Een nieuw rapport van de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) waarschuwt dat 14 van de 39 landen in de Amerika’s onvoldoende zorgpersoneel hebben. Zonder directe actie dreigt tegen 2030 een tekort van 600.000 tot 2 miljoen zorgverleners.
De gezondheidszorg in de Amerika’s stevent af op een ernstig personeelstekort dat de toegang tot universele zorg ernstig in gevaar kan brengen. Dit blijkt uit het PAHO-rapport The Health Workforce in the Americas: Regional Data and Indicators. Het rapport stelt vast dat een aanzienlijk aantal landen niet genoeg artsen, verpleegkundigen en verloskundigen heeft om aan de basisbehoeften van hun bevolking te voldoen.
“Zonder zorgverleners kunnen we niet spreken van universele toegang of dekking”, stelt PAHO-directeur Dr. Jarbas Barbosa. “Dit rapport levert concrete data waarmee we kunnen investeren in opleiding, behoud en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden voor zorgpersoneel”.
Grote ongelijkheid tussen landen
Hoewel het regionaal gemiddelde van 66,57 zorgverleners per 10.000 inwoners het WHO-streefcijfer van 44,5 overschrijdt, zijn de verschillen tussen landen schrijnend. Zo heeft Haïti slechts 6,38 zorgverleners per 10.000 inwoners en Honduras 7,13, terwijl Cuba en de Verenigde Staten bijna vier keer boven het streefcijfer zitten. Oorzaken zijn onder andere beperkte opleidingscapaciteit, vergrijzing, migratie (vooral in het Caribisch gebied) en ongelijke spreiding van personeel.
Het rapport analyseert acht sleutelberoepen: artsen, verpleegkundigen, verloskundigen, tandartsen, apothekers, fysiotherapeuten, psychologen en wijkgezondheidswerkers. Vooral binnen de verpleegkunde is veel informatie beschikbaar. De beroepsgroep is overwegend vrouwelijk (bijna 90%) en kent een grote variatie in dichtheid – van 131,5 per 10.000 in de VS tot slechts 3,84 in Haïti.
Beperkte beschikbaarheid van psychologen en verloskundigen
Slechts 14 landen hebben betrouwbare cijfers over psychologen. Argentinië (17,98 per 10.000) en Costa Rica (16,85) scoren het hoogst. Ondanks hun sleutelrol in de geestelijke gezondheidszorg blijven data over deze beroepsgroep schaars. Dat geldt ook voor wijkgezondheidswerkers, met uitzondering van Brazilië en enkele Caribische landen.
Wat betreft verloskundigen blijkt dat deze beroepsgroep hoofdzakelijk vertegenwoordigd is in Engelssprekende Caribische landen zoals Antigua en Barbuda, en in enkele Zuid-Amerikaanse landen zoals Chili.
Leeftijd en toekomst van het zorgpersoneel
Het merendeel van het zorgpersoneel in de regio is tussen de 35 en 44 jaar oud, maar in landen zoals de VS en Guatemala is bijna de helft van de artsen ouder dan 55. Dit benadrukt de noodzaak om nieuwe generaties op te leiden en in dienst te nemen.
“Zonder beslissend ingrijpen zullen deze tekorten de responscapaciteit van gezondheidssystemen beperken”, waarschuwt Dr. James Fitzgerald, directeur van PAHO’s afdeling Gezondheidssystemen en -diensten. “Met goede informatiesystemen en technische samenwerking kunnen we meer professionals opleiden en inzetten waar ze het hardst nodig zijn – zoals in rurale en gemarginaliseerde gebieden”.
Oplossingen gericht op data
PAHO roept landen op om systemen voor personeelsdata in de zorg te versterken (HRHIS), meer te investeren in opleidingen voor verloskundigen en psychologen, en sectoroverschrijdend beleid te ontwikkelen om talent te behouden.
Volgens het rapport is het niet voldoende om simpelweg meer zorgverleners op te leiden. Het gaat erom dat zij over de juiste vaardigheden beschikken en terechtkomen in de gemeenschappen die de zorg het hardst nodig hebben. “De uitdaging is niet alleen om meer zorgprofessionals te hebben, maar ook om ze op de juiste plekken in te zetten”, aldus Dr. Barbosa.
