Zeven organisaties willen eerst overleg over 5 kilometerstraalwet

De bezorgdheid over de 5 kilometerstraalwet is vastgelegd in een open brief van Stichting Mulokot en haar partners. De organisaties erkennen dat bescherming van de woon en leefgebieden van Inheemse en Tribale gemeenschappen noodzakelijk is, maar stellen dat de huidige wet het fundamentele vraagstuk van de collectieve grondenrechten niet oplost.

Volgens Mulokot kan een vaste zone van vijf kilometer rond een dorpskern niet gelijk worden gesteld aan een traditioneel leefgebied. Gemeenschappen maken voor jacht, visserij, landbouw, rituelen en andere vormen van levensonderhoud gebruik van gebieden die veel verder kunnen reiken dan de directe omgeving van het dorp.

De organisaties vrezen daarom dat bescherming binnen een beperkte straal onvoldoende zekerheid biedt. Gebieden buiten de zone kunnen volgens hen nog steeds van groot sociaal, cultureel en economisch belang zijn voor de gemeenschappen, ook wanneer daar geen permanente bewoning plaatsvindt.

Bezwaren tegen 5 kilometerstraalwet

Mulokot wijst erop dat het debat over de wet niet los kan worden gezien van uitspraken van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens over collectieve rechten van Inheemse en Tribale volken in Suriname. In onder meer de zaak van de Kaliña en Lokono volken werd Suriname opgedragen maatregelen te treffen voor erkenning, afbakening en bescherming van traditionele gebieden.

De stichting en haar partners stellen dat een tijdelijke beschermingswet niet mag leiden tot nieuw uitstel van een definitieve wettelijke regeling van de collectieve grondenrechten. Zij vragen de regering daarom om naast eventuele noodmaatregelen ook een duidelijk tijdpad te presenteren voor de uitvoering van internationale verplichtingen.

Een tijdelijke bescherming mag permanente erkenning van collectieve grondenrechten niet vervangen.

Participatie en toestemming centraal

Een belangrijk onderdeel van de kritiek betreft de manier waarop besluiten over traditionele gebieden worden voorbereid. Mulokot stelt dat Inheemse en Tribale volken daadwerkelijk en betekenisvol moeten kunnen deelnemen aan besluitvorming over hun grondgebied.

Daarbij verwijzen de organisaties naar het principe van Free, Prior and Informed Consent, vaak aangeduid als FPIC. Dat beginsel houdt volgens de organisaties in dat gemeenschappen vooraf, vrij en op basis van voldoende informatie betrokken moeten worden bij besluiten die hun rechten, leefomgeving of traditionele gebieden kunnen raken. Zij moeten ook voldoende ruimte krijgen om intern overleg te voeren en zelfstandig een standpunt te bepalen.

Regering noemt wet tijdelijke bescherming

De regering heeft eerder aangegeven dat de Wet Bescherming Woon- en Leefgebieden bedoeld is als tijdelijke bescherming en niet als vervanging van een uiteindelijke regeling van de grondenrechten. President Jennifer Simons sprak in juli met traditionele gezagsdragers over de wet en over maatregelen die onder meer de uitgifte van concessies in beschermde gebieden moeten tegengaan. Meer hierover is te lezen bij de Surinaamse overheid.

Presidentieel adviseur Edgar Dikan, voorzitter van de werkgroep Decentralisatie en Grondenrechten, heeft aangegeven dat de maatregel moet voorkomen dat de overheid zonder meer rechten aan derden verstrekt binnen beschermde woon en leefgebieden. De regering ziet de regeling als een manier om schade en conflicten te voorkomen terwijl verder wordt gewerkt aan het bredere grondenrechtenvraagstuk.

Eerdere kritiek op vijf kilometerzone

Ook vanuit andere Inheemse organisaties bestaan al langer bezwaren tegen de voorgestelde begrenzing. Key News berichtte eerder dat de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname, VIDS, kritiek heeft op de vijf kilometerzone. Volgens VIDS strekken traditionele gebruiksgebieden zich vaak veel verder uit dan de directe omgeving van een dorp.

Mulokot en haar partners vragen president Simons nu eveneens om niet overhaast tot afkondiging van de 5 kilometerstraalwet over te gaan. Eerst zou volgens hen een breed en betekenisvol consultatieproces moeten plaatsvinden met de gemeenschappen die rechtstreeks door de wet worden geraakt. Ook moet duidelijk worden welke concrete stappen de regering zal zetten richting wettelijke erkenning van collectieve grondenrechten.

Mulokot vraagt structurele oplossing

De organisaties waarschuwen daarnaast voor politieke beïnvloeding van het grondenrechtenvraagstuk. Volgens de open brief leert de politieke geschiedenis van Suriname dat economische en politieke belangen soms zwaar kunnen wegen bij beslissingen over grond en natuurlijke hulpbronnen. Bescherming van traditionele gebieden mag daarom volgens Mulokot niet afhankelijk zijn van de regering die op een bepaald moment aan de macht is.

De open brief is behalve door Stichting Mulokot ondersteund door de Organisatie van Inheemsen in Suriname, OIS, Scv Juku Jume Maro, Stichting Key Holders of Sustainable Environment, Vereniging van Saamaka Gemeenschappen, Making Waves en Inheems Kollectief Suriname, IkSur.

De discussie over de 5 kilometerstraalwet raakt daarmee opnieuw aan de vraag hoe Suriname op korte termijn bescherming kan bieden tegen verdere aantasting van traditionele gebieden, zonder dat de structurele erkenning van collectieve grondenrechten opnieuw voor onbepaalde tijd wordt verschoven.