Stephen Fokké waarschuwt voor mogelijke schade aan historische graven nadat woensdagmiddag brand uitbrak op de Oranjetuin in Paramaribo. Het vuur ontstond tijdens schoonmaakwerkzaamheden en zou zich hebben verspreid bij de bestrijding van Braziliaanse bijen.
Stephen Fokké, UNESCO Site Manager en nauw betrokken bij de schoonmaak van de Oranjetuin, zegt dat hij eerder op woensdag 2 september uitdrukkelijk had aangegeven dat op het terrein niet mocht worden gebrand. Enkele uren later ontstond tijdens de werkzaamheden toch een felle brand in Oranjetuin. Volgens de informatie die hij ter plaatse kreeg, ging het mis bij de bestrijding van Braziliaanse bijen tussen de graven en de dichte begroeiing.
Hoge vlammen grepen om zich heen op delen van het sterk overwoekerde terrein. De brandweer rukte uit en werkte om het vuur zo snel mogelijk onder controle te krijgen en verdere uitbreiding te voorkomen. Dat lukte uiteindelijk. Woensdagavond was nog niet volledig duidelijk of grafstenen, houten grafpalen of andere historische elementen door vuur of hitte zijn beschadigd.
Op het moment van de brand waren gedetineerden bezig met het opschonen van de oude begraafplaats. De werkzaamheden verlopen al langere tijd moeizaam, omdat de begroeiing op veel plekken zeer dicht is. Daarbij is bekend dat zich tussen de graven Braziliaanse bijen bevinden. Die combinatie maakt het terrein moeilijk begaanbaar en vraagt volgens betrokkenen om extra voorzichtigheid bij het verwijderen van struiken, takken en ander groen.
Brand Oranjetuin baart erfgoeddeskundige zorgen
Fokké maakt zich vooral zorgen over de mogelijke gevolgen van vuur voor de historische graven. “Vuur is niet goed voor de graven. Er staan houten grafpalen tussen”, zegt hij. Ook wanneer de vlammen een graf niet rechtstreeks raken, kan de hoge temperatuur volgens hem schade veroorzaken. Oude grafstenen, metselwerk en houten onderdelen zijn kwetsbaar en kunnen door een verkeerde aanpak blijvend worden aangetast.
Schoonmaak van begraafplaats blijft ingewikkeld
De Oranjetuin wordt momenteel stap voor stap schoongemaakt. Fokké is naar eigen zeggen ongeveer om de andere dag op het terrein aanwezig om de werkzaamheden te begeleiden. De begroeiing heeft zich in de loop der jaren zo sterk ontwikkeld dat hij de plek omschrijft als een “stadsbos”. Daardoor kunnen graven en andere historische objecten volledig aan het zicht worden onttrokken.
Ook bomen vormen een bedreiging. Sommige groeien vanuit of vlak naast graven en kunnen met hun wortels grafconstructies beschadigen. Volgens Fokké worden deze bomen gesnoeid en vervolgens met bestrijdingsmiddelen gedood. De wortels simpelweg uit de grond trekken is volgens hem geen verantwoorde oplossing, omdat daarmee juist delen van graven kunnen worden losgetrokken of verder beschadigd.
Vuur is niet goed voor de graven. Er staan houten grafpalen tussen.
Historische graven moeten zichtbaar blijven
Fokké benadrukt dat de werkzaamheden juist bedoeld zijn om de historische waarde van de Oranjetuin opnieuw zichtbaar te maken. De oudste graven bevinden zich volgens hem aan weerszijden van het middenpad. Door de sterke begroeiing zijn veel grafmonumenten momenteel nauwelijks te zien. Een zorgvuldige schoonmaak kan volgens hem helpen om de plek weer toegankelijk te maken zonder het erfgoed verder te beschadigen.
De erfgoeddeskundige weerspreekt bovendien het beeld dat de Oranjetuin uitsluitend een begraafplaats voor rijke mensen of voor één bevolkingsgroep zou zijn. De begraafplaats kende door de eeuwen heen verschillende fasen en werd later een algemene begraafplaats. Volgens Fokké liggen er ook Chinezen en Hindoestanen uit vroegere perioden begraven. Daarmee weerspiegelt het terrein verschillende delen van de geschiedenis van Paramaribo en Suriname.
Vandalisme heeft al schade veroorzaakt
Niet alle schade op de Oranjetuin is het gevolg van natuur en achterstallig onderhoud. Volgens Fokké zijn verschillende graven in het verleden beschadigd door vandalen die op zoek waren naar sieraden of andere waardevolle voorwerpen. Daardoor zijn grafconstructies opengebroken en monumenten aangetast. De huidige schoonmaak vindt dus plaats op een locatie waar een deel van het historische materiaal al kwetsbaar of beschadigd is.
Het incident met de brand Oranjetuin maakt die kwetsbaarheid opnieuw zichtbaar. Op een oude begraafplaats kan een maatregel die bedoeld is om een praktisch probleem op te lossen, zoals het bestrijden van bijen of het verwijderen van begroeiing, onverwachte gevolgen hebben voor grafmonumenten. Fokké pleit daarom voor een werkwijze waarbij bescherming van de graven steeds vooropstaat.
Oranjetuin kan toeristische en educatieve waarde krijgen
Ondanks de huidige staat van het terrein ziet Fokké mogelijkheden om de Oranjetuin uit te laten groeien tot een belangrijke historische en toeristische locatie. Bezoekers zouden er volgens hem kennis kunnen maken met personen en gemeenschappen die een plaats hebben in de geschiedenis van Suriname. Daarvoor moet de begraafplaats wel veilig, toegankelijk en op een verantwoorde manier onderhouden worden.
De aandacht voor de Oranjetuin sluit aan bij de bredere discussie over het behoud van Surinaams erfgoed. Key News berichtte recent over Heritage Month Suriname 2026, waarin juist het bewaren en doorgeven van geschiedenis en cultureel erfgoed centraal stond. De brand laat zien dat erfgoedbescherming ook afhangt van zorgvuldig beheer op historische locaties.
Brand Oranjetuin raakt plek met eeuwenlange geschiedenis
De huidige Oranjetuin werd in 1756 aangelegd en bleef, met verschillende perioden van gebruik, tot 1961 als begraafplaats in gebruik. Het terrein ligt tussen de Dr. J.F. Nassylaan, de Henck Arronstraat en de Swalmbergstraat. De plek maakt deel uit van het historische stadsbeeld van Paramaribo, waar gebouwen, straten en monumenten samen een belangrijk deel van de ontwikkeling van de hoofdstad vertellen.
De historische binnenstad van Paramaribo heeft internationale erfgoedstatus. Op de website van UNESCO over de historische binnenstad van Paramaribo wordt onder meer gewezen op de kwetsbaarheid van het erfgoed voor brand en verwaarlozing. Juist daarom is zorgvuldig onderhoud van historische plekken in de hoofdstad belangrijk, zeker wanneer werkzaamheden plaatsvinden rond oud hout, steen en andere kwetsbare materialen.
Het vuur van woensdag is onder controle, maar de gevolgen voor de begraafplaats moeten nog duidelijk worden. Voor Fokké staat vast dat het schoonmaken van de Oranjetuin moet doorgaan, maar dan met maximale aandacht voor de graven en andere historische elementen. De uitdaging is om het terrein weer toegankelijk te maken zonder tijdens dat proces juist nieuwe schade aan het eeuwenoude erfgoed te veroorzaken.
