissen over de toekomst: dat is sociale veerkracht. In onze tijd betekent dat investeren in dorpsontwikkeling, landelijk onderwijs en toegang tot goede zorg en infrastructuur, maar óók in respectvolle participatie: mensen moeten gehoord worden, niet alleen geïnformeerd.

Een persoonlijke erfenis

In een van die soms eindeloze discussies met mijn inmiddels overleden grootvader leerde ik: “Wan kondre e gro, efu den sma e gro nanga en: een land groeit als z’n mensen met het land meegroeien.” Die les gaat over waardigheid. Je kunt het oneens zijn, maar nooit ontmenselijken. Je kunt verschillen, maar nooit verdelen.

Economische groei vraagt sociale lijm

We praten, zeker nu, vaak over begrotingen, leningen, industrie en export. Terecht. Maar er is een randvoorwaarde die zelden in tabellen past: vertrouwen. Ondernemers investeren waar rechtszekerheid en onderling respect bestaan. Arbeid bloeit waar veiligheid en fatsoen heersen. Toeristen komen terug waar gastvrijheid geen toeval is maar cultuur. Saamhorigheid is de lijm die cijfers betekenis geeft.

Onderwijs en taal als brug

Kinderen leren het beste als ze zichzelf terugzien in de klas: in voorbeelden, talen, verhalen. Sranantongo, talen uit het binnenland, Nederlands en Engels hoeven geen concurrenten te zijn; ze kunnen elkaar versterken. Onderwijs dat afkomst respecteert en ambitie voedt, levert burgers op die zichzelf en de ander waarderen. Daar begint natievorming die generatiebestendig is.

Politiek en bestuur: van tegen naar samenkracht

Onze politiek is soms scherp. Dat hoort erbij in een democratie. Maar scherpte mag nooit ontaarden in verachting. Transparantie, het erkennen van fouten en het betrekken van burgers zijn geen gunsten; het zijn plichten. Bestuur dat luistert, krijgt burgers die meedoen. En een samenleving die meedoet, draagt zwaardere, noodzakelijke economische en sociale hervormingen samen.

Wat we vandaag kunnen doen

Groet eerst, discussieer daarna. Respect is een gewoonte, geen gebeurtenis.
Vraag in elk debat: “Wie ontbreekt aan tafel?” en maak plaats voor die stem.
Kies in buurt, bedrijf en bestuur voor “wij” in plaats van “zij”.
Beloon voorbeeldig gedrag: vrijwilligerswerk, schoonmaakacties, mentorprogramma’s, buurtinitiatieven.
Leer kinderen dat liefde geen zwakte is maar een publieke deugd: zorg, eerlijkheid, trouw aan het algemeen belang.

Liefde als werkwoord

Liefde voor Suriname is geen gevoel alleen; het is een werkwoord. Het is opstaan voor elkaar, ook als je het niet helemaal eens bent met elkaar. Het is ‘mi kondre tru’ zeggen en dat bewijzen in daden: op school, op het werk, in de buurt. Saamhorigheid, wederzijds respect en liefde zijn geen zachte woorden; het zijn harde voorwaarden voor ontwikkeling. Op de Dag der Marrons bevestigen we die keuze. Niet voor een dag, maar voor elke dag die komt.