De weg is vrij voor het Nederlands kabinet om maandag 19 december excuses te maken voor het slavernijverleden. Een verzoek van zes Surinaamse stichtingen op een verbod is afgewezen.
Dat heeft de rechtbank in Den Haag beslist in een kort geding. Na het vonnis liepen de emoties hoog op in de rechtszaal. Dit meldt het Eindhovens Dagblad.
In een ultieme poging om te voorkomen dat het kabinet maandag al excuses gaat maken voor het slavernijverleden, eisten de stichtingen vandaag bij de rechter een verbod. De organisaties willen dat de excuses op 1 juli 2023 worden gemaakt, de dag waarop Nederland 160 jaar geleden formeel de slavernij afschafte. Het gaat om zes stichtingen uit de Amsterdamse Bijlmer: Eer en Herstel, Wi Kon Na Wan, Afro-Caribische Levensbeschouwing en Spiritualiteit, Wi Sten en Keti-Koti, en de lokale multiculturele zender Mart. Ze voelen zich ‘vernederd’ omdat de datum zonder overleg is bepaald.
De rechter kon de eisen niet toetsen aan de wet omdat het gaat om een ethische kwestie. Daarbij valt niet te beoordelen of bijvoorbeeld de zorgvuldigheidsnorm is geschonden. “Het gaat om uiting geven aan iets waar de staat zich moreel verplicht toe acht”, aldus de rechter. Dat het hoog tijd is dat de staat tenminste zijn excuses aanbiedt, staat niet ter discussie. Maar er kan geen aanspraak gemaakt worden op de vorm waarmee de staat inhoud geeft aan die morele verplichting.”
Joancy Breeveld, advocaat namens de stichting, spreekt van een ‘teleurstellend’ vonnis. “Ik vind het jammer dat de rechter te weinig waarde hecht aan deze bijzondere situatie en het maatschappelijk belang”, aldus Breeveld in een reactie.
Het Nederlands kabinet komt op 19 december om 15.00 uur in het Nationaal Archief in Den Haag met een reactie op het rapport van het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden. De toespraak van premier Mark Rutte wordt tegelijk live uitgezonden bij plechtigheden in Suriname, Curaçao, Bonaire, Aruba, Saba, Sint-Maarten en Sint-Eustatius, in aanwezigheid van een Nederlandse minister of staatssecretaris.
Rutte wil tot nu toe slechts kwijt dat het een ‘betekenisvol moment’ zal worden. Morgen beslist de ministerraad over de invulling van 19 december, maar landsadvocaat Reimer Veldhuis bevestigde tijdens de zitting dat excuses maandag wel een ‘stevig voornemen’ van het kabinet zijn.
De organisaties eisten een verbod op nationale excuses op 19 december. In plaats daarvan pleiten zij voor één op 1 juli volgend jaar. Ze willen dat eerst een lopend onderzoek naar het slavernijverleden wordt afgewacht. “Dat is van belang om te weten wat het exacte aandeel is van het landsbestuur, om te weten waarvoor excuses worden aangeboden”, zei advocaat Breeveld tijdens de zitting. “Dit zorgt ervoor dat het draagvlak afneemt.”
Daarnaast willen de organisaties betrokken worden bij de voorbereiding van de excuses. Volgens Breeveld moet de overheid rekening houden met de gevoelens van nazaten van tot slaaf gemaakten. Dat gebeurt nu niet, stelt ze. “De geheimzinnigheid duurt voort”, aldus Breeveld. “Dat brengt meer schade toe aan de nazaten aan wie het excuus gericht is. Dit is een eenzijdig opgelegd en haastig initiatief waarbij onzorgvuldig is gehandeld.”
Dat organisaties op het laatste moment zijn uitgenodigd voor het tweede overleg op het Catshuis, afgelopen dinsdag, is volgens Breeveld ‘te laat’. “Er is absoluut geen regie meer. Nu wordt van alles gedaan om draagvlak te krijgen. De enige oplossing is de excuses te verplaatsen naar 1 juli. Voor de nazaten is die datum heilig.”
