Ingezonden: Conflict in het Midden-Oosten en de gevolgen voor de wereldwijde kunstmestmarkt: implicaties voor de Amerika’s

Aardgas is een essentiële grondstof voor de productie van stikstofkunstmest, vooral ammoniak en ureum. Het meest gebruikte industriële proces voor de productie van ammoniak, de basis van de meeste stikstofkunstmest, verbruikt grote hoeveelheden aardgas. In veel gevallen is gas goed voor 70 tot 80 procent van de totale productiekosten. Wanneer een crisis dus leidt tot hogere olie- en gasprijzen, stijgen de kosten voor de productie van kunstmest onmiddellijk, met directe gevolgen voor het wereldwijde aanbod.

Bij die energiefactor komt nog het belang van verschillende landen in het Midden-Oosten als producent en exporteur van kunstmest en chemische grondstoffen voor de productie daarvan. De grote landen rond de Perzische Golf beschikken over omvangrijke petrochemische complexen die ammoniak, ureum en andere stikstofkunstmest voor de internationale markt produceren. Ook Iran is een belangrijke exporteur van ureum.

Een andere cruciale factor is het maritieme transport. Een groot deel van de wereldhandel in kunstmest loopt via strategische routes nabij conflictgebieden, zoals de Straat van Hormuz, de Rode Zee en het Suezkanaal: echte knelpunten in de wereldhandel.

Als de veiligheid op zee verslechtert, verhogen verzekeraars de dekkingskosten voor schepen, kiezen rederijen voor alternatieve routes om risicogebieden te vermijden en nemen transittijden toe. Daardoor stijgen de logistieke kosten. Zelfs als de productie niet stilvalt, kunnen hogere transportkosten de uiteindelijke prijs die boeren in verschillende landen betalen aanzienlijk verhogen.

De gevolgen daarvan worden snel voelbaar in de landbouwsector. Wanneer kunstmestprijzen fors stijgen, reageren boeren doorgaans door minder kunstmest te gebruiken of hun teeltplannen aan te passen. Dat kan leiden tot lagere opbrengsten per hectare en in sommige gevallen tot een kleiner bebouwd areaal. Op middellange termijn tast dit ook de bodemvruchtbaarheid aan. Die veranderingen kunnen resulteren in een lagere wereldwijde productie van granen en andere landbouwproducten, wat opnieuw opwaartse druk zet op de internationale voedselprijzen en uiteindelijk ook op de prijzen voor consumenten.

De impact is bijzonder groot in Latijns-Amerika, een regio die centraal staat in de mondiale voedselproductie, maar die paradoxaal genoeg sterk afhankelijk is van ingevoerde kunstmest. Brazilië importeert bijvoorbeeld ongeveer 80 tot 85 procent van de kunstmest die in de landbouw wordt gebruikt. Ook Argentinië is in hoge mate afhankelijk van import, die bijna 60 procent van het verbruik dekt. In andere landen in de regio, zoals Chili, Peru en Colombia, is die externe afhankelijkheid zelfs nog groter.

De Wereldbank meldde dat de kunstmestprijzen in februari 2026 met 6,5 procent zijn gestegen ten opzichte van de maand daarvoor, in een markt die al onder druk stond door productiebeperkingen, hogere energiekosten en verstoringen in de handel.

Tegelijkertijd waarschuwt het Internationaal Energieagentschap al geruime tijd voor de extreme gevoeligheid van energie- en logistieke markten voor elke verstoring in de Golfregio en langs strategische zeeroutes. Met andere woorden: de schok kan meer zijn dan slechts een tijdelijke verstoring.

Volgens gegevens die door IICA zijn verzameld, bestaat ongeveer 80 procent van de landbouwbedrijven in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied uit kleine of familiebedrijven. Dat zijn miljoenen productie-eenheden die werkgelegenheid scheppen, rurale gemeenschappen in stand houden en een aanzienlijk deel van de binnenlandse markten bevoorraden. In verschillende landen vervullen deze bedrijven bovendien een onvervangbare rol in de productie van verse en basisvoedingsmiddelen. Wanneer kunstmestprijzen te sterk stijgen, is de impact op deze sector onmiddellijk en ernstig.

Daarom kunnen stijgende kunstmestkosten méér zijn dan alleen slecht nieuws voor de landbouwsector. Ze kunnen uitgroeien tot een rechtstreekse bedreiging voor de voedselzekerheid, voor het vermogen van gezinnen om op het platteland te blijven wonen en voor de sociale samenhang in uitgestrekte landelijke gebieden.

De conclusie is duidelijk: Latijns-Amerika en het Caribisch gebied hebben dringend behoefte aan een strategie voor een verstandig beheer van kunstmest.

In de huidige situatie is het noodzakelijk om gezinslandbouw en kleine en middelgrote producenten te beschermen, een regionaal bevoorradingsbeleid te ontwikkelen met gedeelde mechanismen voor inkoop, opslag en onderhandeling, en vooral een middellangetermijnstrategie uit te werken om de afhankelijkheid van ingevoerde kunstmest te verminderen en beleid te voeren voor het duurzame gebruik van biokunstmest.

Daarvoor is het nodig om meer lokaal te produceren, bronnen van aanvoer te diversifiëren, industriële capaciteit te herstellen, het gebruik van nutriënten efficiënter te maken en waar mogelijk bio-inputs en precisielandbouw in te zetten. IICA werkt samen met haar partners op het gebied van wetenschap, technologie en innovatie om biotechnologische instrumenten en een systeembenadering toe te passen ter verbetering van de efficiëntie van landbouwsystemen, zodat de productiviteit en de voedingswaarde ervan toenemen.

Gewapende conflicten worden niet alleen uitgevochten aan het militaire front. Ze zijn ook voelbaar in de prijs van brood, groenten, maïs, rijst en vlees. En achter dat alles schuilt, vaak onzichtbaar, kunstmest. Als we niet op tijd handelen, zullen de kosten niet alleen economisch zijn. Ze zullen ook sociaal, territoriaal en voedselgerelateerd zijn.