Internationale controle moet duidelijkheid geven over oorsprong ingevoerde vis

De visimport en -export die centraal staat in het onderzoek betreft vis die volgens de beschikbare informatie vanuit China tijdelijk naar Suriname werd gebracht en daarna naar andere landen in het Caribisch gebied werd uitgevoerd. Douanechef Patricia Herfst-Macintosh zegt dat het Surinaamse deel van het onderzoek inmiddels is afgerond, maar dat de controle buiten Suriname nog niet is afgesloten.

Het internationale deel richt zich vooral op de vraag welke oorsprong bij de uitvoer van de vis is opgegeven en of die informatie overeenkomt met de feitelijke herkomst van de goederen. Dat is van belang, omdat de oorsprong van een product gevolgen kan hebben voor de documenten, douanebehandeling en mogelijke handelsvoordelen bij verdere uitvoer.

De kwestie kwam in juni publiekelijk aan het licht, nadat douanier Remo Durham in ABC Actueel melding maakte van vermeende onregelmatigheden binnen de Douane. Hij stelde onder meer dat vis uit China tijdelijk werd ingevoerd en later als Surinaams product zou worden uitgevoerd. Die beschuldiging is niet als vastgesteld feit gepresenteerd en vormde aanleiding voor nader onderzoek.

Onderzoek na eerdere aantijgingen over visimport en -export

Key News berichtte eerder dat de Belastingdienst de aantijgingen ernstig noemde, maar benadrukte dat mogelijke misstanden met concrete informatie en via de daarvoor bestemde procedures moeten worden onderzocht. De dienst stelde toen dat de Douane werkt met wettelijke voorschriften, interne controles en toezichtmechanismen.

Ook in De Nationale Assemblee werd de zaak besproken. Verschillende parlementariërs vroegen aandacht voor mogelijke belastingderving en voor de manier waarop signalen over vermeende misstanden binnen de Douane worden behandeld. Daarbij werd de viskwestie genoemd als een van de voorbeelden waarvoor duidelijkheid werd gevraagd.

Tijdelijke invoer betekent niet automatisch Surinaamse oorsprong

Bij tijdelijke invoer worden goederen niet zonder meer onderdeel van de Surinaamse markt. Volgens de uitleg van Herfst-Macintosh blijft een dergelijke lading onder een douaneprocedure vallen totdat aan de voorwaarden voor verdere uitvoer is voldaan. Daarbij kunnen controle, documentatie en een financiële zekerheid onderdeel zijn van het proces.

De kern van de huidige internationale controle ligt daarom niet alleen bij de vraag of de vis Suriname is binnengekomen en weer heeft verlaten. Er wordt ook gekeken naar wat op de exportdocumenten is vermeld en welke instantie verantwoordelijk is voor het vaststellen of bevestigen van de oorsprong.

De internationale controle moet duidelijk maken of de opgegeven oorsprong van de vis overeenkomt met de documenten.

Douane stelt oorsprong van vis niet zelfstandig vast

Herfst-Macintosh benadrukt dat de Douane niet zelf bepaalt waar vis oorspronkelijk vandaan komt. De dienst controleert de documenten die bij invoer en uitvoer worden aangeboden en moet optreden wanneer blijkt dat gegevens niet juist zijn of niet overeenkomen met de geldende voorschriften.

Bij de controle zijn daarom ook andere instanties betrokken. De Douane werkt volgens haar samen met onder meer de Visserijdienst en het Viskeuringsinstituut. Voor het internationale deel zijn daarnaast contacten gelegd met CARICOM en de Europese Unie. ABC Suriname meldde eerder dat het onderzoek zorgvuldig wordt uitgevoerd voordat eventuele besluiten worden genomen.

CARICOM regels maken herkomst belangrijk

Binnen CARICOM bestaan regels voor het bepalen van de oorsprong van goederen. Voor vis en andere mariene producten gelden specifieke voorwaarden om te kunnen worden aangemerkt als goederen van oorsprong uit een lidstaat. Ook de bewijsstukken waarmee oorsprong wordt aangetoond, spelen daarbij een belangrijke rol.

Die regels zijn relevant voor de visimport en -export, omdat het enkele feit dat goederen via Suriname worden opgeslagen, gesorteerd of opnieuw uitgevoerd niet automatisch betekent dat zij Surinaamse oorsprong krijgen. Welke regels precies op de onderzochte zendingen van toepassing zijn, hangt onder meer af van de bestemming, de gevolgde procedure en de aard van eventuele verwerking. De officiële CARICOM regels voor oorsprong bevatten hiervoor specifieke voorwaarden.

Nog geen publieke duidelijkheid over uitkomst nationaal onderzoek

Hoewel Herfst-Macintosh zegt dat het nationale deel van het onderzoek is afgerond, is nog niet publiek gemaakt welke concrete bevindingen daaruit zijn voortgekomen. Ook is niet bekendgemaakt of bij de onderzochte zendingen daadwerkelijk overtredingen zijn vastgesteld of dat maatregelen tegen personen of bedrijven worden voorbereid.

Dat onderscheid is belangrijk, omdat de oorspronkelijke meldingen beschuldigingen betroffen. Zolang de resultaten van het onderzoek niet volledig openbaar zijn en de internationale controle nog loopt, kan niet worden vastgesteld of er daadwerkelijk sprake is geweest van belastingontduiking, onjuiste oorsprongsverklaringen of andere overtredingen.

Entrepots en procedures opnieuw doorgelicht

De Douane heeft volgens Herfst-Macintosh intussen alle entrepots geëvalueerd en bestaande procedures opnieuw bekeken. Waar nodig zijn werkwijzen aangepast en opnieuw vastgelegd. Daarmee wil de dienst voorkomen dat onduidelijkheden in procedures ruimte laten voor fouten of mogelijk misbruik.

De evaluatie betekent dat de kwestie breder wordt benaderd dan alleen de specifieke zendingen met vis. Ook wordt gekeken naar de manier waarop goederen worden gevolgd vanaf binnenkomst tot verdere uitvoer en naar de informatie die verschillende diensten tijdens dat proces met elkaar uitwisselen.

Digitale controle moet visimport en -export beter volgen

Een volgende stap is het verbeteren van digitale controlemechanismen. De Douane onderzoekt mogelijkheden om zendingen en scheepsbewegingen beter te volgen. Een betere digitale registratie moet het eenvoudiger maken om gegevens uit verschillende fasen van de invoer en uitvoer met elkaar te vergelijken.

Voor de visimport en -export kan dat betekenen dat sneller zichtbaar wordt wanneer informatie over een lading, herkomst, opslaglocatie of bestemming verandert. Zo kan de Douane afwijkingen eerder signaleren en beter vastleggen welke dienst of functionaris op welk moment een document heeft gecontroleerd.

Internationale uitkomst blijft bepalend

De internationale controle is nu het belangrijkste openstaande onderdeel van de zaak. Daarbij moet duidelijk worden of de informatie die buiten Suriname bij de verdere invoer van de vis is gebruikt, overeenkomt met de gegevens die bij vertrek uit Suriname zijn vastgelegd.

Voor Suriname is die uitkomst van belang vanwege de betrouwbaarheid van de douanecontrole, de positie van de vissector en de handelsrelaties met landen in het Caribisch gebied en andere markten. Duidelijkheid over oorsprong en documentatie is ook van belang voor bedrijven die zich wel aan de regels houden en afhankelijk zijn van betrouwbare exportprocedures.

Zolang de internationale verificatie niet is afgerond, blijft de vraag open of de onderzochte viszendingen correct zijn gedocumenteerd. De Douane zegt intussen de controles en systemen verder aan te scherpen, terwijl de bevindingen uit het internationale traject moeten uitwijzen of verdere maatregelen nodig zijn.