Opinie: Monroe Doctrine 3.0

Wie de wereld van vandaag aandachtig bekijkt, ziet geen losse incidenten, maar patronen. Patronen die angstaanjagend veel lijken op wat zich afspeelde in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Ook toen dacht men dat economische druk, militaire spierballen en morele superioriteit oorlog konden voorkomen. Het resultaat kennen we: de Tweede Wereldoorlog.

Vandaag, in 2025 en 2026, staan we opnieuw op een kruispunt. Niet met exact dezelfde spelers of ideologieën, maar met dezelfde onderliggende dynamiek: machtsverschuiving, blokvorming en een wereldorde die haar houdbaarheidsdatum heeft bereikt.

In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog zag de wereld hoe grootmachten hun invloedssferen begonnen af te bakenen. Economische sancties werden ingezet als wapen. Militaire oefeningen werden defensief genoemd, terwijl iedereen wist dat ze vooral bedoeld waren als waarschuwing. Neutraliteit werd steeds moeilijker; landen werden gedwongen te kiezen.

Dat is exact waar we nu opnieuw staan.

De wereld splitst zich steeds duidelijker in blokken. Aan de ene kant de Verenigde Staten en hun bondgenoten, aan de andere kant een groeiend BRICS(+)-blok, waarin landen als China, Rusland en Iran elkaar vinden. Niet uit vriendschap, maar uit noodzaak. Net als toen.

De Verenigde Staten presenteren zich nog altijd als hoeder van democratie en internationale orde. Maar steeds vaker wordt zichtbaar wat veel landen al lang voelen: die orde is selectief. Sancties voor de een, uitzonderingen voor de ander. Soevereiniteit als principe, behalve wanneer het Amerikaanse belangen schaadt. Internationale regels, zolang ze niet botsen met strategische doelen.

Hier zien we de herleving van een oude doctrine in een nieuw jasje: de Monroe Doctrine 3.0.

Oorspronkelijk bedoeld om Europese inmenging in het westelijk halfrond tegen te houden, groeide de Monroe-doctrine via de Roosevelt Corollary uit tot een rechtvaardiging voor Amerikaanse interventies in Latijns-Amerika. Vandaag is die doctrine niet langer geografisch beperkt. Ze is mondiaal geworden.

Venezuela is daarvan een pijnlijk voorbeeld. Dreigementen, economische wurggrepen en openlijke inmenging worden gelegitimeerd met termen als veiligheid, democratiebescherming en narcoterrorisme. De woorden zijn veranderd, de logica niet.

BRICS: ook geen heil

Het is belangrijk dit scherp te stellen: BRICS is geen vredesbeweging. China, Rusland en Iran handelen primair uit eigenbelang. Maar hun toenadering is geen toeval; het is een reactie.

Wanneer één macht probeert de wereldorde te bevriezen in haar voordeel, zoeken anderen naar alternatieven. China investeert wereldwijd, bouwt handelsroutes en sluit energie- en defensiedeals. Rusland zoekt strategische ruimte. Landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika willen ademruimte buiten het westerse financiële en politieke keurslijf.

BRICS is geen oorzaak van de spanningen; het is een gevolg ervan.

Waar Amerika traditioneel militair domineert, speelt China het lange spel: havens, infrastructuur, grondstoffen, technologie. Geen tanks, maar contracten. Toch wordt ook dit door Washington steeds vaker gezien als een existentiële bedreiging.

En dat is gevaarlijk. Want wanneer economische concurrentie wordt geframed als vijandige inmenging, verschuift de logica van markt naar macht, van handel naar confrontatie. Dat is precies hoe economische oorlogen in het verleden omsloegen in echte oorlogen.

De grote vraag is niet óf we richting conflict bewegen, maar welke vorm het zal aannemen. Een klassieke Derde Wereldoorlog met frontlinies en massale legers lijkt onwaarschijnlijk, maar een hybride oorlog is al volop gaande: cyberaanvallen, sancties, proxyconflicten, informatieoorlog, militaire oefeningen die net onder de escalatiegrens blijven.

Dit lijkt op een nieuwe Koude Oorlog, maar dan sneller, instabieler en gevaarlijker dan de vorige. Met kernwapens, AI en hypersonische wapens als achtergrondruis.

En Suriname?

Hier wordt het persoonlijk.

In 1945 speelde Suriname een stille maar cruciale rol. Ons bauxiet voedde de geallieerde oorlogsmachine. Maar we hadden geen stem. We waren een kolonie: een leverancier, geen speler. Vandaag zijn we onafhankelijk. En opnieuw staan we op een kruispunt. Met olie en gas in het vooruitzicht wordt Suriname opnieuw strategisch interessant. Niet militair, maar economisch. En precies daar schuilt het gevaar én de kans.

In een wereld die terugvalt in blokdenken, zal de druk toenemen om te kiezen. Maar onze kracht ligt juist in strategische wijsheid, niet in haastige loyaliteit. Suriname hoeft geen pion te worden in een grootmachtspel. We hebben de kans om te leren van het verleden dat ons toen monddood maakte.

Geschiedenis herhaalt zich niet letterlijk, maar ze herkent zichzelf. Wat we nu zien — de heropleving van invloedssferen, economische dwang, morele hypocrisie en militaire signalering — is geen toeval. Het is het symptoom van een wereldorde die haar balans heeft verloren. Monroe Doctrine 3.0 is geen beleid; het is een reflex. En reflexen zijn gevaarlijk wanneer de wereld complexer is dan ooit.

De vraag is niet wie deze strijd wint. De vraag is of de wereld het zich kan veroorloven dat niemand toegeeft.

Ryan Lewis