De aankomst van duizenden militairen uit El Salvador in Haïti geeft sommige inwoners nieuwe hoop op veiligheid. Tegelijk groeit de bezorgdheid over het mandaat van de buitenlandse troepen en de gevolgen van de militaire operaties voor burgers.
De inzet van Salvadoraanse troepen in Haïti is in korte tijd aanzienlijk uitgebreid. Volgens internationale berichtgeving waren op woensdag 28 oktober ongeveer 2.000 Salvadoriaanse militairen in het Caribische land aanwezig. De regering van El Salvador overwoog de troepenmacht uit te breiden tot ongeveer 2.500 personen.
De militaire versterkingen volgen op een gewapende aanval van 18 oktober, waarbij vier Salvadoriaanse luchtvaarttechnici van de internationaal ondersteunde veiligheidsmissie vermist raakten. De militairen werden aangevallen in een gebied onder controle van gewapende bendes, ten oosten van de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince.
President Nayib Bukele van El Salvador heeft verklaard dat de militaire operatie in de eerste plaats bedoeld is om de vier vermiste landgenoten terug te vinden. De omvang en snelheid van de inzet roepen echter vragen op over het werkelijke mandaat, de duur van de operatie en de verhouding met de Haïtiaanse autoriteiten.
Salvadoraanse troepen in Haïti zorgen voor verdeeldheid
Volgens een uitgebreid onderzoek van de Miami Herald reageren inwoners van Haïti verschillend op de komst van de militairen. Sommige burgers hopen dat de buitenlandse troepen erin slagen gewapende bendes terug te dringen, nadat eerdere internationale veiligheidsoperaties onvoldoende verbetering hebben gebracht.
Tegelijk vrezen anderen dat de militaire versterkingen kunnen leiden tot meer gewapende confrontaties in dichtbevolkte woongebieden. Vooral de onduidelijkheid over de bevelstructuur en de bevoegdheden van de Salvadoriaanse militairen vormt volgens deskundigen een belangrijk aandachtspunt.
Snelle uitbreiding na verdwijning militairen
De eerste honderd Salvadoriaanse speciale eenheden werden volgens de Miami Herald op 22 oktober naar Haïti gestuurd. Daarna volgden meerdere transportvluchten met militair personeel en materieel. Ook Amerikaanse militaire transportvliegtuigen zijn volgens internationale berichtgeving ingezet om de verplaatsing mogelijk te maken.
Bukele verklaarde donderdag 29 oktober dat zijn regering ongeveer 90 procent van de kosten van de operatie draagt. Hij benadrukte dat El Salvador niet uit is op de bezetting van Haïti of de overheersing van de Haïtiaanse bevolking. De president houdt vast aan het doel om de vier vermiste militairen terug te halen.
Onduidelijkheid over bevel en juridische basis
De komst van zoveel buitenlandse militairen heeft een discussie veroorzaakt over de nationale soevereiniteit van Haïti. Volgens de Miami Herald was bij het begin van de versterkingen nog geen formele overeenkomst ondertekend die de juridische positie van de extra Salvadoriaanse troepen regelt. Over de precieze afspraken bestaat nog onduidelijkheid.
Daarbij speelt ook de aanwezigheid van verschillende veiligheidsorganisaties een rol. De Haïtiaanse politie, het nationale leger, de internationale Gang Suppression Force en particuliere beveiligingseenheden zijn betrokken bij de strijd tegen de bendes. Zonder duidelijke coördinatie kunnen problemen ontstaan rond verantwoordelijkheden en de bescherming van burgers.
Meer buitenlandse militairen bieden hoop, maar zonder duidelijke afspraken blijft de veiligheid van burgers onzeker.
Burgerbevolking krijgt opnieuw met geweld te maken
De humanitaire organisatie Artsen zonder Grenzen waarschuwde op 28 oktober voor een verdere verslechtering van de veiligheidssituatie. Tussen 18 en 26 oktober behandelde de organisatie dertig mensen die gewond waren geraakt door geweervuur of explosies van drones.
Onder de gewonden bevinden zich vrouwen en kinderen. Volgens de hulporganisatie worden medische voorzieningen steeds moeilijker bereikbaar doordat wegen en bruggen geblokkeerd zijn. Ook moesten mobiele medische activiteiten en de distributie van gezuiverd drinkwater in bepaalde gebieden worden opgeschort.
Aanpak van Bukele niet zomaar toepasbaar
President Bukele heeft in El Salvador internationale bekendheid gekregen door zijn strenge optreden tegen georganiseerde misdaad. Zijn veiligheidsbeleid heeft geleid tot een sterke afname van het bendegeweld, maar kreeg ook kritiek van mensenrechtenorganisaties vanwege massale arrestaties en zorgen over rechtsbescherming.
Deskundigen benadrukken dat Haïti een andere situatie kent. Criminele organisaties beschikken er over zware wapens, uitgebreide netwerken en kennis van het lokale terrein. Bovendien zijn overheidsinstellingen ernstig verzwakt. Een aanpak die in El Salvador resultaten heeft opgeleverd, hoeft daarom niet automatisch hetzelfde effect te hebben in Haïti.
Politieke crisis bemoeilijkt herstel van Haïti
De veiligheidsproblemen vallen samen met een langdurige politieke crisis. Sinds de moord op president Jovenel Moïse in juli 2021 heeft Haïti geen gekozen president meer. De organisatie van nieuwe verkiezingen wordt voortdurend bemoeilijkt door bendegeweld en het beperkte gezag van de overheid.
Volgens Associated Press heeft de voorlopige kiesraad inmiddels nieuwe verkiezingsdata bekendgemaakt. De eerste ronde staat gepland voor 18 juli 2027 en de tweede ronde voor 4 oktober 2027. De oorspronkelijke verkiezingsdatum van 13 december 2026 is daarmee verlaten.
Waarom de ontwikkelingen ook voor Suriname relevant zijn
De crisis in Haïti raakt ook Suriname, omdat beide landen lid zijn van de Caribische Gemeenschap, CARICOM. Deze regionale organisatie ondersteunt diplomatieke inspanningen om veiligheid en democratisch bestuur in Haïti te herstellen. De ontwikkelingen zijn daarmee van belang voor het gezamenlijke veiligheidsbeleid binnen de Caribische regio.
CARICOM benadrukte eerder dat internationale veiligheidstroepen nauw moeten samenwerken met de Haïtiaanse autoriteiten. Ook moeten de omstandigheden worden geschapen waaronder burgers veilig aan verkiezingen kunnen deelnemen. Key News publiceerde eerder een uitgebreide analyse over de crisis in Haïti en de betekenis daarvan voor Suriname.
Onzekerheid over resultaten van militaire operatie
Voorlopig is niet duidelijk of de uitbreiding van de Salvadoriaanse troepenmacht op korte termijn tot een verbetering van de veiligheid zal leiden. Ook bestaat nog geen volledige publieke duidelijkheid over de verblijfplaats van de vier vermiste militairen en de voorwaarden waaronder de extra troepen zullen opereren.
De komende periode zal vooral moeten blijken hoe El Salvador, de Haïtiaanse regering en de internationale veiligheidsmissie hun werkzaamheden op elkaar afstemmen. Voor de bevolking staat daarbij niet alleen het terugdringen van de bendes centraal, maar ook de mogelijkheid om zonder gevaar naar school, werk of een ziekenhuis te gaan.
