Vraag: wanneer ontstaat het echt feestgevoel dat voor de meeste Surinamers bij Owru Yari hoort? Voor sommigen begint het al met kerst, voor anderen bij de eerste aankondigingen van de tientallen feestjes. Of misschien pas wanneer de geur van kruitdamp zich begint te verspreiden.
Nu een andere vraag: wanneer begint bij de meesten de verkiezingsroes? Voor sommigen misschien nooit. Voor anderen zal het antwoord net zo uiteenlopen als bij de eerste vraag. Voor mij begint het met de publicatie van de eerste peilingen: schattingen, projecties en mogelijke uitslagen.
Toen ik de peiling van Jair Schalkwijk en Ajay Gopalray zag, dacht ik direct: er is werk aan de winkel. Wroko Opo! Voor alle partijen, welteverstaan. Bij nadere inspectie bleek dat deze peiling is uitgevoerd in de tweede helft van 2024. Sindsdien is er veel gebeurd.
Daarbij hoort onmiskenbaar het overlijden van NDP-voorman Desi Bouterse. Dit betekent dat de peiling mogelijk al achterhaald is. Tegelijkertijd voegt het een extra dimensie toe aan een van de belangrijkste vragen: wie vult het electorale vacuüm op dat Desi achterlaat?
NDP: de comeback van een ruïne
Hoe belangrijk dat antwoord is, blijkt uit de peiling: de NDP zou op 25 mei 14 zetels kunnen binnenhalen, het hoogst aantal van alle partijen. Dat de partij die in 2020 – voor de zoveelste keer – een ruïne achterliet, binnen vijf jaar weer zoveel kiezers aan zich bindt, zal sommigen verbazen.
Wie niet oplette, zag niet hoe de NDP opnieuw inzette op negatieve beïnvloeding: zorg ervoor dat president Chan en zijn VHP maximaal gehaat zijn, en het komt goed met de NDP. Vanuit de oppositie groeit een partij nu eenmaal vooral door de zittende macht aan te vallen en zwart te maken.
Dat de NDP daartoe in staat was, is geen toeval: het was gepland. In 2020 werd bewust een enorme ravage achtergelaten, wetende dat het jaren zou duren om de schade te herstellen. In de tussentijd zou het volk lijden en dus diep ontevreden zijn. En wie is daar dan verantwoordelijk voor? Chan en de VHP.
De NDP wist uit ervaring dat, vooral via sociale media, het relatief eenvoudig is om juist de armsten boos te maken op degenen die de pijnlijke maatregelen nemen om de opzettelijke vernielingen te repareren. Het werkte: de NDP staat op nummer één in de peiling.
Maar nu is Desi weg. Hij stond garant voor meer dan 30.000 stemmen in Paramaribo en het over de streep trekken van zeker drie zetels. Wie moet nu die duizenden kiezers binnenhalen? Blijven ze bij de NDP? De uiterst domme en racistische uitspraken van hun nieuwe beoogde paarse “superster” Pakittow op 22 februari in Ocer hebben in ieder geval niet geholpen.
NPS: de underdog met momentum?
Bij de NPS likken ze ongetwijfeld hun lippen: de partij staat in de peiling op een tweede plek met 8 zetels, een groei van bijna 200 procent. En dat was nog vóór Desi’s overlijden en Pakittow’s uitspraken. Er kan dus nog wat bij komen. Niet alleen door kiezers weg te snoepen bij een verzwakte NDP, maar ook door de enorme groep zwevende kiezers: goed voor maar liefst 10 zetels.
Van alle gevestigde partijen heeft de NPS het meest de rust weten te bewaren. Geen interne onrust en geen domme uitspraken die blijven doorwerken. Dat past uitstekend bij het imago van de NPS als de partij van financieel-bestuurlijke orde, monetaire stabiliteit en wet en recht.
Dat is precies wat veel kiezers willen. Met alles wat er in de laatste maanden is gebeurd, kan de NPS zelfs de NDP voorbijstreven en de grootste partij worden. Na herhaald verlies en tegenslagen lijkt NPS-voorzitter Gregory Rusland eindelijk de wind in de rug te hebben.
VHP: van absolute macht naar harde realiteit
Dat de VHP zou terugvallen na de monsterzege van 20 zetels in 2020, stond vast. Maar dat de partij van president Chan mogelijk dertien zetels verliest en terugvalt naar zeven, is een stevige klap. De NDP heeft onophoudelijk ingehakt op de VHP en de partij heeft het zichzelf ook niet makkelijk gemaakt door een reeks gebroken beloften en de geur van vriendjespolitiek en nepotisme.
Toch heeft de VHP nog tijd om te snoepen uit de buffer van 10 zetels aan zwevende kiezers en de schade te beperken. Want hoe dan ook, de rotzooi die de NDP achterliet, is grotendeels opgeruimd. Misschien zijn meer kiezers dan verwacht gevoelig voor die boodschap. Maar dat de VHP, rake klappen krijgt op 25 mei, lijkt onvermijdelijk.
ABOP en PL: kopieergedrag werkt niet altijd
Dat ook de ABOP, nu met 9 zetels, gaat inleveren, is geen verrassing. Volgens de projecties blijft de partij van Ronnie Brunswijk steken op 4 zetels. Het gewijzigde kiesstelsel speelt daarbij een grote rol.
De ABOP probeerde het NDP-model te kopiëren: een leider neerzetten die de achterban bekoort en als alwetend wordt gepresenteerd. De gedachte was: als Ronnie er alleen maar is, komt het goed. Niet dus.
Toch zou de ABOP nog niet de grootste verliezer zijn. Die twijfelachtige eer lijkt weggelegd voor de PL van Paul Somohardjo en Bronto Somohardjo. Volgens de peiling blijft de PL steken op slechts één zetel. Als dat werkelijkheid wordt, is de partij praktisch uitgespeeld.
A-20: een kleine verrassing?
Opvallend is dat A-20, de samenwerking tussen DOE en PRO, met twee zetels net boven de PL eindigt. Als Steven Reyme en zijn team het slim spelen, zit er wellicht nog wat extra in het vat.
Reyme lijkt onder andere militairen te willen aantrekken door zich op hun belangen te richten. Hij belooft betere zorg en aandacht voor hun positie, mocht A-20 regeringsmacht krijgen. Een slimme zet? Gezien de nieuwe verkiezingsregels in elk geval niet verkeerd.
Wroko Opo!
Hoe dan ook, de komende weken worden een strijd om elke stem en elke zetel. Voor alle partijen geldt: Wroko Opo! Wat je zelf niet binnenhaalt, gaat naar een ander.
